Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: Phát triển logistics gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

Diễn đàn do Bộ Công Thương phối hợp với UBND tỉnh Gia Lai tổ chức, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành Trung ương, địa phương, tổ chức quốc tế, chuyên gia, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics, sản xuất, thương mại và xuất nhập khẩu.

Được tổ chức thường niên từ năm 2013, Diễn đàn Logistics Việt Nam là kênh đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các hiệp hội, góp phần thúc đẩy hoàn thiện chính sách, tăng cường liên kết logistics với sản xuất và xuất nhập khẩu. Diễn đàn lần thứ 14 diễn ra trong năm đầu tiên triển khai đồng bộ Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Chi phí còn cao, năng lực kết nối chưa đáp ứng yêu cầu

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, logistics là ngành dịch vụ thiết yếu, bảo đảm lưu thông hàng hóa, tăng cường kết nối các khâu trong chuỗi cung ứng, gắn sản xuất với tiêu dùng, thị trường trong nước với thị trường quốc tế. Logistics thông suốt, hiệu quả giúp giảm chi phí, thúc đẩy sản xuất, mở rộng xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh, khả năng thích ứng và tính tự chủ của nền kinh tế. Đầu tư cho logistics chính là đầu tư cho năng lực phát triển của đất nước, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và người dân.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng cùng các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị đã xác lập mô hình tăng trưởng mới của đất nước trong giai đoạn mới. Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, cần đặt ra mục tiêu phát triển ngành logistics đáp ứng yêu cầu đó, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất và hiệu quả.

Đánh giá kết quả thời gian qua, Phó Thủ tướng Thường trực ghi nhận, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các cấp, ngành, địa phương, sự chủ động tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và hợp tác của các đối tác quốc tế, logistics Việt Nam đã đạt được một số kết quả nổi bật.

Định hướng phát triển logistics từng bước được cụ thể hóa. Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 xác định phát triển dịch vụ logistics thành một ngành kinh tế quan trọng. Quy hoạch quốc gia, vùng và tỉnh đã từng bước xác định các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng, cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu và khu công nghiệp, tạo cơ sở tổ chức mạng lưới logistics gắn với sản xuất và thị trường.

Ngành logistics duy trì đà tăng trưởng, góp phần phục vụ quy mô thương mại ngày càng lớn. Theo dự báo, năm 2026, ngành logistics tăng trưởng khoảng 14-16%/năm, đóng góp khoảng 4,5-5% GDP.

Trong 10 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu tiên vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD, đạt 1.010,55 tỷ USD; riêng tháng 10, xuất siêu đạt 7,31 tỷ USD. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước tăng 14,7%; vận tải hành khách tăng 16,7% và vận tải hàng hóa tăng 15,5%. Kết quả này có đóng góp không nhỏ của ngành logistics và cũng cho thấy nhu cầu ngày càng lớn đối với dịch vụ logistics.

Cùng với sự phát triển đột phá của hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, dư địa phát triển ngành logistics Việt Nam ngày càng mở rộng. Trong 10 tháng năm 2026, cả nước đã hoàn thành thêm 395 km đường bộ cao tốc, đưa vào khai thác toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía đông và triển khai nhiều công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm về giao thông vận tải, trong đó có các lĩnh vực hàng không, đường sắt, cảng biển và đường thủy nội địa.

Bên cạnh kết quả đạt được, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng cần thẳng thắn nhìn nhận năng lực logistics Việt Nam vẫn chưa theo kịp yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

Chi phí logistics còn cao, chiếm khoảng 16-17% GDP, trong khi mức bình quân thế giới khoảng 10-12%. Hàng hóa còn mất nhiều thời gian tại các điểm giao nhận, chuyển tiếp, chờ hoàn thành thủ tục hành chính, làm tăng chi phí lưu kho, lưu bãi, giá thành hàng hóa và giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp, nền kinh tế.

