Phát triển làng nghề – động lực xây dựng nông thôn mới hiện đại và hội nhập

"Hạt nhân" giúp thay đổi diện mạo nông thôn

Chia sẻ về vai trò của phát triển làng nghề trong xây dựng nông thôn mới, ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, Thành phố đánh giá rất cao vai trò của khu vực sản xuất tại các làng nghề trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn.

Thủ đô Hà Nội là cái nôi của hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, hội tụ 47/52 nghề trong tổng số nghề truyền thống của cả nước. Trong đó, có 337 làng nghề, nghề truyền thống và làng nghề truyền thống được UBND Thành phố công nhận, gồm 269 làng được công nhận danh hiệu Làng nghề, 61 làng được công nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống và 07 nghề được công nhận nghề truyền thống.

Hoạt động của các làng nghề đã tạo việc làm và thu nhập đáng kể cho người dân. Thu nhập của lao động phổ thông làm việc tại các làng nghề dao động từ 70-130 triệu đồng/người/năm, bình quân từ 7-8 triệu đồng/lao động/tháng. Một số làng nghề có thu nhập cao như gốm sứ Bát Tràng, làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân (xã Duyên Thái) bình quân đạt 180 triệu đồng/người/năm (tương đương 12 triệu đồng/người/tháng).

Đáng chú ý, Hà Nội có 4 làng nghề được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận gồm: Làng nghề dệt Lụa Vạn Phúc, gốm sứ Bát Tràng, khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng là thành viên chính thức của thành phố sáng tạo thủ công thế giới. Theo ông Nguyễn Đình Hoa, đây là 4 làng nghề của Việt Nam được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận, qua đó mở ra cơ hội hợp tác quốc tế, tạo thêm những vận hội mới cho ngành thủ công mỹ nghệ Thủ đô trong bảo tồn, phát triển và hội nhập sâu rộng với quốc tế.

Không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần bảo đảm an sinh xã hội tại khu vực nông thôn, sự phát triển của làng nghề còn tạo điều kiện hình thành các điểm du lịch gắn với du lịch làng nghề, du lịch trải nghiệm và du lịch nông thôn. Nhờ vậy đã góp phần từng bước thay đổi tư duy sản xuất, đồng thời góp phần làm thay đổi diện mạo khu vực nông thôn.

Tại các làng nghề, nhiều cơ sở sản xuất đã tạo điều kiện để con em theo học tại các trường đại học trong nước và quốc tế, sau đó tham gia vào quá trình bảo tồn, phát triển nghề truyền thống của gia đình và quê hương. Từ đó, hình thành nguồn nhân lực mới, tạo việc làm, thu nhập và góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nông thôn mới trong thời gian qua, cũng như định hướng xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.

Thành phố cũng đã ban hành hàng loạt cơ chế, chính sách nhằm bảo tồn, phát triển làng nghề gắn với xây dựng nông thôn mới trong thời gian tới.

Có thể thấy, bảo tồn và phát triển làng nghề đang giữ vai trò quan trọng trong chuyển đổi cơ cấu kinh tế khu vực nông thôn ngoại thành, đặc biệt tại những địa phương có lợi thế về nghề truyền thống.

Sơn Đồng: Làng nghề tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nhân dân

Tại làng nghề Sơn Đồng, ông Cao Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng cho biết, ngay từ khi thành lập, Đảng ủy, UBND xã đã xác định làng nghề góp phần rất quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu lao động và cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Làng nghề hiện có gần 400 cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm làng nghề, số lao động thường xuyên tại chỗ gần 2.000 lao động và thường xuyên thu hút hàng nghìn lao động ngoài địa phương. Qua đó, góp phần tăng thu nhập của lao động làng nghề, nâng cao đời sống người dân.

Một dấu mốc quan trọng đối với làng nghề Sơn Đồng là ngày 17/01/2026, làng nghề điêu khắc sơn, mỹ nghệ Sơn Đồng, xã Sơn Đồng được công nhận là "Làng thủ công thế giới về tác phẩm chạm khắc gỗ tâm linh và sơn mài mạ vàng". Việc gia nhập mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới được xác định là bước tiến thuận lợi cho làng nghề địa phương trong việc định vị thương hiệu, quảng bá hình ảnh trên mọi lĩnh vực sáng tạo.

Trong giai đoạn 2026-2030, xã Sơn Đồng xác định mục tiêu xây dựng nông thôn mới là nâng cao mức sống, mức hưởng thụ cho người dân, chuyển đổi tư duy từ "đạt chuẩn" sang phát triển nông thôn hiện đại, bền vững, số hóa và hội nhập.

Đảng ủy, UBND xã đã tích cực huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị triển khai các giải pháp phát triển làng nghề gắn với xây dựng nông thôn mới. Trong đó, mục tiêu đặt ra là vừa gìn giữ, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, vừa kết hợp với yếu tố hiện đại, đổi mới sáng tạo để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế, đồng thời chú trọng bảo vệ môi trường, hướng đến phát triển bền vững.

Chuyên Mỹ: Xác định làng nghề là một trụ cột kinh tế nông thôn

Tại xã Chuyên Mỹ, lợi thế về làng nghề truyền thống tiếp tục được xác định là nền tảng quan trọng để địa phương phát triển kinh tế nông thôn.

