Phân cấp mạnh cho địa phương trong thực hiện Chương trình MTQG phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi

Chiều 22/9, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp về dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 (Chương trình).

Dự cuộc họp có Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Vinh Tơr; lãnh đạo các bộ: Nông nghiệp và Môi trường; Y tế; Giáo dục và Đào tạo; Văn hoá, Thể thao và Du lịch; Xây dựng; Tư pháp; Văn phòng Chính phủ.

Tích hợp cơ chế, chính sách, bảo đảm nguồn lực thực hiện Chương trình

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi, ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết số 46/2026/QH16 ngày 24/8/2026 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện dự thảo Nghị định; lấy ý kiến các bộ, cơ quan Trung ương, địa phương theo quy định.

Quán triệt yêu cầu tại Nghị quyết số 262/NQ-CP ngày 5/9/2026 của Chính phủ về việc mỗi luật, nghị quyết chỉ ban hành một văn bản quy định chi tiết, dự thảo Nghị định được xây dựng theo hướng tích hợp các nội dung thuộc thẩm quyền của Chính phủ trong một nghị định, nhằm quy định chi tiết và tổ chức thực hiện Nghị quyết số 46/2026/QH16.

Việc tích hợp nhằm bảo đảm hệ thống cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình đầy đủ, đồng bộ, thống nhất; hạn chế phát sinh nhiều văn bản và tạo thuận lợi cho các cơ quan Trung ương, địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, sau khi thẩm định, dự thảo Nghị định quy định các nhóm nội dung chủ yếu sau:

Một là mục tiêu, chỉ tiêu, phạm vi, đối tượng và các nhiệm vụ của Chương trình sau khi hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia.

Hai là cơ chế, chính sách thực hiện các nhiệm vụ theo từng lĩnh vực và nhóm đối tượng; cơ chế đầu tư xây dựng, hỗ trợ phát triển sản xuất và thực hiện các chính sách hỗ trợ.

Ba là cơ chế huy động, phân bổ, giao, điều chỉnh, quản lý, sử dụng, thanh toán và quyết toán nguồn lực; nội dung chi, mức chi, mức hỗ trợ và thủ tục hành chính.

Bốn là phân cấp, phân quyền; trách nhiệm của các cơ quan Trung ương, địa phương; công tác theo dõi, kiểm tra, giám sát, đánh giá, báo cáo và quản lý cơ sở dữ liệu của Chương trình.

Năm là hiệu lực thi hành; việc thay thế, bãi bỏ hoặc tiếp tục áp dụng các văn bản có liên quan; xử lý chuyển tiếp đối với nhiệm vụ, dự án, dự toán, hợp đồng, tài sản và đối tượng thụ hưởng đã được phê duyệt trước khi Nghị định có hiệu lực, bảo đảm thực hiện Chương trình liên tục và không tạo khoảng trống pháp lý.

Dự thảo đã được rà soát để bảo đảm không làm thay đổi, thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, quyền lợi và mức độ ưu tiên; làm rõ cơ chế lập, phân bổ, giao, điều chỉnh kế hoạch, dự toán; tỉ lệ đối ứng; nội dung chi, định mức chi, mức hỗ trợ; thanh toán, quyết toán; thẩm quyền xử lý nội dung chưa có mức chi, mức hỗ trợ; giới hạn sử dụng ngân sách Trung ương của Chương trình. Các quy định được rà soát theo pháp luật về ngân sách nhà nước, đầu tư công và yêu cầu phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình.

Bên cạnh đó, tiếp tục kế thừa cơ chế thực hiện dự án đầu tư xây dựng quy mô nhỏ, tính chất kỹ thuật đơn giản, có sự tham gia của người dân; chỉnh lý tiêu chí xác định dự án, báo cáo kinh tế - kỹ thuật đơn giản, thẩm quyền quyết định đầu tư, lựa chọn nhà thầu, quản lý thi công, thanh toán, quyết toán, vận hành và bảo trì công trình, bảo đảm thống nhất với pháp luật về xây dựng, đấu thầu và quản lý tài sản công.