Năng lực tổ chức, kết nối và vận hành chuỗi cung ứng còn hạn chế. Kết nối giữa vùng sản xuất, khu công nghiệp, trung tâm logistics với cảng, ga, cửa khẩu chưa đồng bộ; dịch vụ vận tải, kho bãi, giao nhận chưa liên kết chặt chẽ. Thời gian phục vụ toàn chuỗi chưa được tối ưu, ảnh hưởng đến tiến độ, độ tin cậy và hiệu quả giao hàng. Kết nối logistics quốc tế còn hạn chế, khả năng tiếp cận trực tiếp các thị trường chưa cao. Doanh nghiệp Việt Nam chưa nắm giữ thị phần tương xứng với tiềm năng và quy mô thị trường; khả năng cung cấp dịch vụ tích hợp, tham gia mạng lưới quốc tế và các khâu có giá trị gia tăng cao còn yếu; chưa có nhiều doanh nghiệp đủ sức tổ chức, dẫn dắt chuỗi cung ứng và phục vụ các khách hàng lớn.

Phó Thủ tướng Thường trực dẫn thực tế, trong 10 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã vượt 1.000 tỷ USD, nhưng thị phần của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi dịch vụ logistics còn rất hạn chế. Đội tàu biển Việt Nam cũng chưa chiếm lĩnh được thị trường, hoạt động vận tải biển chủ yếu do các hãng tàu nước ngoài đảm nhận.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Bộ Công Thương cùng các đại biểu tập trung thảo luận, làm rõ nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trên. Ngân hàng Thế giới đã đưa ra phương pháp luận đánh giá chỉ số logistics với 6 chỉ tiêu chủ yếu, vì vậy cần phân tích rõ Việt Nam yếu ở khâu nào. Chỉ có xác định rõ nguyên nhân mới có được giải pháp đúng và hiệu quả.

Gợi mở một số nguyên nhân để thảo luận, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng công tác điều phối phát triển logistics còn phân tán. Quy hoạch, đầu tư và phát triển dịch vụ chưa được phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, địa phương. Trách nhiệm theo dõi và xử lý điểm nghẽn trên toàn hành trình chưa rõ, chưa giúp giảm tương ứng thời gian và chi phí của cả chuỗi.

Kết nối hạ tầng cũng chưa đồng bộ với tổ chức luồng hàng. Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý, lâu nay nhiều báo cáo sử dụng chỉ tiêu khối lượng vận tải để đánh giá, chưa phản ánh đúng bản chất ngành vận tải và có thể đưa ra nhận định chưa chính xác, mà cần sử dụng chỉ tiêu luân chuyển hàng hóa (tấn.km).

Năm 2025, xét về khối lượng hàng hóa luân chuyển, vận tải đường bộ chiếm 41,01%, đường biển và đường thủy nội địa chiếm 54,82% (trong đó đường biển 40,97%, đường thủy nội địa 13,85%), đường hàng không chiếm 2,93% và đường sắt 1,23%.

Phó Thủ tướng Thường trực đặt câu hỏi: Trong các phương thức vận tải, điểm nghẽn nằm ở đâu? Có phải ở khâu gom hàng, chuyển tải, giao nhận hai đầu và phối hợp lịch trình còn bất cập, làm giảm lợi thế của phương thức vận tải chính; hay nguyên nhân ở khả năng tập hợp nguồn hàng đủ lớn, ổn định còn hạn chế, gây khó khăn cho việc duy trì các tuyến quốc tế trực tiếp, khiến hàng hóa phải qua thêm các điểm trung chuyển?

Thủ tục và dữ liệu chưa liên thông cũng là vấn đề cần tập trung giải quyết. Thủ tục hành chính, kiểm tra chuyên ngành còn nhiều đầu mối, có khâu chồng chéo, kéo dài thời gian giao nhận, nhất là ở các cửa khẩu. Chứng từ và dữ liệu chưa được chia sẻ, tái sử dụng đầy đủ giữa cơ quan quản lý, cảng, kho bãi và doanh nghiệp.

