Ngôi làng tự chống đỡ thiên tai

Kết quả giải thưởng Cuộc thi kiến trúc quốc tế “Thiết kế chống lại những ảnh hưởng bởi thiên tai” vừa được công bố đầu tháng 3/2011. Phương án thiết kế “Ngôi làng tự chống đỡ thiên tai” của Việt Nam đã đạt giải nhất phần thi dành cho sinh viên.

Bài dự thi do nhóm sinh viên Việt Nam gồm Đào Thanh Hải, Đặng Ngọc Anh (Đại học Kiến trúc Hà Nội) và Nguyễn Hà Thắng (Đại học Phương Đông) thực hiện. Nhưng "cha đẻ" của đề tài này là Tiến sĩ - KTS Nguyên Hạnh Nguyên, Giảng viên trẻ trường Đại học Kiến trúc Hà Nội hướng dẫn.

Theo KTS Nguyên Hạnh Nguyên, ý tưởng thiết kế “Ngôi làng tự chống đỡ thiên tai” bắt nguồn từ thực trạng bão, lũ lụt triền miên tại nhiều địa phương ở Việt Nam và lời kêu gọi sáng tạo ý tưởng góp sức xây dựng NTM do Hội KTS Việt Nam phát động năm 2010.

Những mất mát cả về con người lẫn của cải, những đau thương hết sức đáng tiếc do thiên tai gây ra đã thôi thúc các sinh viên và bản thân KTS Hạnh Nguyên phải tìm một giải pháp. Họ muốn thay đổi thực tế là người dân ở những vùng thường xuyên xẩy ra thiên tai nhưng không có các biện pháp chủ động đối phó, hoặc đối phó không hiệu quả.

Sau khi đi thực tế ở rất nhiều địa phương, nhóm sinh viên cùng KTS Hạnh Nguyên đã có sự trải nghiệm về những khó khăn ở các vùng quê thường xuyên chịu ảnh hướng của lụt bão. "Đặc biệt là miền Trung và ĐBSCL, những nơi thiên tai nặng nề nhất. Họ cùng nhau bắt tay vào xây dựng mô hình hi vọng có thể cải thiện được tình hình ở các địa phương này. Cá nhân tôi nghĩ rằng trong quá trình xây dựng NTM những địa phương này cần có những ngôi nhà phù hợp với đặc thù mới có thể thành công được".

KTS Hạnh Nguyên phân tích “Ngôi làng tự chống đỡ thiên tai” là 1 khu dân cư có tính cộng đồng cao, có thể chủ động đối phó với thiên tai diễn ra thường xuyên và đột ngột.

Trong các diễn đàn của Hội KTS đặt đề án trên một khu đất 3,4ha và đề nghị nghiên cứu phương án từ quy hoạch đến thiết kế công trình để chống lại thiên tai, bão lũ. Nhóm KTS. Hạnh Nguyên đã nghiên cứu kỹ các vấn đề liên quan khu đất từ địa hình đến khí hậu, dân cư. Theo đó, khu đất có hình zich zăc, địa hình cao thấp khác nhau. Mỗi khi lụt, khu vực sâu lõm bị ngập, toàn bộ khu đất nghiên cứu bị chia tách thành 2 bán đảo. Ý tưởng về ngôi nhà như 1 chiếc piston với 2 lớp kết cấu: lớp vỏ để chống bão, lớp lõi để nổi khi có lũ lụt.

Về phần chống lũ, nhóm thực hiện tính toán rằng dù nước lũ vào đột ngột và mạnh đến mức nào vẫn phải theo nguyên lý “nước chảy chỗ trũng” nên hệ thống piston với một khoảng cách tầm 20cm so với mặt đất sẽ nâng nhà nổi lên theo dòng nước. Nước dâng đến đâu nhà nổi đến đó mà không gặp bất cứ trục trặc gì. Lõi có thể làm bằng vật liệu nhẹ như tre, gỗ mà không cần bê tông cốt thép... Sàn nhà giống như một dạng phao tự nổi mỗi khi nước dâng. Để công trình không bị xô lệch, hay gây xáo trộn ở bên trong mỗi khi nổi lên thì lớp trong của công trình sẽ được định vị với lớp ngoài bởi 4 hệ ray ở 4 góc và vận hành theo nguyên lý ma sát trượt, ma sát lăn. Giống như nguyên lý vận hành ngăn kéo tủ…Với nguyên lý như vậy nên có thể đẩy một ngôi nhà rộng 40m 2 nặng gần 30 tấn. Tuy nhiên, điểm ưu việt nhất trong dự án này là có thể ứng dụng cải tạo những ngôi nhà cũ mà chính người dân đang ở từ xưa đến nay vẫn có thể "chế" thành nhà chống thiên tai.