Phó Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Nguyễn Thị Thùy Hương cho biết, Chuyên Mỹ là địa phương có nhiều làng nghề truyền thống sản xuất tiểu thủ công nghiệp và làng nghề lâu đời, nổi bật là khảm trai - sơn mài cùng với các nghề may mặc, da giày, mộc mỹ nghệ. Đây là một trong những lợi thế đặc thù để xã phát triển kinh tế nông thôn theo hướng đa ngành, hiện đại và bền vững.

Theo bà Nguyễn Thị Thùy Hương, làng nghề không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hóa mà còn là động lực quan trọng để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập, giữ gìn bản sắc văn hóa và hạn chế tình trạng lao động phải đi làm ăn xa.

Trong giai đoạn 2026-2030, định hướng xây dựng nông thôn mới của Hà Nội ngày càng chú trọng các yếu tố hiện đại, chuyển đổi số, kinh tế xanh, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng đời sống người dân. Chuyên Mỹ đang hướng tới mục tiêu đến năm 2027 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại và đã đăng ký với Thành phố. Theo đó, "làng nghề phát triển – người dân có việc làm, có thu nhập – môi trường được cải thiện – văn hóa được bảo tồn – chuyển đổi số được đẩy mạnh" được xác định là một trong những hướng đi quan trọng để Chuyên Mỹ xây dựng nông thôn mới hiện đại.

Với Chuyên Mỹ, phát triển làng nghề cần được xác định là một trong những trụ cột của kinh tế nông thôn, gắn chặt với các tiêu chí về thu nhập, việc làm, tổ chức sản xuất, văn hóa, môi trường, chuyển đổi số và phát triển du lịch. Đặc biệt, việc làng nghề khảm trai - sơn mài Chuyên Mỹ được công nhận là thành viên Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới năm 2025 tạo thêm cơ hội để địa phương mở rộng giao lưu, quảng bá sản phẩm, đổi mới thiết kế, phát triển du lịch và nâng cao giá trị thương hiệu làng nghề.

Làng nghề góp phần tạo việc làm tại chỗ khi các hộ gia đình, cơ sở sản xuất, doanh nghiệp, hợp tác xã và các nghệ nhân tham gia vào nhiều công đoạn từ thiết kế, chế tác, hoàn thiện, đóng gói đến tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, tạo việc làm thường xuyên và việc làm thời vụ cho người dân, nhất là lao động nông thôn.

Năm 2025, tổng giá trị sản xuất của Chuyên Mỹ được thông tin đạt khoảng 6.900 tỷ đồng, thu nhập bình quân khoảng 78 triệu đồng/người/năm; riêng giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp đạt hơn 2.400 tỷ đồng.

Bên cạnh tạo việc làm và nâng cao thu nhập, làng nghề còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Từ sản xuất nông nghiệp thuần túy, người dân chuyển sang mô hình kết hợp nông nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - thương mại - dịch vụ - du lịch. Đây là hướng phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế nông thôn hiện đại. Xã Chuyên Mỹ đã ban hành Đề án bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch trải nghiệm và công nghiệp văn hóa giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2045. Đề án xác định phát triển làng nghề theo hướng hiện đại, xanh, số hóa, có thương hiệu, có thị trường và gắn với du lịch, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại.

Trong thời gian tới, xã xác định xây dựng mô hình làng nghề gắn với nông thôn mới hiện đại, trong đó phát triển làng nghề phải đồng thời tạo ra thu nhập cao hơn cho người dân. Chuyên Mỹ định hướng phát triển làng nghề theo hướng hiện đại, xanh, số hóa và hội nhập; lấy người dân, nghệ nhân và doanh nghiệp làm chủ thể; lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, OCOP và du lịch làng nghề làm động lực. Địa phương hướng tới nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị sản phẩm, tạo việc làm, tăng thu nhập và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, góp phần xây dựng xã Chuyên Mỹ đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.

Đổi mới để nâng sức cạnh tranh

Theo đánh giá của ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, trong những năm gần đây, mặc dù hoạt động sản xuất kinh doanh của các làng nghề thủ công mỹ nghệ với nhiều nỗ lực đã ngày càng phát triển nhưng đang gặp sự cạnh tranh trên thị trường, nhất là thị trường thế giới ngày càng gay gắt.

Trước yêu cầu đó, Hà Nội tiếp tục đặt vấn đề nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đổi mới sản phẩm. Một trong những giải pháp được chú trọng là tăng cường đào tạo nghề theo hình thức truyền nghề, nhân cấy nghề; xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích các nghệ nhân, thợ giỏi tham gia đào tạo nghề, truyền nghề, đồng thời chú trọng các nghề truyền thống, cổ truyền.

Cùng với đó, các làng nghề cần tập trung hơn vào đổi mới sáng tạo, hình thức, mẫu mã để sản phẩm thủ công mỹ nghệ vừa gìn giữ được bản sắc văn hóa, hồn cốt của quê hương, đất nước, vừa có những bước cải tiến phù hợp với xu thế hiện đại và hội nhập.

Theo ông Nguyễn Đình Hoa, đây là hướng đi cần thiết để nâng cao sức cạnh tranh, khẳng định vị thế của sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội với cả nước và trên thị trường quốc tế.

Trong quá trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, việc kết hợp giữa bảo tồn giá trị truyền thống với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, phát triển du lịch và mở rộng thị trường sẽ tiếp tục là những yếu tố quan trọng để các làng nghề Hà Nội phát huy lợi thế, tạo sinh kế bền vững cho người dân và đóng góp vào quá trình phát triển nông thôn theo hướng hiện đại.

Thiện Tâm

Bài viết có sự phối hợp với Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng dựng nông thôn mới thành phố Hà Nội