Nghị quyết 80-NQ/TW: Mở đường để công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới của quốc gia

Chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên chất xám và tài nguyên văn hóa là xu thế tất yếu của các cường quốc. Tại Việt Nam, Nghị quyết số 80-NQ/TW (NQ80) không chỉ tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa như nền tảng tinh thần của xã hội, mà sự ra đời của Nghị quyết như một "cú hích" thể chế chưa từng có, tạo hành lang pháp lý thông thoáng để chuyên nghiệp hóa các hoạt động sáng tạo.

Xung quanh định hướng lớn từ NQ80, phóng viên Báo điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với các nhà quản lý văn hóa, đại diện hiệp hội ngành nghề và đạo diễn phim điện ảnh, nhằm làm rõ hơn những cơ hội cũng như các giải pháp để đưa công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển xứng tầm trong giai đoạn mới.

Phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế dịch vụ trọng yếu

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, NQ80 về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời trong thời điểm đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới với khát vọng phát triển nhanh và bền vững. Văn hóa giờ đây không chỉ được xác định là "nền tảng tinh thần" mà còn là nguồn lực nội sinh đột phá, một "sức mạnh mềm" quan trọng để định vị vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

NQ80 đã xác định công nghiệp văn hóa không còn là một ngành bổ trợ mà trở thành một trụ cột kinh tế năng động, dựa trên sự giao thoa giữa sáng tạo, bản sắc dân tộc và công nghệ hiện đại.

Để phát triển CNVH trở thành ngành kinh tế dịch vụ trọng yếu, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội, bà Nguyễn Thị Thanh Thúy cho rằng cần những cơ chế, chính sách đặc thù để mở đường cho nguồn lực xã hội cùng tham gia vào công cuộc xây dựng và phát triển CNVH Việt Nam, làm động lực thúc đẩy nền kinh tế, đưa vị thế quốc gia lên một tầm cao mới.

Nhằm góp phần cho sự phát triển ngành CNVH TPHCM nói riêng và Việt Nam nói chung, theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, cần thực hiện các nhóm nội dung lớn như sau:

Thứ nhất là kiến tạo thể chế: Quy hoạch TPHCM giai đoạn mới cần được quan tâm hình thành các không gian sáng tạo, khu phức hợp phục vụ cho hoạt động phát triển CNVH như sản xuất, hậu kỳ, logistic, những Trung tâm khởi nghiệp, các HUB để các tài năng trẻ có sân chơi giao lưu, học hỏi và phát triển. Tăng cường hơn nữa các nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa tương xứng với tăng trưởng kinh tế xã hội. Cần những cơ chế, chính sách đặc thù để tạo điều kiện tối đa cho các nguồn lực xã hội, khu vực kinh tế tư nhân tham gia vào công cuộc xây dựng và phát triển CNVH, thúc đẩy phát triển kinh tế.

Thứ hai là đầu tư hạ tầng: Cần có những công trình văn hoá, nghệ thuật để tổ chức những sự kiện nghệ thuật với quy mô lớn, tiêu chuẩn quốc tế; cần hệ thống phim trường, trung tâm hậu kỳ đạt chuẩn quốc tế phục vụ cho hoạt động sản xuất phim nhằm phát huy đúng mức vai trò là Thành phố Sáng tạo toàn cầu về điện ảnh của TPHCM.

Thứ ba là chuyển đổi số: Đầu tư mạnh mẽ cho việc số hóa trên lĩnh vực văn hóa. Khuyến khích sự kết hợp giữa công nghệ và văn hóa nghệ thuật phục vụ cho hoạt động sáng tạo. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong hoạt động quảng bá nhằm lan toả giá trị văn hoá ngày càng mạnh mẽ, góp phần gia tăng yếu tố cạnh tranh, phát triển thương hiệu văn hoá đặc trưng của thành phố.

Thứ tư là đào tạo nhân lực: NQ80 đã đề ra phát triển văn hóa hướng đến mục tiêu lấy con người làm trung tâm. Đây là yếu tố cốt lõi trong những yếu tố cần được đầu tư để phát triển văn hóa. Cần có chính sách đãi ngộ đặc biệt để thu hút, đào tạo và sử dụng nhân tài nghệ thuật học tập ở nước ngoài.

Bên cạnh đó, cần nâng cao thị hiếu, thẩm mỹ của công chúng. Bà Thanh Thúy đề xuất bộ môn giáo dục thẩm mỹ phải được đưa vào trường học một cách bài bản, hệ thống, chọn lọc để học sinh, sinh viên có một tư duy văn hóa đúng đắn, để tiếp cận một nền văn hóa đẹp và đậm đà bản sắc dân tộc. Muốn có thị trường văn hóa, phải có những khán giả biết thưởng thức các giá trị văn hoá nghệ thuật.

Phát huy giá trị của áo dài trong phát triển văn hóa

Còn theo bà Lê Thị Mỹ Hạnh, Quyền Chủ tịch Hiệp hội Áo dài TPHCM, việc phát triển ngành CNVH trở thành nhiệm vụ chiến lược để chuyển hóa các giá trị di sản thành động lực kinh tế. Trong bối cảnh NQ80 nhấn mạnh văn hóa là nguồn lực nội sinh, ngành áo dài có thể đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng bản sắc văn hóa đương đại, thúc đẩy các ngành sáng tạo và nâng cao hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.

Quyền Chủ tịch Hiệp hội Áo dài TPHCM cho rằng, áo dài Việt Nam là một trong những biểu tượng văn hóa có khả năng chuyển hóa mạnh mẽ nhất thành sức mạnh mềm quốc gia. Áo dài không chỉ là một trang phục truyền thống, mà trong lịch sử và trong đời sống hiện đại, áo dài luôn gắn với những hình ảnh rất đẹp của người phụ nữ Việt Nam: Sự thanh lịch, tinh tế và nội lực văn hóa.

