Nội lực và chất lượng điều hành: 'Điểm tựa' cho tăng trưởng bền vững

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Chính phủ, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh, Thường trực Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng chính những yếu tố mang tính nền tảng này mới quyết định sức bền của tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Thưa ông, nhìn lại một năm qua, ngành Công Thương đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Vậy theo ông, đâu là thành tựu có ý nghĩa nền tảng nhất?

Ông Trần Quốc Khánh: Năm 2025 là năm thành công vượt bậc của ngành Công Thương trên tất cả các phương diện, từ xây dựng thể chế đến quản lý, điều hành xuất nhập khẩu, hội nhập kinh tế, cung ứng năng lượng, thúc đẩy sản xuất công nghiệp và phát triển thị trường trong nước, từ đó đóng góp hết sức tích cực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 8% của năm 2025.

Chọn ra thành tựu có ý nghĩa nền tảng nhất trong số những thành tựu này là việc rất khó bởi cụm từ "nền tảng" ngụ ý không chỉ chất lượng điều hành và năng lực chống chịu mà còn cả tác động trong dài hạn, tức là thành tựu đó phải góp phần định hình sự phát triển bền vững của ngành và của nền kinh tế trong tương lai. Xét theo hướng này, những thành tựu về xây dựng thể chế, trong đó có việc xây dựng và trình Quốc hội ban hành Luật Thương mại điện tử trong thời gian rất ngắn và bảo đảm cung ứng năng lượng trong bối cảnh thiên tai chồng thiên tai có lẽ là lựa chọn thích hợp nhất.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận là kết quả xuất nhập khẩu trên 900 tỷ USD, với xuất khẩu tăng vượt kỳ vọng (khoảng 16%) cũng rất ấn tượng, cho thấy rõ khả năng quản lý, ứng phó linh hoạt, hiệu quả với thách thức cũng như năng lực chống chịu của nền kinh tế trước những biến động bên ngoài.

Theo ông, kết quả xuất nhập khẩu ấn tượng đến từ đâu là chủ yếu: Sự điều hành chính sách kịp thời của Nhà nước, khả năng thích ứng của doanh nghiệp hay sự dịch chuyển cấu trúc thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu? Nếu phải chỉ ra một yếu tố mang tính quyết định, ông sẽ nhấn mạnh yếu tố nào?

Ông Trần Quốc Khánh: Để có được kết quả xuất nhập khẩu ấn tượng như vậy, nỗ lực của các doanh nghiệp là hết sức quan trọng và rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, nếu xét riêng năm 2025, năm có quá nhiều bất định đến từ thị trường bên ngoài thì sự điều hành kịp thời của Nhà nước, đặc biệt là của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, có ý nghĩa quyết định.

Chúng ta đã vào cuộc ngay lập tức khi Hoa Kỳ công bố thuế đối ứng, với cuộc điện đàm quan trọng, có tính mở đường vào đầu tháng 4 của Tổng Bí thư Tô Lâm và sau đó, với sự chỉ đạo sát sao, kịp thời, quyết liệt, hiệu quả của Thủ tướng Chính phủ, đã bảo đảm được một môi trường tương đối thuận lợi trong cả năm 2025 cho hoạt động xuất khẩu vào thị trường quan trọng bậc nhất này. Đã có nhiều tranh luận, những cuộc họp dài, nhiều phiên đàm phán vất vả, có cả những thời khắc hết sức khó khăn nhưng chúng ta đã vượt qua được nhờ sự kiên định, kiên quyết, kiên trì, khả năng ứng biến linh hoạt và trên tất cả là sự đoàn kết, đồng lòng dưới sự lãnh đạo của Tổng Bí thư và chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ. Kết quả tới nay là tốt nhưng vẫn còn cần phải cố gắng nhiều trong năm 2026 và những năm tới đây.

Thương mại quốc tế đang bước vào giai đoạn nhiều bất ổn, khi các tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe, cạnh tranh không chỉ xoay quanh giá cả mà còn là "luật chơi". Từ góc nhìn của một người từng trực tiếp tham gia xây dựng và thực thi chính sách hội nhập, ông rút ra bài học quan trọng nhất nào cho ngành Công Thương trong bối cảnh đó?

Ông Trần Quốc Khánh: Đó là nội lực, hay nói rõ hơn là sự kết hợp giữa năng lực doanh nghiệp với sự điều hành thông minh, linh hoạt của các cấp quản lý như đã làm trong năm 2025. Thương mại quốc tế đang phải hứng chịu quá nhiều rủi ro, như nhu cầu không ổn định tại các thị trường lớn, sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc về kinh tế, sự bất lực của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) trong giải quyết các vấn đề thương mại toàn cầu, rồi bất ổn địa chính trị cùng chính sách thương mại "nước Mỹ trên hết" của ông Trump. Để ứng phó, chỉ còn cách "dĩ bất biến ứng vạn biến" với "bất biến" ở đây là chất lượng và hiệu quả của cả kinh doanh và điều hành. Một sản phẩm có chất lượng, được sản xuất ra với hiệu quả cao, sẽ luôn có chỗ đứng trong thương mại toàn cầu, bất kể môi trường thay đổi thế nào. Điều hành cũng vậy, phản ứng kịp thời, ứng biến linh hoạt, tránh nặng tìm nhẹ, đa dạng đối tác, đi trước mở đường… sẽ là những phẩm chất giúp xuất nhập khẩu của chúng ta phát triển bền vững trong một thế giới biến động khó lường như hiện nay.

Bước sang năm tới, ông dự báo đâu là rủi ro lớn nhất đối với hoạt động xuất khẩu và thị trường trong nước của Việt Nam? Ngược lại, dư địa nào vẫn còn để ngành Công Thương tiếp tục tạo đột phá, nhất là trong bối cảnh phục hồi toàn cầu chưa đồng đều?

Ông Trần Quốc Khánh: Năm 2026 sẽ là một năm rất thách thức đối với xuất khẩu của Việt Nam. Tăng trưởng xuất khẩu sẽ rất khó duy trì được tốc độ cao như năm 2025 bởi nền so sánh đã cao lên nhiều, tăng trưởng kinh tế và cùng với đó là nhu cầu tiêu thụ tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc đều được dự báo giảm. Trong khi đó, chính quyền Hoa Kỳ lại có quá nhiều "vũ khí" để duy trì mức thuế nhập khẩu cao, kể cả khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ ra phán quyết bất lợi cho họ về thuế đối ứng. Vì vậy, kỳ vọng vào một mức tăng trưởng xuất khẩu cao trong năm 2026 là không hợp lý.

Với thị trường trong nước, dư địa vẫn còn. Với những chính sách quyết đoán như tiếp tục giảm thuế VAT, hợp lý hóa thuế thu nhập cá nhân theo hướng nâng mức giảm trừ gia cảnh và giảm số lượng các bước đánh thuế, thúc đẩy phát triển du lịch…, có cơ sở để kỳ vọng là tiêu dùng sẽ phục hồi và đóng góp tích cực cho tăng trưởng GDP.

Ngành Công Thương còn có một dư địa rất lớn để đóng góp cho tăng trưởng 2 con số, đó là các dự án nguồn điện, trong đó có các dự án năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Nếu những vướng mắc được tháo gỡ kịp thời, hoàn toàn có thể kỳ vọng vào một làn sóng đầu tư vào các dự án nguồn điện trong năm 2026, từ đó đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế năm 2026 và những năm tiếp theo./.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Anh Thơ (thực hiện)

\