Nắng nóng đến sớm, các nhà máy căng mình giữ nhịp nguồn điện

Theo đại diện Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (Bộ Công Thương), từ đầu tháng 4/2026, sản lượng điện trung bình ngày đã đạt khoảng 1,026 tỷ kWh. Đáng chú ý, từ ngày 6/4, mức tiêu thụ điện liên tục duy trì trên 1 tỷ kWh/ngày (trừ Chủ nhật), sớm hơn khoảng một tháng so với năm 2025. Dự báo trong thời gian tới, nắng nóng tiếp tục gia tăng cả về cường độ và phạm vi, kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện tiếp tục tăng cao.

Về phía nguồn cung, hệ thống đang đối mặt với nhiều thách thức. Dự báo từ tháng 7/2026, hiện tượng El Nino với cường độ từ trung bình đến mạnh có thể xuất hiện, làm suy giảm lượng nước về các hồ thủy điện. Thực tế hiện nay, lưu lượng nước về tự nhiên trên toàn hệ thống chỉ đáp ứng sản xuất hơn 70 triệu kWh/ngày, tương đương khoảng 7,5% nhu cầu tiêu thụ điện.

Đối với nhiệt điện than, điều kiện nắng nóng kéo dài gây áp lực lớn lên vận hành, khi các tổ máy có thể phải giảm hoặc tạm ngừng công suất để xử lý sự cố thiết bị phụ, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về môi trường và làm mát. Bên cạnh đó, nguy cơ gián đoạn nguồn cung than nhập khẩu do ảnh hưởng của xung đột tại khu vực Trung Đông cũng là yếu tố tiềm ẩn rủi ro.

Trong khi đó, nguồn điện khí cũng gặp khó khăn khi khả năng cấp khí, bao gồm cả khí nội địa và LNG nhập khẩu, bị hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng huy động linh hoạt của các tổ máy tại cụm Phú Mỹ và Nhơn Trạch. Biến động của thị trường năng lượng thế giới tiếp tục tác động đến giá và nguồn cung LNG, chiếm khoảng 25% cơ cấu nhiên liệu.

Chủ động từ các nhà máy điện, sẵn sàng mọi kịch bản

Trước những thách thức nêu trên, các đơn vị phát điện đã chủ động xây dựng và triển khai các kịch bản ứng phó nhằm bảo đảm vận hành ổn định trong cao điểm mùa khô.

Tại khu vực phía nam, Nhà máy Thủy điện Trị An tiếp tục phát huy vai trò quan trọng trong hệ thống điện. Theo ông Nguyễn Hữu Khánh Ngọc, Giám đốc Công ty Thủy điện Trị An, nhà máy có công suất 400 MW với 4 tổ máy, sản lượng thiết kế trung bình khoảng 1,76 tỷ kWh/năm. Sau hơn 35 năm vận hành, các tổ máy vẫn cơ bản đảm bảo các thông số kỹ thuật, song sản lượng thực tế phụ thuộc vào điều kiện thủy văn từng năm.

Đáng chú ý, Thủy điện Trị An có khả năng đáp ứng công suất rất nhanh, chỉ trong khoảng 30 giây có thể tăng tải, góp phần ổn định tần số hệ thống. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng và có tính biến động cao. Ngoài ra, nhà máy còn tham gia các chế độ vận hành như chạy bù để ổn định điện áp và có khả năng "khởi động đen" trong trường hợp xảy ra sự cố diện rộng.

Nhờ ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ và hệ thống điều khiển hiện đại, bộ máy vận hành của nhà máy đã được tinh gọn đáng kể. Hiện mỗi ca trực chỉ cần khoảng 7 nhân sự nhưng vẫn đảm bảo giám sát, điều khiển toàn bộ hệ thống với độ tin cậy cao.

Thực hiện Chỉ thị 09 của Chính phủ, nhà máy cũng triển khai các giải pháp tiết kiệm điện, phấn đấu giảm ít nhất 3% điện năng thông qua tối ưu hóa chiếu sáng, tận dụng ánh sáng tự nhiên và tiết kiệm nhiên liệu vận tải. Trong các tháng cao điểm, mục tiêu tiết kiệm đối với khối gián tiếp có thể được nâng cao hơn nhằm góp phần giảm áp lực cho hệ thống.

