Những kỷ vật liệt sĩ trở về sau hơn nửa thế kỷ, nối tiếp hành trình tri ân

Ngày 23/7, tại Hội nghị tri ân người có công với cách mạng toàn quốc năm 2026 và phát động phong trào đẩy mạnh chăm lo người có công với cách mạng hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, nhiều đại biểu đã xúc động khi chứng kiến lễ trao trả hồ sơ, kỷ vật của các cán bộ, chiến sĩ đi B cho thân nhân gia đình liệt sĩ.

Đó là hành trình đặc biệt mang tên "trở về", được các cơ quan chức năng, các nhà nghiên cứu, cựu chiến binh và những người làm công tác lưu trữ kiên trì thực hiện suốt nhiều năm qua.

Hơn nửa thế kỷ trước, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ miền Bắc đã tình nguyện lên đường vào Nam chiến đấu. Trước giờ ra trận, vì yêu cầu tuyệt đối bí mật, họ gửi lại toàn bộ tư trang, giấy tờ và kỷ vật tại các điểm tập kết với lời hẹn sẽ nhận lại vào ngày chiến thắng. Thế nhưng, nhiều người đã mãi mãi nằm lại chiến trường, không bao giờ thực hiện được lời hẹn ấy.

Những trang lý lịch đã ngả màu thời gian, những cuốn nhật ký ghi vội giữa chiến tranh, những tấm thẻ đảng viên, huân chương hay những bức thư còn dang dở... đã lặng lẽ nằm trong các kho lưu trữ suốt hơn nửa thế kỷ. 

Hôm nay, sau hành trình dài tìm kiếm, xác minh và kết nối, những kỷ vật ấy đang lần lượt trở về với gia đình, mang theo ký ức của một thời hoa lửa và tình cảm thiêng liêng của những người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.

Trong số những câu chuyện được chia sẻ tại hội nghị, trường hợp của liệt sĩ Nguyễn Đức Châu - người lên đường đi B năm 1965 đã khiến nhiều người xúc động.

Thời điểm ấy, cả ông Nguyễn Đức Châu và người vợ là cô giáo Nguyễn Vy Anh đều viết đơn tình nguyện đi B. Tuy nhiên, chỉ ông được chấp thuận. Bà Vy Anh ở lại chăm sóc hai con nhỏ và làm hậu phương cho chồng yên tâm lên đường. 

Ngày ông Châu vào chiến trường, con trai đầu mới 4 tuổi, con gái út chỉ 11 tháng tuổi. Sau đó, gia đình nhận tin ông hy sinh. Suốt nhiều năm, người vợ lặng lẽ vượt qua những mất mát khi lần lượt nhận giấy báo tử của anh trai, anh rể và người chồng thân yêu.

Tại hội nghị, 96 trang hồ sơ, giấy tờ và kỷ vật của liệt sĩ Nguyễn Đức Châu đã được trao lại cho gia đình. Với người vợ nay đã 93 tuổi cùng các con, đó không chỉ là những tài liệu lưu trữ mà còn là một phần ký ức của người chồng, người cha sau hơn nửa thế kỷ xa cách.

Một câu chuyện khác là hành trình gần 60 năm tìm kiếm thông tin về liệt sĩ Nguyễn Quang Phục. Ông vốn là bộ đội miền Nam tập kết ra Bắc, nên duyên cùng một cô gái miền Bắc. Khi chiến tranh bước vào giai đoạn cam go, ông lại xin tình nguyện trở về quê hương Quảng Nam chiến đấu và hy sinh năm 1968.

Trong suốt nhiều thập kỷ, gia đình chỉ có một ngôi mộ gió để hương khói. Những dòng chữ và kỷ vật của ông sau nhiều năm lưu lạc nay mới được người thân đón nhận, góp phần lấp đầy khoảng trống mà chiến tranh để lại.

