Ngoại giao khoa học công nghệ: Mở đường để Việt Nam làm chủ công nghệ chiến lược

Phát biểu tham luận tại Phiên toàn thể Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ xác định ngoại giao khoa học công nghệ là công cụ tiên phong để nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, xuyên suốt Nghị quyết số 57 và Nghị quyết số 06 của Đảng, hội nhập và ngoại giao, trong đó có ngoại giao khoa học và công nghệ, đã được định vị là một đột phá chiến lược, đứng độc lập, ngang hàng với hội nhập kinh tế và chính trị - an ninh.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, ngoại giao cấp cao đang mang lại những kết quả cụ thể. Việt Nam duy trì vị trí thứ 44/139 quốc gia, nền kinh tế về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu; kim ngạch xuất khẩu công nghiệp công nghệ thông tin - truyền thông (ICT) đạt 174,2 tỷ USD.

Cùng với đó, nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Qualcomm, Samsung, Marvell, Synopsys liên tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Theo Bộ trưởng, đây là những minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc tăng cường hợp tác quốc tế về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Từ tiếp cận sang chủ động kiến tạo công nghệ

Từ thực tiễn này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, để làm chủ công nghệ chiến lược, Việt Nam cần chuyển từ thế tiếp cận sang chủ động kiến tạo. Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao, đặc biệt thông qua mạng lưới các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, tập trung vào 5 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, chủ động tham mưu kinh nghiệm quốc tế về chính sách khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ trưởng cho biết, trong quá trình xây dựng chính sách về công nghệ chiến lược, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham khảo kinh nghiệm của Mỹ, Trung Quốc và nhiều nước phát triển.

Đơn cử, về định mức tài chính cho các công nghệ chiến lược, Bộ đã đối sánh với Singapore để xây dựng mức thù lao tương đương với mức Singapore trả cho các nhà khoa học, qua đó tạo điều kiện thu hút nhân lực chất lượng cao. Theo Bộ trưởng, đây là một trong những đột phá về cơ chế tài chính.

Cùng với đó, cách thức quản lý nhiệm vụ khoa học công nghệ cũng được đổi mới theo hướng chú trọng sản phẩm cuối cùng thay vì nặng về thủ tục hành chính. Bộ đưa vào các mốc để quản lý tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ công nghệ.

Thứ hai, đẩy mạnh tìm kiếm và kết nối chuyển giao công nghệ.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam không thể trong một sớm một chiều làm chủ toàn bộ các công nghệ. Vì vậy, việc tìm kiếm cơ hội hợp tác nghiên cứu với các đối tác quốc tế, đồng thời thúc đẩy chuyển giao công nghệ, là nhiệm vụ chiến lược quan trọng.

Thứ ba, xúc tiến tìm kiếm các đối tác chiến lược có nhu cầu đầu tư công nghệ tại Việt Nam.

Bộ Khoa học và Công nghệ mong muốn phối hợp với Bộ Ngoại giao tiếp tục tìm kiếm các đối tác công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ sâu (deep tech) có nhu cầu đầu tư tại Việt Nam.

Bộ trưởng cho biết, qua trao đổi với các doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ quốc tế, những yếu tố được các nhà đầu tư quan tâm hàng đầu là nguồn nhân tài của Việt Nam, sự ổn định của hệ thống chính trị và tinh thần khát vọng phát triển của quốc gia.

Thu hút nguồn vốn và nhân tài công nghệ toàn cầu

Nhiệm vụ thứ tư được Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh là khơi thông nguồn vốn từ các quỹ đầu tư quốc tế, trong đó trọng tâm là tiếp cận và kêu gọi các quỹ đầu tư công nghệ thiết lập hoạt động tại Việt Nam.

Theo ông, nguồn vốn quốc tế là đòn bẩy quan trọng để ươm tạo các startup trong những lĩnh vực công nghệ khó như công nghệ sinh học, vật liệu mới và các công nghệ tiên tiến khác.

Đặc biệt, nhiệm vụ thứ năm được Bộ trưởng xác định là thu hút nhân tài khoa học công nghệ trên toàn cầu. Theo đó, cần thay đổi tư duy hành chính hóa trong thu hút tri thức, chuyên gia, nhà khoa học ở nước ngoài.

Theo hướng này, Nhà nước không trực tiếp đứng ra tuyển dụng mà đóng vai trò kiến tạo cơ chế, trao quyền chủ động cho các viện nghiên cứu, trường đại học và mạng lưới doanh nghiệp trong việc thu hút, sử dụng nhân tài.

Đồng thời, cần xóa bỏ tư duy cục bộ, ranh giới giữa Trung ương và địa phương trong trọng dụng nhân tài. Việc tạo ra không gian đổi mới sáng tạo mở, linh hoạt được kỳ vọng thu hút các tổng công trình sư hàng đầu, các nhà khoa học, trí thức người Việt ở nước ngoài trở về và tham gia vào những nhiệm vụ lớn của đất nước.

Bộ trưởng dẫn chứng, Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu, trong đó hướng tới phát huy vai trò của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong thiết kế và vận hành các hệ thống quy mô lớn.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, với 5 nhiệm vụ trên, mạng lưới các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về chính sách, tìm kiếm công nghệ, kết nối đối tác, thu hút vốn và nhân tài cho Việt Nam.

“ Ngoại giao khoa học công nghệ không chỉ dừng ở việc kết nối mà là thước đo thành công cuối cùng phải là năng lực công nghệ được chuyển giao, thị trường mới được mở rộng ra, sức tự chủ của nền quốc gia được nâng lên”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định.

Thu Giang