Song song với đó, công tác quản lý, vận hành hồ chứa được thực hiện chặt chẽ, bám sát diễn biến thủy văn, bảo đảm tuân thủ quy trình vận hành liên hồ, duy trì dòng chảy môi trường cho hạ du. "Với sự chỉ đạo sát sao và chế độ kiểm tra, giám sát 24/24 giờ, Thủy điện Trị An tự tin bảo đảm an ninh cung cấp điện và sẵn sàng vượt sản lượng được giao trong năm nay", ông Nguyễn Hữu Khánh Ngọc khẳng định.

Ở lĩnh vực nhiệt điện khí, Công ty Nhiệt điện Phú Mỹ đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để chuẩn bị cho cao điểm mùa khô. Ông Trần Hữu Thanh, Phó Giám đốc Công ty cho biết, về kỹ thuật, đơn vị đã tăng cường kiểm tra định kỳ, sẵn sàng xử lý các hư hỏng bất thường. Đáng chú ý, kế hoạch đại tu thiết bị được đẩy sớm từ tháng 8 lên thực hiện ngay từ tháng 3 nhằm bảo đảm các tổ máy ở trạng thái tốt nhất khi bước vào mùa khô.

Về nhiên liệu, nhà máy đã đàm phán thành công để nâng sản lượng khí cấp. Một nguồn khí được tăng từ 1,4 tỷ m³ lên 3 tỷ m³. Đối với LNG, nguồn cung từ PV Gas dự kiến tăng lên khoảng 9,5 tỷ m³, đồng thời bổ sung thêm nguồn từ Hải Linh, dự kiến đưa vào khai thác từ tháng 5. Việc đa dạng hóa nguồn cung giúp nâng cao tính chủ động trong vận hành của các tổ máy điện khí.

Triển khai chuỗi giải pháp đồng bộ

Đại diện Tổng công ty Phát điện 3 (EVNGENCO3) cho biết đơn vị đã triển khai chuỗi giải pháp đồng bộ nhằm ứng phó với nhu cầu phụ tải tăng cao trong mùa khô. Ngay từ đầu năm, Tổng công ty đã xây dựng các kế hoạch sản xuất và tiết kiệm năng lượng, đồng thời tăng cường quản trị thông qua các cuộc họp giao ban định kỳ để bám sát tình hình thực tế.

Một trong những điểm nhấn trong chiến lược của EVNGENCO3 là tối ưu hóa sự phối hợp giữa các loại hình nguồn điện, bao gồm nhiệt điện than, điện khí và thủy điện, nhằm nâng cao hiệu quả vận hành theo từng thời điểm.

Đối với điện khí, đơn vị tập trung đàm phán với các nhà cung cấp để đảm bảo nguồn nhiên liệu, đồng thời tối ưu chi phí. Với thủy điện, công tác dự báo thủy văn và lập kế hoạch tích nước được chú trọng, cùng với việc tuân thủ nghiêm các quy định về môi trường. Trong khi đó, đối với nhiệt điện than, EVNGENCO3 xác định đây là nguồn chủ lực nên đặc biệt chú trọng công tác dự phòng nhiên liệu, duy trì tồn kho ở mức cao và đa dạng hóa các hợp đồng cung cấp.

Cùng với giải pháp về nhiên liệu, công tác kỹ thuật được tăng cường nhằm nâng cao độ tin cậy của thiết bị. Các đơn vị sửa chữa phối hợp chặt chẽ với nhà máy để xử lý kịp thời các sự cố, bảo đảm 100% tổ máy sẵn sàng đáp ứng yêu cầu huy động của hệ thống. Công tác đại tu các tổ máy quan trọng cũng đang được triển khai khẩn trương.

Đáng chú ý, yếu tố con người tiếp tục được coi là then chốt. Lãnh đạo Tổng Công ty thường xuyên trực tiếp xuống hiện trường để thăm hỏi, nắm bắt tình hình và động viên tinh thần cán bộ công nhân viên. Công tác kỷ luật vận hành được siết chặt, với sự tham gia trực tiếp của Ban Giám đốc trong việc trực kiểm tra 24/24 giờ để hỗ trợ kịp thời cho đội ngũ kỹ thuật tại hiện trường.

Anh Thơ