Sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) đã được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội. Bộ Tư pháp được giao chủ trì soạn thảo dự thảo luật để trình Chính phủ trong tháng 6/2026 và Chính phủ sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Đây là dự án luật quan trọng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý để đổi mới công tác hòa giải ở cơ sở gắn với các chủ trương, định hướng lớn của Đảng tại các nghị quyết chiến lược được Bộ Chính trị ban hành. Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Tư pháp đã khẩn trương nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và triển khai các hoạt động phục vụ xây dựng hồ sơ chính sách theo quy trình của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đến nay, các chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 134/NQ-CP ngày 21/5/2026.

Hội thảo nhằm tiếp tục phát huy trí tuệ, ghi nhận ý kiến đóng góp của các cơ quan, tổ chức, những người làm công tác thực tiễn tại địa phương, đặc biệt là các hòa giải viên ở cơ sở-những người trực tiếp chịu tác động của dự án luật.

Theo báo cáo của Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, qua hơn 12 năm triển khai thực hiện, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, toàn diện cho hoạt động hòa giải đi vào nền nếp, thống nhất và hiệu quả; nhiều mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong nhân dân được giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở, góp phần hạn chế khiếu kiện kéo dài, giảm áp lực cho các cơ quan tư pháp, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và ổn định xã hội.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy một số quy định của luật đã bộc lộ hạn chế, chưa còn phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới. Do đó, việc nghiên cứu sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 là cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, nhu cầu của xã hội; đồng thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về công tác hòa giải ở cơ sở; phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Hiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được xây dựng gồm 5 chương, 35 điều.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung góp ý đối với 5 nhóm chính sách trọng tâm, gồm bổ sung quy định về chỉ định hòa giải viên và quyền, nghĩa vụ của hòa giải viên ở cơ sở; xác định rõ phạm vi tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải; quy định về yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ở cơ sở; ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở.

Nhiều ý kiến từ đại diện ngành Tư pháp địa phương, công chức cấp xã và hòa giải viên cơ sở đã phản ánh sát thực tiễn hoạt động hòa giải tại cộng đồng. Các đại biểu đề xuất làm rõ hơn quyền, nghĩa vụ và vai trò của người được mời tham gia hòa giải nhằm khắc phục bất cập hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, sát với thực tiễn của các đại biểu. Đây là cơ sở quan trọng để Ban soạn thảo tiếp thu, nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), hướng tới khắc phục những bất cập của pháp luật hiện hành; 

Đồng thời thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy dân chủ, xây dựng Nhà nước pháp quyền, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số; đồng thời tạo lập khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất, hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của công tác hòa giải ở cơ sở trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Diệu Anh