Quản lý an toàn thực phẩm: Cần bảo vệ doanh nghiệp làm ăn tử tế

Hàng trăm nghìn tấn hàng "thoát hiểm" nhờ Nghị quyết 09

Phát biểu tại hội thảo "Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức ngày 6/2 tại Hà Nội, ông Đậu Anh Tuấn - Phó tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho rằng việc tăng cường an toàn thực phẩm là cần thiết, nhưng giải pháp phải hài hòa, vừa chống gian lận, vừa bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Theo Ông Đậu Anh Tuấn, việc Chính phủ kịp thời ban hành Nghị quyết 09, tạm dừng thực hiện Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66 của Quốc hội đến ngày 15/4, cho thấy sự đồng hành với doanh nghiệp trong bối cảnh chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy.

Nghị quyết 09 đã giúp doanh nghiệp "thoát hiểm" trong giai đoạn cao điểm chuẩn bị Tết 2026, giảm đáng kể chi phí lưu kho, lưu bãi, đồng thời tránh nguy cơ thiếu nguyên liệu sản xuất. Khảo sát sơ bộ của bốn hiệp hội ngành hàng cho thấy, trước thời điểm Nghị quyết 09 có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng và cửa khẩu. Trước đó, gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống cũng rơi vào tình trạng tương tự.

Tuy nhiên, theo đại diện nhiều hiệp hội, việc tạm dừng mới chỉ mang tính tình thế khi mốc 15/4 đang đến gần, những bất cập cốt lõi của chính sách vẫn chưa được xử lý, trong khi nguy cơ tiền kiểm phình to, thủ tục chồng chéo vẫn hiện hữu.

Doanh nghiệp kiến nghị điều chỉnh căn cơ chính sách

Đại diện Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT) cho rằng Nghị định 46 đang mở rộng diện kiểm tra nhà nước thiếu chọn lọc. Không chỉ thành phẩm nhập khẩu, mà cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ cũng bị đưa vào diện tiền kiểm và yêu cầu công bố hợp quy.

AFT dẫn trường hợp một lô hàng nhập khẩu từ Ấn Độ đã có đầy đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử xuất khẩu ổn định vào Việt Nam, song vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận an toàn thực phẩm từ cơ quan nhà nước nước xuất khẩu, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm trong nước. Trong khi đó, nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn cụ thể, chỉ tiêu kiểm tra phức tạp và khác biệt với chuẩn quốc tế.

Ông Huỳnh Quang Tuấn, đại diện EuroCham cho biết, mức độ kiểm tra nhà nước theo Nghị định 46 tăng gấp nhiều lần so với trước, từ kiểm hồ sơ sang kiểm hồ sơ kèm lấy mẫu kiểm nghiệm, thậm chí kiểm cả nguyên liệu và bao bì. Quy trình từ hai cấp chuyển thành ba cấp, trong khi số cơ sở kiểm nghiệm lại giảm.

Theo EuroCham, thời gian chờ thông quan vì vậy tăng mạnh. Với rau quả và thực phẩm tươi sống, chỉ cần chậm từ 9 đến 10 ngày là có thể mất trắng cả lô hàng. Đáng chú ý, phần lớn các vụ hàng giả, hàng kém chất lượng thời gian qua không xuất phát từ hàng nhập khẩu, nhưng nhóm hàng này lại đang chịu tiền kiểm nặng nề nhất.

Không chỉ Nghị định 46, Nghị quyết 66 về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh là làm phát sinh thêm thủ tục, loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo. Đặc biệt, một số sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải xin tới hai giấy phép lưu hành.

Tại nhiều địa phương, việc thực thi còn thiếu thống nhất, hồ sơ đang hiệu lực bị yêu cầu làm lại, quy định về thay đổi nhãn mác và quảng cáo áp dụng khác nhau, khiến doanh nghiệp bị gián đoạn kế hoạch sản xuất và phát sinh chi phí lớn.

Đại diện các hiệp hội kiến nghị gia hạn thời gian thực thi Nghị định 46 ít nhất đến ngày 1/6/2026, tiếp tục áp dụng cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp. Đồng thời, đề xuất sửa nghị định theo hướng đơn giản hóa quy trình kiểm tra nhà nước còn một bước, miễn công bố hợp quy đối với phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ.

Ông Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam, cho rằng: Về lâu dài, cần sửa Luật An toàn thực phẩm và ban hành nghị định hướng dẫn phù hợp thì mới tháo gỡ triệt để cho doanh nghiệp.

Còn đại diện Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM nhận định, các vi phạm về hàng giả, hàng kém chất lượng chủ yếu xuất phát từ lỗ hổng ở khâu hậu kiểm.

Từ kinh nghiệm quốc tế, bà Hoàng Thị Liên - Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam cùng nhiều đại biểu kiến nghị cần thừa nhận rộng rãi các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO, GMP, FSSC 22000 như bằng chứng quan trọng trong bảo đảm an toàn thực phẩm, tránh yêu cầu thêm giấy phép chồng chéo.

Ghi nhận các ý kiến tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn cho biết VCCI sẽ tổng hợp đầy đủ kiến nghị của hiệp hội và doanh nghiệp để báo cáo Chính phủ và các bộ, ngành liên quan, với mục tiêu xây dựng chính sách hài hòa, hiệu quả và phù hợp thực tiễn.

Anh Minh