Nông nghiệp xanh nâng tầm chuỗi giá trị nông sản chủ lực Tây Bắc

Tạo sinh kế thoát nghèo cho người dân

Điện Biên đang sở hữu nhiều vùng cây trồng có giá trị kinh tế cao, tạo nền tảng để phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với giảm nghèo bền vững. Toàn tỉnh hiện có khoảng 8.500 ha cà phê Arabica, đứng thứ ba cả nước sau Sơn La và Lâm Đồng. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng đặc thù, cà phê Arabica Điện Biên luôn có giá bán cao hơn khoảng 4.000 đồng/kg so với nhiều vùng lân cận. 

Bên cạnh đó, Điện Biên có khoảng 12.000 ha mắc ca, đứng thứ hai cả nước và đặt mục tiêu mở rộng lên 40.000 ha vào năm 2030 theo định hướng phát triển bền vững của Chính phủ. Cây dứa cũng đang phát triển với khoảng 1.200 ha, có chất lượng tốt, phù hợp cho chế biến và xuất khẩu.

Theo ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên, diện tích đất nông nghiệp và lâm nghiệp chiếm hơn 90% diện tích tự nhiên. Tuy nhiên, sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị chưa chặt chẽ, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp nên giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng.

Để khai thác hiệu quả lợi thế này, tỉnh đã ban hành Nghị quyết 11-NQ/TU và Kế hoạch 1850/KH-UBND, xác định cà phê và mắc ca là hai ngành hàng chủ lực. Ông Lò Văn Cương ví quá trình phát triển này như một "chiến dịch Điện Biên Phủ thời bình", với mục tiêu không chỉ nâng cao năng suất mà còn tạo sinh kế bền vững, giúp người dân vùng cao từng bước thoát nghèo.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho rằng Điện Biên hôm nay có nhiều điểm tương đồng với Sơn La cách đây 15 năm. Nếu kiên định phát triển vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn đối với bốn nhóm cây chủ lực gồm cà phê Arabica, mắc ca, dứa và dược liệu, tỉnh hoàn toàn có thể tạo ra bước đột phá tương tự.

Số hóa và Khoa học công nghệ: Chìa khóa chuyển đổi xanh

Tại Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên" diễn ra ngày 18/7, các chuyên gia thống nhất rằng khoa học công nghệ và chuyển đổi số là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh.

Đối với ngành cà phê, ông Lê Đức Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, đề xuất Điện Biên trở thành địa phương đầu tiên số hóa toàn diện ngành hàng cà phê. Việc xây dựng đồng bộ cơ sở dữ liệu vùng trồng sẽ giúp truy xuất nguồn gốc, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, trong đó có Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Ở khâu sản xuất, ThS Đinh Thị Tiếu Oanh (Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên) cho biết giống cà phê THA1 có năng suất đạt 2,94-3,25 tấn nhân/ha, gần gấp đôi năng suất hiện nay, đồng thời có khả năng kháng bệnh gỉ sắt tốt, góp phần giảm chi phí sản xuất.

Trong khi đó, TS Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật, kiến nghị phối hợp xây dựng bản đồ số dịch hại để dự báo sớm, giúp nông dân giảm ít nhất 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật. 

PGS.TS Trần Minh Tiến, Phó Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS), cũng cam kết sẵn sàng chuyển giao 378 giống cây trồng cùng 478 quy trình kỹ thuật cho tỉnh. 

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên đồng thời đề xuất VAAS đặt thêm cơ sở nghiên cứu tại địa phương nhằm tăng cường chuyển giao công nghệ ngay tại vùng sản xuất.

Chế biến sâu và mở rộng thị trường

Theo các chuyên gia, chế biến sau thu hoạch đang là mắt xích còn thiếu trong chuỗi giá trị nông sản Điện Biên. PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, cho biết phần lớn nông sản vẫn tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc sơ chế, dẫn đến tổn thất sau thu hoạch lớn. Ông Tuấn kiến nghị ứng dụng các công nghệ như plasma lạnh, khí quyển điều khiển (CA) và sấy thăng hoa để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Cùng với đó, GS.TS Ngô Xuân Bình, Phó Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ lương thực, thực phẩm Việt Nam, đề xuất sớm hình thành khu công nghiệp chế biến nông sản nhằm giảm chi phí logistics và giữ lại giá trị gia tăng tại địa phương.

Ở góc độ thị trường, ông Đỗ Quang Tùng, Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc, cho biết Tập đoàn Xinfadi - đơn vị phân phối nông sản lớn nhất Trung Quốc - đang quan tâm đầu tư vùng nguyên liệu và cơ sở chế biến tại Việt Nam. Đây là cơ hội để Điện Biên chủ động xây dựng danh mục sản phẩm thế mạnh, đồng thời hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu A Pa Chải nhằm tăng kết nối với thị trường Trung Quốc.

Bên cạnh việc mở rộng thị trường, ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng Điện Biên cần chú trọng xây dựng thương hiệu từ bao bì, chỉ dẫn địa lý đến câu chuyện văn hóa vùng miền để chinh phục các phân khúc cao cấp. 

Với định hướng phát triển rõ ràng, sự đồng hành của các nhà khoa học và doanh nghiệp, Điện Biên đang từng bước xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và đa giá trị. Quan trọng hơn, đây sẽ là động lực tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập và góp phần đưa người dân vùng cao thoát nghèo.

Đỗ Hương