Săn lùng "cát tặc"

Có rất nhiều xà lan đặt cẩu khai thác cát neo đậu tại khu vực không cấp phép thuộc phường Trà Nóc, Q. Bình Thủy.

Sau khi báo Tài nguyên & Môi trường (số ra ngày 2/9) đăng bài "đau đầu" với "cát lậu", tình hình khai thác "cát lậu" trên sông Hậu thuộc địa phận TP.Cần Thơ vẫn tiếp diễn. Chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng đã tăng cường các biện pháp kiểm tra, xử lý. Cuộc săn lùng "cát tặc" trên sông Hậu đang ngày càng "nóng lên"…

Nhận điện thoại từ anh Nguyễn Đoàn Chiến - Phó Chánh Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường TP.Cần Thơ, nội dung ngắn gọn: 8h có mặt tại bến tàu nhà hàng Đoàn 30, đi kiểm tra đột xuất hoạt động khai thác cát trên sông Hậu, tôi lao đến điểm hẹn. Mọi người đã có mặt đủ thành phần báo chí, cảnh sát, thanh tra, khoáng sản... Chiếc ca nô đậu trong gầm nhà hàng ló ra, đưa đoàn lao vun vút trong mưa bão số 5, băng rạch Nhị Kiều, rạch Khai Luông, qua sông Cần Thơ vòng ra sông Hậu.

1001 "chiêu" đối phó…

Khởi hành chỉ khoảng 4 km, đến địa phận phường Trà Nóc, quận Bình Thủy chúng tôi đã thấy hơn 10 chiếc xà lan đặt cẩu hiện diện trên sông. Phó Đoàn kiểm tra - Nguyễn Đoàn Chiến, ra lệnh cho tài công cặp mạn để các thành viên leo lên boong chiếc xà lan biển số HGi-7879. Anh Chiến triển khai tóm lược quyết định thanh tra đột xuất cho tài công, người quản lý phương tiện rồi chỉ đạo Hậu (Trần Hiền Hậu, cán bộ Phòng Quản lý Khoáng sản) truy cập bản đồ, định vị chiếc xà lan. Hậu xác định xà lan đang ở tọa độ X 1118877, Y 577161 (VN 2000, múi ba độ), thuộc phường Trà Nóc, quận Bình Thủy, TP.Cần Thơ - khu vực không được cấp phép khai thác cát. "Ai là chủ phương tiện này?" - Anh Chiến hỏi. Cả 4 người trên chiếc xà lan HGi-7879 thái độ hằn học, quanh co, ú ớ… Anh Chiến, nói: "Nếu không ai nhận là chủ phương tiện thì kéo về bến chờ xử lý". Đến lúc này, những nhân công mới cuống quýt gọi điện cho ông Phạm Văn Bạc, chủ Doanh nghiệp tư nhân Bảy Bạc ở thị trấn Cây Dương, Phụng Hiệp, Hậu Giang. Sau khi trao đổi, nhận "chỉ thị" của ông chủ, họ mới xuống nước năn nỉ, vì… "mới đến khai thác hôm qua", rồi tự nguyện ký tên vào biên bản vi phạm.

Trong khi Đoàn kiểm tra lập biên bản chiếc xà lan HGi-7879, thì gần đó chiếc xà lan đặt cẩu VL-11618 cũng đang khai thác tại khu vực không cấp phép khai thác, tài công đã ngưng múc cát, nhổ neo, lẩn tránh nhưng không kịp. Khi chúng tôi lên boong, những người trên xà lan VL-11618 còn vờ nằm ngủ như không có chuyện gì xảy ra. Đoàn kiểm tra yêu cầu xuất trình giấy tờ. Tài công Đinh Văn Hậu, quanh co: "Mấy sếp thông cảm. Vì sợ mất trộm. Giấy tờ bà chủ để trong két sắt. Em mới điện, bà chủ cho mật mã, nhưng mở mãi không ra…". Cố tình giằng co, không trình được Giấy phép phương tiện, đến khi Hậu ký vào biên bản vi phạm xong thì đã đủ thời gian để chiếc xà lan biển số VL-4444 - phương tiện chở cát khai thác được, lặng lẽ lủi vào bờ tẩu thoát.

Hoàn tất việc lập biên bản vi phạm đối với 2 chiếc xà lan biển số HGi-7879 và VL-11618, quay qua còn cả chục chiếc xà lan đặt cẩu hiện diện tại khu vực không cấp phép khai thác cát nhưng… xếp cẩu "án binh bất động" và 1 chiếc xà lan đặt cẩu HGi-5678 lợi dụng trời mưa, tài công tháo dây, nhổ neo cho trôi xuôi theo dòng nước đến vị trí giáp ranh giữa TP.Cần Thơ và tỉnh Vĩnh Long thì neo lại nên Đoàn kiểm tra đành… "bó tay".

Chiếc ca nô 125 mã lực khẩn trương lướt sóng lao ngược dòng sông Hậu vào địa phận quận Ô Môn, Thốt Nốt. Đây là khu vực được xem như "điểm nóng", anh Chiến cho biết bình thường trên đoạn sông này có tới năm, sáu chục chiếc xà lan đặt cẩu khai thác nên từ đêm qua anh Chiến đã điện thông báo cho 2 vị lãnh đạo của 2 quận này biết kế hoạch kiểm tra, đề phòng tình huống "cát tặc" hành hung thì có phương án hỗ trợ. Thế mà hôm nay, suốt hơn 20km từ quận Bình Thủy đến cù lao Tân Lộc (Thốt Nốt) thuộc địa phận TP.Cần Thơ, chỉ thấy khoảng 20 chiếc xà lan đặt cẩu và tất cả đều… ngưng hoạt động.

