Sửa 4 luật công thương: Giảm thủ tục, tăng trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng

Qua thảo luận, các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung 4 luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong thực tiễn. Các ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, tính khả thi của những quy định sửa đổi; đồng thời xác định đầy đủ các trường hợp cần quy định chuyển tiếp, tránh khoảng trống pháp lý khi thực hiện.

Bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng trong giao dịch số

Góp ý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong thương mại điện tử, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng hoạt động mua bán trực tuyến phát triển nhanh nhưng người mua vẫn gặp khó khăn khi nhận hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc hàng không đúng quảng cáo. Việc đổi, trả hàng, liên hệ với người bán để giải quyết khiếu nại có trường hợp không thuận lợi.

Đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của các sàn giao dịch thương mại điện tử trong kiểm tra, giám sát hàng hóa kinh doanh trên sàn, đồng thời làm rõ trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng khi hàng hóa không đúng chất lượng, nội dung quảng cáo.

Liên quan đến hợp đồng và chế tài đối với vi phạm hợp đồng thương mại, đại biểu Phạm Văn Hòa đề nghị có hướng dẫn cụ thể, phù hợp với tính đa dạng của giao dịch, để doanh nghiệp có căn cứ áp dụng.

Cùng quan tâm đến khả năng thực thi quyền của người tiêu dùng, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TPHCM) đặt vấn đề: Sau khi luật được sửa đổi, người tiêu dùng có giao dịch thuận lợi hơn, giải quyết khiếu nại nhanh hơn và bảo vệ được quyền lợi của mình hay không?

Đối với quy định về thu thập, sử dụng thông tin người tiêu dùng tại Điều 17, đại biểu ghi nhận hướng sửa đổi yêu cầu doanh nghiệp tạo phương thức để người tiêu dùng lựa chọn đồng ý hoặc không đồng ý theo từng mục đích, phạm vi sử dụng dữ liệu. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần quy định rõ quyền từ chối, rút lại sự đồng ý một cách thuận tiện, không để giao diện được thiết kế gây khó cho việc từ chối. Việc không đồng ý cung cấp thông tin không cần thiết cho giao dịch cũng không được làm mất quyền tiếp cận hàng hóa, dịch vụ.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị quy định trách nhiệm của doanh nghiệp trong chứng minh sự đồng ý hợp lệ của người tiêu dùng, đồng thời chỉnh lý câu chữ để phân biệt thông tin người tiêu dùng đồng ý cung cấp với mục đích xử lý thông tin. Theo đại biểu, quyền từ chối phải dễ thực hiện như quyền đồng ý, thay vì để người dân tự tìm hiểu qua nhiều quy định khác nhau.

Đối với việc đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, đại biểu cho rằng cần làm rõ căn cứ đưa hàng hóa, dịch vụ vào danh mục phải đăng ký khi thẩm quyền ban hành danh mục được đề xuất chuyển từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ Công Thương. Những căn cứ cần xem xét gồm tính thiết yếu của hàng hóa, dịch vụ, số lượng người sử dụng, thời hạn hợp đồng, khả năng chuyển đổi nhà cung cấp, mức độ bất cân xứng thông tin và nguy cơ thiệt hại đối với người tiêu dùng.

Đại biểu đề nghị có đánh giá tác động, lấy ý kiến cơ quan quản lý chuyên ngành và đối tượng chịu tác động, công khai căn cứ ban hành danh mục, quy định thời hạn chuyển tiếp phù hợp, tránh trùng lặp thủ tục với pháp luật chuyên ngành. Theo đại biểu, luật phải giúp người dân biết rõ quyền của mình, biết nơi yêu cầu hỗ trợ và được giải quyết đến cùng.

Phân cấp phải gắn với giám sát, nguồn lực và cơ chế phối hợp

Ở lĩnh vực quản lý ngoại thương, đại biểu Phạm Văn Hòa đồng tình với việc phân cấp cho địa phương cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát và hậu kiểm chặt chẽ để phòng ngừa việc cấp giấy chứng nhận không đúng xuất xứ thực tế, ảnh hưởng uy tín hàng hóa Việt Nam.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn TP. Huế) đề nghị làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và UBND cấp tỉnh trong xác minh xuất xứ hàng hóa. Theo đại biểu, Bộ Công Thương cần là đầu mối điều phối thông tin và yêu cầu xác minh với nước ngoài, trừ trường hợp điều ước quốc tế quy định khác; các cơ quan còn lại thực hiện đúng thẩm quyền, chia sẻ kết quả xác minh và không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại thông tin còn giá trị đã có trong hệ thống.