Doanh nghiệp logistics Việt Nam còn hạn chế về quy mô, vốn, công nghệ và năng lực quản lý. Sự liên kết, hợp tác giữa các doanh nghiệp logistics với nhau và với doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu chưa chặt chẽ, dẫn đến khó cạnh tranh với các tập đoàn logistics quốc tế ngay trên thị trường trong nước.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Diễn đàn thảo luận sâu hơn về năng lực của các doanh nghiệp Việt Nam, nhất là vốn, công nghệ, nhân lực, mạng lưới đối tác và sự liên kết với doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu, phân phối. "Đây có phải là những hạn chế khiến nhiều doanh nghiệp logistics chủ yếu chỉ đảm nhận được từng công đoạn, trong khi đơn hàng tăng nhưng thị phần và giá trị doanh nghiệp Việt Nam nắm giữ chưa tăng tương xứng?", Phó Thủ tướng Thường trực đặt vấn đề.

Hoàn thiện cơ chế điều phối logistics quốc gia, tháo gỡ các điểm nghẽn kết nối

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương đã xác định mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao.

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân hai con số giai đoạn 2026-2030 gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế; chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới, lấy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Đặc biệt, mục tiêu giảm chi phí logistics xuống còn 12-15% GDP vào năm 2030 thể hiện quyết tâm rất cao nhưng cũng là thách thức rất lớn.

Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt quan tâm đến phát triển ngành logistics và đã trực tiếp chủ trì buổi làm việc với Thường trực Chính phủ và các cơ quan liên quan ngày 2/11/2026 về định hướng phát triển logistics quốc gia và hạ tầng logistics, với nhiều chỉ đạo quan trọng, cụ thể.

Trong đó, nhấn mạnh logistics phải được xác định là hạ tầng mềm chiến lược, cấu phần quan trọng của kết cấu hạ tầng kinh tế, động lực nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế. Phát triển logistics phải đặt trong tổng thể quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch các ngành hạ tầng; lấy dòng lưu chuyển hàng hóa, hiệu quả kinh tế - xã hội và lợi ích tổng thể quốc gia làm căn cứ, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ đạo, Việt Nam có đầy đủ tiềm năng và cần có khát vọng, quyết tâm trở thành trung tâm logistics, trung chuyển và phân phối hàng hóa quan trọng của khu vực và thế giới; đồng thời gợi mở những định hướng, nhiệm vụ trọng tâm về hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả điều phối; phát triển hạ tầng, kết nối hành lang kinh tế; phát triển doanh nghiệp và thị trường logistics; đẩy mạnh chuyển đổi số, hình thành hệ thống dữ liệu logistics dùng chung; phát triển logistics xanh, nâng cao sức chống chịu; bảo đảm nguồn lực và giám sát thực hiện. Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, đây có thể coi là "kim chỉ nam" cho ngành logistics trong thời gian tới.

Tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận sáu nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Về thể chế, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Bộ Công Thương tập trung rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển ngành logistics, trọng tâm là Nghị định số 163/2017/NĐ-CP; khẩn trương trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 12/2026 phương án xây dựng cơ chế điều phối quốc gia về phát triển logistics, do một đồng chí lãnh đạo Chính phủ trực tiếp phụ trách. Bộ Công Thương là cơ quan thường trực, có bộ phận giúp việc chuyên trách đủ mạnh, quy chế và thẩm quyền liên ngành, liên vùng rõ ràng.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng đề nghị phát huy vai trò của các hiệp hội logistics Việt Nam, sớm phát triển thêm các hiệp hội logistics tại địa phương, gắn với các hiệp hội ngành hàng và hiệp hội quốc tế.

Đối với hạ tầng, Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Công Thương và các địa phương rà soát kết nối cảng, cửa khẩu với trung tâm logistics, khu công nghiệp, vùng sản xuất để tổ chức mạng lưới hạ tầng theo luồng hàng. Trong quý I/2027, lập danh mục điểm nghẽn, xác định nguồn lực, tiến độ; lựa chọn trung tâm, trạm gom hàng, bảo đảm kết nối đa phương thức và hiệu quả; giảm phụ thuộc vào đường bộ, tăng cường vận tải đường sắt, đường thủy và đường biển.