Điểm đặc biệt của áo dài là hội tụ nhiều yếu tố của CNVH, từ thời trang, thủ công truyền thống, dệt may, nghệ thuật trình diễn, cho đến du lịch và truyền thông hình ảnh quốc gia. Nếu được phát triển một cách bài bản, áo dài hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm văn hóa mang tính biểu tượng, giống như cách kimono của Nhật Bản hay hanbok của Hàn Quốc đã trở thành đại diện văn hóa của các quốc gia này trên thế giới.

Để áo dài vừa được bảo tồn đúng giá trị truyền thống, vừa trở thành sản phẩm văn hóa có giá trị kinh tế cao, theo bà Mỹ Hạnh, cần có sự kết hợp đồng bộ giữa bảo tồn di sản và phát triển sáng tạo. Và để hiện thực hóa điều này, cần có những chương trình nghiên cứu và hệ thống hóa giá trị văn hóa của áo dài, từ lịch sử phát triển, kỹ thuật may, chất liệu truyền thống cho đến ý nghĩa biểu tượng trong đời sống xã hội. Đây là nền tảng để bảo tồn đúng bản sắc.

Đồng thời, chúng ta cần xây dựng hệ sinh thái kinh tế xung quanh áo dài, bao gồm ngành dệt lụa và thủ công truyền thống, thời trang thiết kế, du lịch văn hóa, các sự kiện và lễ hội tôn vinh áo dài, hoạt động quảng bá quốc tế.

Khi những yếu tố này đã được kết nối, áo dài sẽ trở thành một sản phẩm văn hóa có giá trị kinh tế và giá trị biểu tượng quốc gia.

Đại diện Hiệp hội Áo dài TPHCM mong muốn xây dựng một hệ sinh thái kết nối giữa các nhà thiết kế, nghệ nhân, doanh nghiệp và các tổ chức văn hóa. Mục tiêu không chỉ là bảo tồn áo dài như một biểu tượng truyền thống, mà còn thúc đẩy áo dài trở thành một ngành sáng tạo có sức lan tỏa quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam và văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Điện ảnh Việt trước cơ hội vươn mình thành ngành công nghiệp sáng tạo

Dưới góc nhìn giản dị và cụ thể của một nhà làm phim, một người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, đạo diễn Lý Hải "ví von" NQ80 giống như một "bản quy hoạch tổng thể" rất quan trọng. Đây là một "luồng gió mới" góp phần thay đổi vị thế của điện ảnh từ một ngành giải trí thuần túy trở thành một ngành CNVH mũi nhọn mang tính chiến lược để xuất khẩu văn hóa, quảng bá thương hiệu quốc gia, gia tăng "sức mạnh mềm" và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Có thể thấy, Nhà nước chú trọng nhiều hơn đến việc tạo cơ chế để điện ảnh phát triển. Điều này giúp các dự án phim vận hành thuận lợi hơn, đồng thời mở ra cơ hội để phim Việt được hỗ trợ tốt hơn khi tham gia các liên hoan phim quốc tế hoặc phát hành ra thị trường nước ngoài.

Khi đó, các đơn vị tư nhân tiếp cận tốt hơn với các quỹ hỗ trợ, ưu đãi về thuế và nguồn vốn. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ chặt chẽ hơn, các nhà sản xuất sẽ tự tin đầu tư vào những dự án có quy mô lớn, bài bản.

Điện ảnh là "tấm danh thiếp" để đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới. Để làm được điều đó, đạo diễn Lý Hải kỳ vọng các nhà làm phim sẽ khai thác sâu hơn những chất liệu đời thường. Khi một câu chuyện rất Việt Nam nhưng chạm đến những giá trị rất nhân loại như tình thân, lòng vị tha, thì văn hóa sẽ tự lan tỏa một cách tự nhiên.

Một yếu tố quan trọng khác là khai thác bản sắc văn hóa dân tộc như một lợi thế cạnh tranh. Điện ảnh muốn vươn ra thế giới hay đứng vững tại thị trường trong nước đều cần cái "gốc" là tôn vinh bối cảnh và văn hóa Việt. Việc đưa những nét đặc trưng của vùng miền vào phim không chỉ tạo sự gần gũi mà còn góp phần quảng bá du lịch thông qua những câu chuyện đời thường, chân thực và giàu cảm xúc.

Từ thực tế làm nghề, đạo diễn Lý Hải cho rằng sự phát triển của điện ảnh Việt Nam cần hội tụ nhiều yếu tố: Câu chuyện gần gũi, cách kể hiện đại, đầu tư bài bản và đặc biệt là sự chuyên nghiệp trong toàn bộ chuỗi sản xuất - từ kịch bản, quay phim, hậu kỳ đến phát hành.

Theo ông, một bộ phim thành công không chỉ dừng lại ở doanh thu phòng vé, mà còn phải góp phần bồi đắp những giá trị nhân văn, nuôi dưỡng tình yêu của khán giả đối với con người và đất nước Việt Nam.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, đòi hỏi sự đồng bộ từ kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực đến nâng cao thị hiếu công chúng. Quan trọng hơn, cần khơi dậy mạnh mẽ vai trò của khu vực tư nhân và cộng đồng sáng tạo - những chủ thể trực tiếp biến các giá trị văn hóa thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Khi chính sách đã "mở đường", khi nguồn lực xã hội được khơi thông và khi những câu chuyện văn hóa Việt được kể bằng ngôn ngữ hiện đại, giàu sức lan tỏa thì CNVH hoàn toàn có cơ sở để trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới, góp phần đưa Việt Nam vững bước trên hành trình hội nhập và phát triển.

Thanh Thủy (thực hiện)