Phát triển chip bán dẫn chuyên dụng: Hướng đi phù hợp với Việt Nam

Đây là nội dung được các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý thảo luận tại Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”, do Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ KH&CN) tổ chức ngày 10/9.

Cơ hội lớn nhưng không dễ nắm bắt

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn nhấn mạnh Việt Nam đã xác định bán dẫn là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược. Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá chiến lược, đồng thời yêu cầu từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn.

Trong Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 tại Quyết định số 1018/QĐ-TTg, công thức C = SET + 1 được lựa chọn, trong đó “S” là Specialized, tức chip chuyên dụng. Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg tiếp tục xác định công nghệ chip bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng là nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược cần ưu tiên phát triển.

Chip chuyên dụng là những loại chip được thiết kế để giải quyết một bài toán cụ thể, thay vì phục vụ nhiều mục đích chung. Loại chip này hiện diện trong nhiều lĩnh vực như camera AI, thiết bị IoT, robot, UAV, hệ thống viễn thông, điện tử công suất, lưới điện thông minh và các thiết bị bảo mật.

Giá trị của chip chuyên dụng không nhất thiết nằm ở quy mô sản xuất đại trà mà ở khả năng tối ưu hiệu năng, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng chính xác yêu cầu của từng sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, đây cũng là hướng đi phù hợp với điều kiện của Việt Nam khi nước ta đã hình thành đội ngũ thiết kế chip, có ngành công nghiệp điện tử phát triển và sở hữu thị trường tương đối lớn trong các lĩnh vực như viễn thông, AI, ô tô điện, năng lượng và chuyển đổi số.

Nếu phát triển thành công, doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong các sản phẩm điện tử, đồng thời làm chủ những khâu có giá trị cao như thiết kế, xác minh, kiểm thử và tích hợp chip.

Từ thiết kế đến sản phẩm thương mại còn khoảng cách lớn

Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành kết quả nếu những điểm nghẽn của ngành được tháo gỡ.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, khoảng cách từ một bản thiết kế đến một sản phẩm thương mại vẫn còn rất xa. Trước hết là chi phí nghiên cứu và phát triển lớn. Doanh nghiệp thiết kế chip phải tiếp cận các bộ công cụ EDA, thư viện IP bản quyền với mức đầu tư cao. Riêng sản xuất thử (tape-out) có thể tiêu tốn hàng triệu USD và luôn tiềm ẩn rủi ro thất bại về kỹ thuật.

Trong khi đó, Việt Nam chưa có hệ sinh thái hoàn chỉnh từ thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến chứng nhận chất lượng. Với những doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ, việc tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử quốc tế với chi phí phù hợp vẫn là thách thức.

Sau khi có mẫu chip, doanh nghiệp còn phải tiếp tục hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy và tích hợp vào sản phẩm cuối. Quá trình này đòi hỏi thêm thời gian, nhân lực và nguồn lực tài chính.

Đáng chú ý là “bài toán con gà - quả trứng” trong thương mại hóa. Doanh nghiệp khó mạnh dạn đầu tư khi chưa có khách hàng đầu tiên, trong khi khách hàng cũng không dễ đặt mua một sản phẩm chip chưa được kiểm chứng trong thực tế. Vòng luẩn quẩn này khiến không ít dự án dừng ở giai đoạn nghiên cứu, chưa thể đi đến thị trường.

Nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là một điểm nghẽn, khi đội ngũ chuyên gia thiết kế chip, kỹ sư kiểm thử, chuyên gia vật liệu và đóng gói chưa đáp ứng đầy đủ tốc độ phát triển của ngành.

Chính sách phải tạo được thị trường

Để tháo gỡ những rào cản trên, các đại biểu cho rằng cần xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ xuyên suốt, thay vì chỉ hỗ trợ riêng lẻ từng doanh nghiệp.

Theo định hướng của Bộ KH&CN, thời gian tới sẽ ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng, tập trung vào các lĩnh vực như AI, điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến, IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng.

Danh mục này được kỳ vọng tạo tín hiệu thị trường rõ ràng, giúp doanh nghiệp xác định hướng nghiên cứu, đầu tư và phát triển sản phẩm.

Cùng với đó, Nhà nước sẽ xây dựng chương trình hỗ trợ xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm đến thương mại hóa. Thay vì chỉ tài trợ cho nghiên cứu, chính sách hướng tới chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp trong giai đoạn đầu và quản lý dựa trên những kết quả kỹ thuật cụ thể.

Một giải pháp quan trọng là sử dụng các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia và dự án hạ tầng trọng điểm làm “khách hàng đầu tiên” cho chip Việt Nam. Đây có thể là cú hích giúp doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn nhất của quá trình thương mại hóa, đồng thời tạo điều kiện kiểm chứng sản phẩm trong môi trường thực tế.

Bên cạnh thị trường, Việt Nam cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm, cơ chế chứng nhận và đánh giá độ tin cậy để chip trong nước đáp ứng yêu cầu của thị trường và có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Hợp tác để làm chủ công nghệ

Trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, việc tự chủ không đồng nghĩa với tự làm tất cả. Điều quan trọng là Việt Nam phải từng bước làm chủ những khâu quyết định như kiến trúc hệ thống, thiết kế, xác minh, dữ liệu kiểm thử và khả năng lựa chọn đối tác trong chuỗi cung ứng.

Theo bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm, Tập đoàn đang mở rộng các trung tâm R&D tại Việt Nam, hướng tới kết hợp 4 lĩnh vực gồm AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống.

Thay vì chỉ gia công, Qualcomm đặt mục tiêu cùng Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực làm chủ chu trình thiết kế vi mạch end-to-end, từ Front-end với kiến trúc, logic đến Back-end với layout, tape-out, hướng tới năng lực tự thiết kế những dòng SoC phức tạp.

Ở góc độ doanh nghiệp trong nước, Tập đoàn Geleximco đang xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại Hưng Yên, dự kiến khởi công tháng 11/2026 và đưa sản phẩm thương mại ra thị trường vào đầu năm 2028. Doanh nghiệp cam kết ưu tiên thử nghiệm, tích hợp các vi mạch điều khiển, cảm biến và chip công suất do kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe điện và hệ sinh thái công nghiệp của tập đoàn.

Nếu được triển khai đúng hướng, đây có thể là một cách giải quyết trực tiếp bài toán “khách hàng đầu tiên”, tạo điều kiện để sản phẩm chip nội địa được kiểm chứng, hoàn thiện và tiến tới thương mại hóa.

Một mắt xích quan trọng khác là Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, với định hướng cung cấp hạ tầng dùng chung về công cụ thiết kế, thư viện IP, phòng thí nghiệm, hỗ trợ sản xuất thử, đo kiểm; đồng thời kết nối doanh nghiệp thiết kế với doanh nghiệp sản xuất sản phẩm cuối. Mô hình này được kỳ vọng góp phần giảm chi phí, rủi ro và thời gian đưa sản phẩm chip từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Thu Giang