Nhọc nhằn đuổi "ông voi"

Xã Ia Rvê nằm giáp biên giới Campuchia, được thành lập từ năm 2002 theo dự án di dân của Bộ Quốc phòng, hiện có 5.081 dân, 14 thôn, trong đó có 6 thôn thường bị voi rừng kéo về quấy nhiễu. Trước khi lên đây, họ chỉ quen với đời sống sông nước đồng bằng sông Cửu Long. Trước cái nóng khô rang của rừng khộp, cái gió rát bỏng của đại ngàn Tây Nguyên và sự đe dọa của "ông voi", họ lạ lẫm và phập phồng lo âu. Ông Trần Văn Lực, một người dân xã Ia Rvê than thở: "Khi lên đây tôi mới biết "ông voi", nhưng không ngờ "ông" làm chúng tôi khốn khổ thế này. Năm ngoái, "ông" phá sạch 5ha đậu, mì nhà tôi, còn từ đầu năm đến nay "ông" phá hết một nửa rồi. Kiểu này thì ra giêng đói mất". Hơn 7,5% dân trong xã thuộc diện hộ nghèo, nhưng từ khi lên đây, ruộng vườn của họ luôn bị "ông voi" về phá hoại. Đã nghèo họ lại còn gặp eo. Cũng chỉ vì sợ "ông voi", nhiều hộ dân thôn 4 đành phải thu hoạch non nhiều diện tích khoai, mì và đậu. Và theo báo cáo của UBND xã Ia Rvê, năm 2010, nắng hạn và voi rừng đã làm thiệt hơn 382ha hoa màu của xã. Trước những thiệt hại đó, UBND huyện Ea Súp đã trích 80 triệu đồng để hỗ trợ người dân xã Ia Rvê. Nhưng theo ông Nguyễn Đình Toản (Phó Chủ tịch UBND huyện Ea Súp), số tiền đó chỉ đủ hỗ trợ cho người dân mua giống, chứ thiệt hại thực tế lên tới vài tỉ đồng.

Không riêng gì ở Ia Rvê, những năm trước đây, đàn voi rừng cũng thường về phá hoại hoa màu ở các xã Ia Jlơi và Ia Lốp - nơi có diện tích lớn, thuận lợi cho voi rừng sinh trưởng và phát triển. Hiện tại, những cánh rừng xung quanh đã bị phá, chia cắt và vùng cư trú chỉ thu hẹp trong khoảng 180ha nên đàn voi chỉ tập trung tại 3 xã nói trên chứ không di chuyển khắp huyện như những năm trước. Hễ đến mùa thu hoạch, chúng lại về ăn, phá hoại hoa màu và không e ngại người dân. Ông Nguyễn Ngọc Phú, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Ea Súp cho biết, các biện pháp dùng chiêng trống, thùng, đốt lửa, loa phóng thanh… đuổi voi truyền thống đến nay không còn tác dụng nhiều vì chúng đã quen. "Trong khi chờ dự án bảo tồn voi triển khai, có lẽ chúng ta nên gắn chíp vào một số con voi trong đàn để theo dõi sự di chuyển của chúng và báo cho người dân tập trung đông người đến đuổi đi mới hiệu quả", ông Phú chia sẻ.

Khu vực phân bố voi rừng Đắk Lắk tập trung chủ yếu ở các khu rừng khộp của huyện Ea Súp, Buôn Đôn và Ea H'Leo. Trong những năm gần đây, nhiều diện tích rừng khộp ở đây bị thu hẹp do sự chuyển đổi sang trồng các loại cây công nghiệp hoặc bị người dân di cư tự do phá rừng lấy đất làm rẫy. Tất cả các hoạt động đó đã làm diện tích sinh sống của voi rừng bị thu hẹp, chia cắt và làm mất hành lang di chuyển theo mùa để tìm kiếm thức ăn, giao phối. Theo PGS.TS. Nguyễn Bảo Huy, Trưởng bộ môn Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường, Trường Đại học Tây Nguyên, đó là nguyên nhân làm cho voi rừng bị cô lập trong vùng, thiếu nước, muối khoáng và thức ăn trong mùa khô hạn nên chúng tìm đến khu vực canh tác của những người dân mới đến khai hoang để tìm thức ăn và phá hoại mùa màng. Cường độ xuất hiện và không ngại gặp người dân của voi rừng thể hiện sự mâu thuẫn ngày càng gay gắt giữa sự chuyển đổi rừng lấy đất canh tác với việc mất dần nơi sinh sống của voi rừng.

Đối với voi rừng, diện tích rừng đủ lớn để sinh sống, di chuyển tìm kiếm thức ăn rất quan trọng. Nhưng trong số 309.812ha đất lâm nghiệp của huyện Ea Súp, Buôn Đôn và Ea H'Leo, chỉ có 159.814ha rừng đặc dụng và rừng phòng hộ là tương đối an toàn cho đàn voi rừng sinh sống. Vậy mà, những cánh rừng đặc dụng và phòng hộ ít ỏi này đang dần bị thay thế bởi những cây công nghiệp như : Cao su, điều, keo lai…Và trong số những chủ rừng có đàn voi sinh sống, chỉ có Vườn Quốc gia Yok Đôn và Ban Quản lý Rừng phòng hộ Buôn Đôn có chức năng, nhiệm vụ bảo tồn voi. Bảy chủ rừng còn lại là các Công ty lâm nghiệp và các đơn vị sản xuất của quân đội không có chức năng bảo tồn sự đa dạng sinh học và voi. Đây cũng là nơi những cánh rừng thường xuyên bị tác động bởi các hoạt động khai thác lâm sản, lâm sinh và nông nghiệp, dẫn đến mất khả năng kiểm soát khu vực phân bố voi rừng trong hiện tại và cả tương lai.

Rõ ràng, rừng đang bị đe dọa và cả đàn voi rừng Đắk Lắk cũng đang bị đe dọa từng ngày! Bao giờ chúng ta giữ được những cánh rừng của đại ngàn Tây Nguyên, đàn voi rừng lúc đó mới còn đất sống và người dân ở nơi đó mới được bình yên...

Bài & ảnh: Văn Trần