Bắt quả tang xà lan HGi-7879 đang khai thác cát trong khu vực không cấp phép

Đoàn kiểm tra lập biên bản vi phạm đối với xà lan HGi-7879.

Đưa Đoàn kiểm tra ra mỏ "thăm hỏi", rồi… về (!)

Nửa tháng sau, chúng tôi trở lại địa bàn quận Thốt Nốt. Theo kế hoạch đã phối hợp với Phó Chủ tịch UBND quận Thốt Nốt - Nguyễn Hữu Tặng từ trước, chúng tôi đi ô tô xuống, UBND quận bố trí ca nô đưa Đoàn kiểm tra, khảo sát quanh khu vực cù lao Tân Lộc. Thế nhưng đến nơi thì ông Tặng lại "kẹt" đi họp nên giao lại cho Phòng Tài nguyên và Môi trường sắp xếp, chuẩn bị phương tiện. Sau hơn 1 tiếng đồng hồ chờ đợi, cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường quận mới thuê được một chiếc ghe cũ, mọi người nín thở xuống ghe, ai cũng lắc đầu: Với chiếc ghe cũ này để đi bắt quả tang "cát tặc" thì quả là… hoang tưởng.

Chiếc ghe ì ạch chạy suốt 1 tiếng đồng hồ mới ra tới dòng chính của sông Hậu để tiếp cận mỏ cát rộng tới 90ha trải dài từ khu vực Long Châu đến Tân Thạnh, phường Tân Lộc (Thốt Nốt). Mỏ cát này Công ty TNHH An Lạc được cấp phép 4 phương tiện khai thác nhưng chúng tôi đếm được tới 10 chiếc xà lan đặt cẩu đang quây quần tại đây. Trong đó, có 3 chiếc xà lan đặt cẩu, mang biển số: KG-33779, CT-06206, CT-01474 không được cấp phép nhưng lại đậu trong vùng mỏ của Công ty An Lạc và còn có 3 chiếc xà lan khác neo đậu phía bên ngoài mỏ. Nhìn lượng cát mới khai thác dưới sông đưa lên những chiếc xà lan này ai cũng biết tài công mới ngưng hoạt động khoảng hơn 1 giờ, song Đoàn kiểm tra chỉ có thể làm mỗi một việc: Yêu cầu thuyền trưởng, thuyền viên giải trình: Vì sao lại neo đậu tại vùng mỏ của công ty khác? Các tài công nói họ neo đậu để sửa chữa máy móc, chờ cho con nước ròng rồi tiếp tục di chuyển phương tiện… Không bắt quả tang, không có thẩm quyền xử lý phương tiện neo đậu sai quy định, Đoàn kiểm tra chỉ nhắc nhở tài công, thuyền trưởng di chuyển đến nơi được cấp phép.

Cần điều tra làm rõ biểu hiện "bảo kê"

Sau đợt kiểm tra, ngày 14/10 UBND TP.Cần Thơ họp đánh giá tình hình khai thác khoáng sản cát trên địa bàn. Nghe báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường, trong 9 tháng đầu năm 2011, chính quyền các quận, huyện cùng cơ quan chức năng của thành phố đã tổ chức 70 lượt kiểm tra hoạt động khai thác cát trên sông Hậu (bình quân mỗi tháng có tới gần 8 lượt kiểm tra khai thác cát trên sông Hậu) nhưng chỉ phát hiện và xử phạt 23 phương tiện khai thác cát lậu, với tổng số tiền xử phạt trên 320 triệu đồng. Nhiều đại biểu dự họp đặt thẳng vấn đề: Dù tổ chức nhiều đợt thanh kiểm tra, nhưng nạn "cát tặc" vẫn hoành hành trên sông Hậu, phải chăng "cát lậu" có "bảo kê"? Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường TP.Cần Thơ - Nguyễn Minh Thế, nói: "Vấn đề này tôi cũng có nghe phản ánh. Nhưng chưa xác định được cụ thể là ai ?".

"Nếu Sở Tài nguyên và Môi trường xác minh không được thì chuyển thông tin sang cho cơ quan công an điều tra làm rõ, đồng thời báo cáo với UBND thành phố" - Phó Chủ tịch UBND TP.Cần Thơ - Đào Anh Dũng, chỉ đạo. Tại cuộc họp, ông Dũng đề nghị các ban, ngành, chính quyền địa phương phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong việc kiểm tra, xử lý những trường hợp vi phạm. Lợi nhuận thu được từ hoạt động khai thác cát lậu là tương đối lớn, trong khi đó các hình thức xử lý trong thời gian qua chưa đủ sức răn đe, các ban, ngành chức năng cần nghiên cứu trình cấp có thẩm quyền sửa đổi các quy định của pháp luật cho phù hợp với tình hình thực tế. Sở Tài nguyên và Môi trường cần lưu ý đến việc tham mưu cấp phép khai thác khoáng sản, nếu khu vực nào xảy ra tình trạng sạt lở đất thì không cấp phép, thậm chí đã cấp phép rồi cũng phải thu hồi.

Lê Hùng