Đối với Gia Lai, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, đây là địa phương có vị trí quan trọng ở khu vực Tây Nguyên, cần kết nối vùng nguyên liệu phía tây với cửa ngõ biển Quy Nhơn, hình thành chuỗi chế biến, bảo quản và xuất khẩu ổn định. Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ đang chỉ đạo phát triển các tuyến đường chiến lược ở Tây Nguyên, kết nối với biên giới và các khu vực trong cả nước.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị, Bộ Tài chính cùng các bộ quản lý chuyên ngành nghiên cứu, đề xuất phương án tổ chức kiểm tra tại cửa khẩu theo hướng một đầu mối, một hồ sơ, một hệ thống dữ liệu, một bộ tiêu chí rủi ro, một cơ chế phân luồng để tạo thuận lợi thương mại và nâng cao sức chống chịu; tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm, mở rộng chứng từ điện tử và Hệ thống Quá cảnh Hải quan ASEAN.

Bộ Công Thương gắn chặt việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) với logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới; xử lý vướng mắc về hàng quá cảnh trong quý I/2027.

Về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chủ động ứng phó gián đoạn chuỗi cung ứng, Bộ Công Thương thí điểm kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu logistics quốc gia trong năm 2027, chuẩn hóa chứng từ, giảm khai báo lặp lại; ứng dụng công nghệ để tối ưu tuyến vận tải, giảm xe chạy rỗng và tồn kho.

Các bộ hướng dẫn đo lường mức tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải; chuẩn bị phương án tuyến thay thế, kho dự phòng để bảo đảm lưu thông hàng thiết yếu khi xảy ra gián đoạn.

Đối với doanh nghiệp logistics Việt Nam, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, nhất là về nhân lực và nguồn lực. Khoa học, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế con người, yếu tố mang tính quyết định trong phát triển logistics và cần được đặc biệt quan tâm.

Bộ Công Thương kết nối doanh nghiệp logistics với chủ hàng, nhà sản xuất, nhà phân phối để tập hợp nguồn hàng ổn định, phát triển dịch vụ trọn gói, chuỗi lạnh và mở rộng mạng lưới quốc tế. Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ phối hợp với các địa phương, doanh nghiệp đào tạo nhân lực theo nhu cầu thực tế. Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước hỗ trợ các dự án khả thi tiếp cận vốn theo nguyên tắc thị trường.

Phó Thủ tướng Thường trực cũng đề nghị nâng tầm Chiến lược phát triển logistics và đo lường kết quả thực hiện. Bộ Công Thương đánh giá một năm triển khai Chiến lược, làm rõ kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế, các điểm nghẽn về kết nối hạ tầng, kiểm tra chuyên ngành, trung tâm logistics, chia sẻ dữ liệu; đề xuất nâng tầm Chiến lược trong tổng thể các yêu cầu phát triển mới của đất nước, nhất là mục tiêu tăng trưởng hai con số, xây dựng năng lực hậu cần quốc gia gắn với hội nhập quốc tế.

Phó Thủ tướng Thường trực khẳng định, Chính phủ luôn đồng hành, tháo gỡ khó khăn, lắng nghe và giải quyết kịp thời, thực chất kiến nghị của doanh nghiệp; xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi, công khai, minh bạch, cạnh tranh bình đẳng để thúc đẩy phát triển doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp logistics Việt Nam nói riêng.