Khi xây dựng mô hình, cả nhóm tính toán rằng, nếu chiếu theo chi phí hiện tại thì để hoàn thiện tất cả các công đoạn của một ngôi nhà chỉ tốn khoảng 60-100 triệu đồng. Giảm hơn rất nhiều so với xây dựng nhà mới. Hầu hết những địa phương chịu ảnh hưởng thiên tai nặng nề người dân đều phải đối mặt với đời sống kinh tế khó khăn. Để tự họ có thể xây dựng những ngôi nhà kiên cố là điều rất khó. Chính vì vậy, trong quá trình xây dựng dự án, các thành viên phải hạch toán sao cho phù hợp. Việc xây dựng những ngôi nhà kiểu này có thể tận dụng được rất nhiều vật liệu sẵn có từ các làng quê Việt Nam.

“Thiết kế chống lại những ảnh hưởng của thiên tai” (DATE - Design Against the Elements) là cuộc thi thiết kế kiến trúc quốc tế với mong muốn tìm ra giải pháp cho những hậu quả của việc thay đổi khí hậu. Dự án này muốn kêu gọi mọi người trong ngành kiến trúc, thiết kế, quy hoạch đô thị cùng nhau đóng góp sức lực và tâm trí sáng tạo để phát triển nhà ở bền vững và chống lại thiên tai cho cộng đồng ở các đô thị vùng nhiệt đới. Ban Giám khảo Cuộc thi gồm các kiến trúc sư uy tín của Mỹ, Philippin, Mexico, New Zealand, Pháp và Malaysia. Cuộc thi được khởi động từ ngày 5/3/2010 với hai hạng mục giải thưởng: Giải thưởng dành cho các kiến trúc sư chuyên nghiệp và Giải thưởng dành cho sinh viên. Cuộc thi đã thu hút gần 400 bài dự thi của các thí sinh trên toàn cầu. Vòng chấm sơ loại chọn ra được 59 bài của kiến trúc sư và 56 bài của sinh viên. Vòng chấm chính thức chọn ra 4 bài của kiến trúc sư và 4 bài của sinh viên.

Lớp vỏ của ngôi nhà được thiết kế chắc chắn với khả năng chịu sức gió cao, các lỗ thông sẽ hạn chế tối đa bề mặt tiếp xúc với bão. Nằm trong thiết kế còn có hai cây cầu nối liền ngôi làng với các điểm tập trung an toàn như nhà văn hóa cộng đồng hay nhà trẻ. Những địa điểm được thiết kế cố định với độ cao an toàn khi có thiên tai. Nó trở thành nơi trú ngụ an toàn cho người dân trong lúc chờ sự tiếp ứng của các cơ quan chức năng. Tất cả các công trình này đều không quá tốn kém về vật liệu vì được bố trí tương tự “nhà nổi”.

Với những ưu điểm đã được kiểm nghiệm nên khi trình bày tại cuộc thi, Trưởng BGK tại Philippine đã đánh giá rằng: “Ngôi nhà tự chống đỡ thiên tai đáp ứng hai tiêu chí quan trọng nhất của cuộc thi là tính kinh tế và tính ứng dụng. Đây là một sự sáng tạo quý báu không chỉ về giá trị thực tế mà còn kích thích giới chuyên môt hoạt động hướng đến cộng đồng".

Giải thưởng quan trọng nhưng không phải là tất cả. Sau cuộc thi, mong muốn lớn nhất của nhóm tác giả là có thể biến ý tưởng ngôi nhà thành hiện thực hoặc một mô hình thử nghiệm.

“Dù đã đạt giải nhất như phương án xây dựng ngôi làng tự phòng chống thiên tai” vẫn gặp khó trong quá trình ứng dụng thực tiễn. Lý do chính vẫn là vì nó quá mới, chưa nước nào trên thế giới ứng dụng. Điều cốt yếu nhất là kinh phí để một ngôi làng với đầy đủ các tiêu chí thì lại vượt khả năng của chúng tôi. Nhiều ý kiến cho rằng nên kết hợp với các địa phương trong quá trình xây dựng NTM và thử nghiệm. Và cũng có ý kiến hoài nghi nhưng chúng tôi tin rằng mô hình nếu áp dụng thực tiễn sẽ thành công. Tuy nhiên hiện cả nhóm vẫn tiếp tục nghiên cứu để giảm tối đa chi phí trước khi phổ biến rộng rãi. Mặt khác mong muốn các nhà đầu tư chung tay biến dự án thành hiện thực để giảm bớt tác hại của thiên tai”. KTS Hạnh Nguyên cho biết Hạnh Nguyên cho biết.

Hoàng Anh- NNVN