Cũng theo Bộ Tài chính, dự thảo đã hoàn thiện 4 cơ chế hỗ trợ phát triển sản xuất; làm rõ đối tượng, điều kiện, hồ sơ, cơ quan tiếp nhận, cơ quan đánh giá, thẩm quyền phê duyệt, thời hạn xử lý, quản lý tài sản và thu hồi hỗ trợ. Việc tiếp nhận, nộp hồ sơ được rà soát theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông; phân biệt rõ thủ tục hành chính với quy trình quản lý nội bộ và quy trình lựa chọn nhà thầu…

Làm rõ trách nhiệm, thẩm quyền của các bộ, ngành trong tổ chức thực hiện

Tại cuộc họp, lãnh đạo các bộ đã trao đổi, thảo luận về các nội dung còn ý kiến khác nhau như: Hệ thống chỉ tiêu và tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra; giới hạn sử dụng kinh phí thường xuyên của Chương trình; thẩm quyền quy định một số nội dung; hiệu lực thi hành và xử lý văn bản của các chương trình mục tiêu quốc gia trước khi hợp nhất…

Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Vinh Tơr đề nghị giao Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với các bộ, trong đó có Bộ Dân tộc và Tôn giáo, hoàn thành các nội dung liên quan đến các nhiệm vụ của Bộ, quy định rõ trách nhiệm trong việc theo dõi, kiểm tra; rà soát lại các nội dung liên quan đến vấn đề kỹ thuật giữa nội dung Nghị định với các phụ lục có liên quan.

Về trách nhiệm của các bộ, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy thống nhất với ý kiến của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, cho rằng cần quy định cụ thể, rõ ràng hơn để các bộ có cơ sở triển khai; đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng bộ, bảo đảm việc tổ chức thực hiện hiệu quả sau khi Chương trình được ban hành.

Ban hành một nghị định đầy đủ, đồng bộ

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá cao Bộ Tài chính đã chủ động, tích cực phối hợp với các bộ, cơ quan xây dựng, hoàn thiện dự thảo Nghị định trong thời gian ngắn; tổ chức lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp và tiếp tục rà soát, chỉnh lý dự thảo.

Phó Thủ tướng thống nhất chủ trương ban hành một nghị định của Chính phủ quy định đầy đủ, đồng bộ các nội dung thuộc thẩm quyền của Chính phủ để tổ chức thực hiện Nghị quyết số 46/2026/QH16 của Quốc hội.

Về hệ thống chỉ tiêu, Phó Thủ tướng yêu cầu tập trung vào các nội dung cốt lõi, thiết thực, đưa ra những chỉ tiêu, thứ tự ưu tiên: (1) Nước sạch sinh hoạt, (2) nhà ở, (3) đất sản xuất, (4) y tế, (5) giáo dục và đào tạo. Phó Thủ tướng đề nghị rà soát lại, chỉ đưa ra những chỉ tiêu tổng hợp, đo lường được trên phạm vi cả nước, còn những chỉ tiêu chi tiết khác thì giao cho địa phương tự cụ thể hóa để thực hiện.

Đối với kinh phí thường xuyên, Phó Thủ tướng đồng ý với đề xuất của Bộ Tài chính và nhấn mạnh nguyên tắc tiết kiệm, dành tối đa nguồn lực cho các khoản chi trực tiếp phục vụ mục tiêu của Chương trình. Theo đó, ngân sách Trung ương của Chương trình không sử dụng để chi tiền lương, phụ cấp, hoạt động thường xuyên của bộ máy, các hoạt động đối ngoại, tham quan, học tập kinh nghiệm, lễ kỷ niệm hoặc những nhiệm vụ đã được bố trí từ nguồn kinh phí khác.

Tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương

Về phân cấp, phân quyền và phân định trách nhiệm, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát toàn bộ dự thảo Nghị định theo hướng phân cấp mạnh, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ kết quả đầu ra.

Những nội dung thuộc thẩm quyền của địa phương thì giao địa phương chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả; hạn chế tối đa cơ chế phải xin ý kiến các bộ, cơ quan Trung ương đối với từng trường hợp cụ thể.

Các bộ quản lý ngành tập trung thực hiện chức năng quản lý nhà nước, xây dựng hoặc hướng dẫn tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật, tiêu chí, phương pháp chuyên môn theo quy định của pháp luật chuyên ngành; thực hiện kiểm tra, giám sát theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, các bộ chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về các lĩnh vực trong Chương trình thuộc Bộ quản lý. Bộ Tài chính tiếp thu toàn bộ các ý kiến tại cuộc họp, khẩn trương rà soát, hoàn thiện dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 trình Chính phủ xem xét, ban hành.

Gia Huy