Phó Thủ tướng Thường trực tin tưởng rằng, với quyết tâm chung và hành động cụ thể của tất cả các bên, ngành logistics Việt Nam sẽ phát triển mạnh mẽ, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đóng góp xứng đáng vào mục tiêu tăng trưởng hai con số và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Phát huy lợi thế kết nối Tây Nguyên với duyên hải miền Trung

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh, phát triển logistics không chỉ là cải thiện các tuyến đường giao thông mà còn phải gắn với khả năng gom hàng, cung ứng dịch vụ và kết nối thị trường. Một tuyến đường được cải thiện cần đi cùng khả năng tổ chức nguồn hàng, dịch vụ; một trung tâm logistics phải gắn với nguồn hàng và phương án khai thác hiệu quả, tạo điều kiện để người sản xuất, doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi liên kết.

Theo Bộ Công Thương, miền Trung - Tây Nguyên có lợi thế về hệ thống cảng biển dọc duyên hải và các hành lang kinh tế Đông - Tây, kết nối vùng nguyên liệu, khu công nghiệp, cửa khẩu với thị trường. Tuy nhiên, hàng hóa xuất khẩu của khu vực chủ yếu vẫn được vận chuyển bằng đường bộ; kết nối trục ngang, điểm gom hàng, kho lạnh và dịch vụ vận tải đa phương thức chưa đồng bộ, làm tăng thời gian và chi phí vận chuyển.

Thứ trưởng Lương Hoàng Thái cho biết, Bộ Công Thương xác định kết quả Diễn đàn phải được chuyển thành công việc cụ thể. Các đơn vị thuộc Bộ có trách nhiệm tiếp nhận, phân loại kiến nghị, chủ động làm việc với các bộ, ngành, địa phương về nội dung liên quan; theo dõi kết quả thực hiện và thông tin về việc xử lý kiến nghị của doanh nghiệp.

Các nhiệm vụ phải rõ người, rõ việc, rõ sản phẩm, rõ tiến độ, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện. Bộ Công Thương sẽ tổng hợp, báo cáo Chính phủ trong tháng 12/2026 về phương án xử lý các kiến nghị.

Bí thư Tỉnh ủy Gia Lai Thái Đại Ngọc cho biết thêm, sau hợp nhất, Gia Lai có không gian phát triển rộng mở, kết nối cao nguyên với duyên hải, vùng nguyên liệu và các trung tâm sản xuất với cảng biển, cửa khẩu và thị trường quốc tế.

Tỉnh hiện có hơn 300 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu, hàng hóa có mặt tại hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ, với kim ngạch xuất khẩu hơn 3,5 tỷ USD/năm. Gia Lai có thế mạnh về nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghiệp chế biến cùng hệ thống cảng biển, sân bay và các tuyến giao thông quan trọng.

Tại Gia Lai, hành lang từ cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh qua Pleiku đến cảng Quy Nhơn có vai trò quan trọng đối với phát triển logistics vùng, logistics cửa khẩu và phục vụ xuất khẩu. Bên cạnh cảng Quy Nhơn, tỉnh có dự án cảng Phù Mỹ và tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku đang được triển khai, tạo thêm điều kiện kết nối giữa vùng nguyên liệu, khu công nghiệp với cảng biển và thị trường quốc tế.

Bí thư Tỉnh ủy Thái Đại Ngọc cho rằng, để phát huy những lợi thế này, Gia Lai cần tiếp tục cải thiện kết nối hạ tầng, tổ chức hiệu quả vận tải đa phương thức, phát triển dịch vụ kho bãi, bảo quản lạnh và nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ xuất khẩu.

Tỉnh hướng tới trở thành điểm kết nối hàng hóa, dịch vụ và chuỗi cung ứng giữa Tây Nguyên, duyên hải miền Trung với khu vực và quốc tế; cam kết tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh cải cách hành chính, phối hợp tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp nghiên cứu, đầu tư các dự án logistics phù hợp với quy hoạch và quy định của pháp luật.

Thông qua Diễn đàn, Gia Lai mong muốn thúc đẩy những kết nối cụ thể giữa các địa phương với doanh nghiệp, giữa nhà sản xuất với đơn vị vận tải, cảng biển, nhà phân phối và đối tác quốc tế; mở ra những dự án, phương thức hợp tác và giải pháp thiết thực cho phát triển logistics địa phương.

Phương Nguyên