Nối lại những ký ức thiêng liêng

Phát biểu tại Hội nghị, Quyền Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, hơn sáu mươi năm trước, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ miền Bắc đã tình nguyện "đi B" - lên đường vào Nam chiến đấu, mang theo tuổi thanh xuân và một lời hẹn ngày trở về. 

"Nhiều người trong số họ đã mãi mãi không trở lại. Nhưng từng trang lý lịch, từng tấm thẻ cán bộ, từng dòng chữ viết tay ngày ấy đã được các thế hệ cán bộ lưu trữ gìn giữ cẩn trọng suốt hơn nửa thế kỷ, như gìn giữ chính một phần máu thịt của Tổ quốc", Quyền Bộ trưởng nhấn mạnh.

Tại hội nghị, đại diện 10 gia đình liệt sĩ đã được trực tiếp nhận lại những hồ sơ, kỷ vật của người thân. Trong đó, 96 trang hồ sơ, kỷ vật của liệt sĩ Nguyễn Đức Châu được trao lại cho gia đình.

"Sáu mươi năm xa cách, nay người chồng, người cha ấy trở về, không phải bằng xương thịt, mà bằng những dòng chữ, những trang lý lịch đã ố vàng theo năm tháng", Quyền Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải xúc động nói.

Cùng với đó là 145 trang tài liệu của liệt sĩ Cao Mỹ Toàn được trao lại cho người con gái Cao Thị Tuyết Sương, nay đã ngoài 70 tuổi, sau hơn sáu thập kỷ mong mỏi được biết thêm về người cha đã hy sinh khi bà còn thơ ấu.

Đại diện cho các thân nhân được nhận kỷ vật, ông Nguyễn An Hải (con trai liệt sĩ Nguyễn Đức Châu) không giấu được xúc động khi lần đầu tiên được cầm trên tay những kỷ vật của cha sau hơn nửa thế kỷ. Cái tên "An Hải" được cha mẹ đặt bằng cách ghép tên ngôi trường nơi hai người từng dạy học cho học sinh miền Nam tập kết ra Bắc tại Hải Phòng, đồng thời gửi gắm mong ước con trai có một cuộc đời bình an.

Nhớ lại ngày nhận tin cha hy sinh, ông Hải nghẹn ngào: "Hôm đó mẹ ôm tôi vào lòng khóc và nói: 'Bố con đã hy sinh rồi'. Lúc ấy tôi còn quá nhỏ, chỉ biết ôm mẹ khóc. Mãi sau này mới hiểu rằng mình sẽ không còn những buổi đi chơi, những lần được bố dắt đi công viên nữa".

Mở chiếc hộp đựng kỷ vật vừa được trao, ông cẩn thận lấy ra từng món đồ: Chứng minh thư, quyết định điều động đi B, lí lịch đảng viên...

"Gia đình đã nhiều lần mong muốn tìm lại kỷ vật của bố nhưng không có thông tin. Hôm nay được nhận lại những giấy tờ này, tôi vừa mừng vừa xúc động. Đây là lần đầu tiên tôi được cầm trên tay những kỷ vật của cha mình", ông Hải chia sẻ.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc vẫn luôn được các thế hệ hôm nay và mai sau khắc ghi.

Hành trình trao trả kỷ vật không chỉ là việc đưa những hiện vật lịch sử trở về với gia đình người đã khuất. Đó còn là hành trình nối lại những ký ức thiêng liêng, giúp người thân có thêm những mảnh ghép về cuộc đời của cha, của chồng, của người thân đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Mỗi tấm thẻ đảng viên, mỗi trang lý lịch, mỗi bức thư hay cuốn sổ tay được trao lại đều mang trong mình một câu chuyện chưa kể, một cuộc đời đã cống hiến và hy sinh cho đất nước.

Và hơn hết, đó là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tri ân những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân, thậm chí cả cuộc đời mình để đất nước có được hòa bình, độc lập và phát triển như hôm nay.

Thu Giang