Niềm tin, thể chế và dòng vốn: Nền tảng cho chu kỳ phát triển mới của kinh tế Việt Nam

Khu vực tư nhân được đặt đúng vị thế

Phát biểu tại hội thảo về động lực tăng trưởng kinh tế hai chữ số năm 2026, PGS. TS Trần Đình Thiên, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng của Chính phủ nhận định: Năm 2025, Việt Nam đã thực sự đặt khu vực kinh tế tư nhân về đúng vị thế vốn có của mình – là nền tảng, là cốt lõi và là động lực của nền kinh tế. Theo ông, chính sự thay đổi căn bản này đã tạo nên điều "phi thường", đồng thời khơi dậy niềm tin vào tương lai phát triển.

Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, điểm mấu chốt của sự chuyển dịch này nằm ở Nghị quyết 68 – văn bản được nhìn nhận là đã tạo ra bước ngoặt khi giúp khu vực tư nhân xoay chuyển toàn bộ nền kinh tế theo hướng phát triển. Trước hết, khu vực tư nhân không còn bị xem là "bổ trợ" mà được đặt ở vị trí trung tâm trong cấu trúc tăng trưởng.

Đáng chú ý, cách tiếp cận lần này không còn là ban hành từng nghị quyết riêng lẻ, thiếu tính liên thông, mà chuyển sang tư duy theo "bộ", theo "khối", như "bộ tứ", "bộ bát". Theo ông Trần Đình Thiên, đây là tư duy tổng thể và hệ thống, nhằm thay đổi toàn bộ cục diện thay vì chỉ tháo gỡ từng điểm nghẽn riêng lẻ.

Quan trọng hơn, tư duy nhất quán này xuất phát từ mục tiêu tháo gỡ vướng mắc, từ đó đảm bảo chính sách đi vào cuộc sống nhanh hơn và hiệu quả hơn.

Tháo gỡ điểm nghẽn, tìm dư địa cho tăng trưởng

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh phân tích: Việt Nam vẫn còn một mức dư địa chính sách nhất định. Nợ công hiện đang ở mức tương đối an toàn và thấp hơn nhiều so với ngưỡng cho phép. Tuy nhiên, ông Thành nhấn mạnh, không thể chấp nhận tăng trưởng bằng mọi giá hay chạy theo các con số trong ngắn hạn. Việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao cần đi cùng với sự ổn định và bền vững của nền kinh tế.

Hiện nay, tỷ lệ đầu tư trên GDP của Việt Nam vào khoảng trên 30%. Trong cơ cấu này, đầu tư tư nhân vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng. Việt Nam cũng có tỷ lệ tiết kiệm khá cao, song khả năng chuyển hóa nguồn tiết kiệm thành các hoạt động đầu tư hiệu quả vẫn còn hạn chế. Theo TS. Thành, nguyên nhân của thực trạng này vẫn xoay quanh các vấn đề về niềm tin, chất lượng thể chế và mức độ thuận lợi của môi trường đầu tư, kinh doanh.

Bên cạnh đó, TS Võ Trí Thành cho rằng: Cải cách thể chế, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là ba trụ cột không thể tách rời.

"Tiến trình cải cách và đổi mới của Việt Nam chưa bao giờ dừng lại, nhưng giai đoạn hiện nay đặt ra yêu cầu cao hơn về tự chủ chiến lược và năng lực lựa chọn con đường phát triển trong bối cảnh thế giới nhiều biến động", TS Võ Trí Thành nhấn mạnh.

Ở góc độ thị trường vốn, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Tổng Giám đốc  Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) cho rằng: Năm 2025 khép lại với tăng trưởng kinh tế trên 8% và thị trường chứng khoán tăng khoảng 40%, tạo nền tảng cho chu kỳ phát triển mới từ năm 2026. Đầu tư công, sự phục hồi của khu vực tư nhân và cải cách thể chế là những động lực chính.

Bên cạnh đó, thị trường IPO và M&A được kỳ vọng sôi động hơn, mang lại dòng vốn mới. Theo bà Hiền, xu hướng sắp tới là đa dạng hóa danh mục đầu tư, thay vì chỉ tập trung vào cổ phiếu đơn lẻ.

Còn ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch HĐQT FiinGroup và FiinRatings (cung cấp dịch vụ phân tích dữ liệu tài chính, kinh doanh và xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam) thẳng thắn nhìn nhận: Nếu nhìn lại bức tranh hiện nay, hai nguồn vốn chiến lược là đầu tư công và vốn ngân hàng vẫn đang đóng vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, dư địa của hai kênh này không còn nhiều. Dù đầu tư công được ưu tiên giải ngân, giá trị các công trình khó có thể tăng mạnh trong thời gian ngắn. Các kênh vốn chiến lược được nhấn mạnh gồm vốn tư nhân, vốn cổ phần và vốn vay ngoại tệ từ nước ngoài.

Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, năm vừa qua quy mô phát hành chưa đạt 200 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, FiinRatings dự báo trong năm tới, thị trường có thể tăng mạnh lên khoảng 1 triệu tỷ đồng, trong đó ước tính khoảng 800 nghìn tỷ đồng là vốn mới sau khi trừ phần đáo hạn. Nguyên nhân là do dư địa vốn dài hạn của ngân hàng thương mại đang giảm và lãi suất có xu hướng tăng.

Về vốn cổ phần, năm vừa qua thị trường đã huy động được khoảng 141 nghìn tỷ đồng, mức cao nhất từ trước đến nay. FiinRatings kỳ vọng con số này sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới, nhờ sự quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài đang tìm kiếm cơ hội tại Việt Nam.

Những chuẩn mực xanh hóa dần thông dụng

Ở góc độ ngành ngân hàng, ông Phạm Hồng Hải, Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB) cho rằng, tư duy "Quyết định nhanh – Triển khai nhanh – Chịu trách nhiệm rõ ràng" đang ngày càng rõ nét. Các cơ chế thí điểm nhanh, đo lường sớm và điều chỉnh linh hoạt được áp dụng rộng rãi. Các phương pháp làm việc mới ngày càng phổ biến, cho phép tổ chức chấp nhận "thử và sai" để đạt kết quả nhanh và linh hoạt hơn.

Một điểm nhấn khác là hình thức cho vay dựa trên dòng tiền. Từ thực tế trước đây, ngân hàng thường đặt câu hỏi về tài sản đảm bảo, thì nay, tư duy cho vay dựa trên dòng tiền đã giúp nhiều startup tiếp cận vốn. Theo ông Phạm Hồng Hải, đây là một bước tiến quan trọng trong cách tiếp cận tín dụng.

Song song đó, tín dụng xanh được xác định không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là cơ hội kinh doanh. Các lĩnh vực như nông nghiệp xanh, năng lượng tái tạo đang mở ra dư địa tăng trưởng ổn định, an toàn và ít biến động hơn cho hệ thống ngân hàng.

"Chiến lược xanh đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe, thậm chí chấp nhận bỏ lỡ một số cơ hội trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về dài hạn, tín dụng xanh giúp giảm nợ xấu, giảm chi phí vận hành nhờ số hóa quy trình và tạo nền tảng tăng trưởng bền vững", ông Phạm Hồng Hải nói.

Anh Minh