Đối với trường hợp thông tin trùng lặp hoặc kết quả xác minh khác nhau, đại biểu đề nghị xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ chế chia sẻ chứng cứ và phương án xử lý thống nhất, tránh gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Liên quan đến phân cấp hỗ trợ, giải quyết yêu cầu của người tiêu dùng, đại biểu Nguyễn Vũ Trung và đại biểu Nguyễn Thị Sửu đều đề nghị quy định trách nhiệm gắn với điều kiện thực thi. Các địa phương cần được bảo đảm nhân lực, nghiệp vụ, kinh phí, hạ tầng và có cơ chế chuyển vụ việc phức tạp, liên tỉnh hoặc vượt thẩm quyền đến cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cũng đề nghị rà soát đồng bộ quy định về thời hiệu xử lý vi phạm cạnh tranh, căn cứ tính chế tài, trách nhiệm giám định và việc truy xuất hồ sơ; làm rõ hiệu lực, quy định chuyển tiếp để không tạo khoảng trống pháp lý cho người dân, doanh nghiệp. Những nguyên tắc ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý cần được quy định trong luật, còn nội dung kỹ thuật có thể giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết.

Làm rõ các phương án sửa đổi, tiếp thu ý kiến đại biểu

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, nhất là những nội dung kỹ thuật cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính thống nhất, khả thi của dự thảo Luật.

Về hợp đồng và chế tài thương mại, Bộ trưởng cho biết dự thảo đề xuất bãi bỏ một số quy định tại Luật Thương mại để khắc phục sự chồng chéo với Bộ luật Dân sự, thống nhất áp dụng pháp luật, giảm thủ tục và chi phí trong giao dịch. Hướng sửa đổi này cũng nhằm mở rộng không gian thỏa thuận của các bên theo quy định pháp luật.

Đối với độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại, dự thảo làm rõ việc công khai danh mục, thời hạn và cơ sở pháp lý của hoạt động độc quyền; các nội dung thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh thực hiện theo quy định pháp luật chuyên ngành. Về khuyến mại, cơ quan soạn thảo đề xuất tiếp tục duy trì hạn mức để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời tạo sự linh hoạt cho các chương trình khuyến mại tập trung. Những hình thức ưu đãi như phiếu mua hàng, mã giảm giá cần được đánh giá tác động thêm trước khi quy định cụ thể.

Về cạnh tranh trong môi trường số, Bộ trưởng cho biết dự thảo hoàn thiện các tiêu chí xác định vị trí thống lĩnh thị trường. Theo đó, doanh nghiệp có thị phần từ 10% trở lên và có sức mạnh thị trường đáng kể vẫn có thể được xác định là có vị trí thống lĩnh. Việc đánh giá còn tính đến các yếu tố đặc thù như dữ liệu người tiêu dùng, hiệu ứng mạng lưới và chi phí chuyển đổi, bởi doanh nghiệp có thị phần không lớn nhưng nắm giữ dữ liệu, công nghệ vẫn có khả năng chi phối thị trường. Dự thảo cũng làm rõ hành vi thiết kế giao diện số gây nhầm lẫn, đề xuất thời hiệu xử phạt 5 năm đối với một số hành vi vi phạm phức tạp và 1 năm đối với các vi phạm còn lại.

Đối với quản lý ngoại thương, Bộ trưởng nêu rõ định hướng Bộ Công Thương tiếp tục quản lý thống nhất, vận hành hệ thống chứng nhận xuất xứ hàng hóa điện tử tập trung, ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn và quy trình thực hiện. UBND cấp tỉnh trực tiếp thực hiện những nhiệm vụ được phân cấp về cấp và xác minh giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, đi đôi với hướng dẫn, giám sát, hậu kiểm của cơ quan Trung ương. Dự thảo còn đề xuất bãi bỏ một số thủ tục xin phép không cần thiết, đơn giản hóa thủ tục đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu.

Về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Bộ trưởng cho biết dự thảo quy định doanh nghiệp phải tạo điều kiện để người tiêu dùng chủ động đồng ý hoặc từ chối việc sử dụng dữ liệu cá nhân theo từng mục đích riêng biệt, không bị ép buộc chấp nhận. Đối với hỗ trợ thương lượng, dự thảo phân định trách nhiệm theo phạm vi vụ việc: UBND cấp xã giải quyết trường hợp trong phạm vi một xã; UBND cấp tỉnh xử lý trường hợp liên quan nhiều xã; vụ việc liên quan nhiều tỉnh thuộc trách nhiệm của các bộ quản lý theo phân công của luật. Bộ Công Thương cũng đang phát triển tổng đài và các nền tảng số để tiếp nhận yêu cầu, tạo thuận lợi cho người dân, hạn chế việc đi lại.

Liên quan đến tạm nhập, tái xuất, Bộ trưởng cho rằng thực tiễn phát sinh nhiều nhu cầu hợp pháp, như đo kiểm, biểu diễn, thi đấu, khám chữa bệnh và hoạt động nhân đạo. Việc liệt kê cứng tất cả mục đích trong luật có thể không bao quát hết, vì vậy cần thiết kế quy định phù hợp và giao quy định chi tiết những nội dung thuộc thẩm quyền.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, dự án Luật tập trung vào ba mục tiêu: Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ; tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn trong sản xuất, kinh doanh, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Kinh tế và Tài chính và các cơ quan liên quan của Quốc hội, tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo Luật để trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Diệp Anh