Sửa Luật Dầu khí với tư duy thể chế kiến tạo phát triển

Trong bối cảnh hoạt động tìm kiếm, thăm dò dầu khí ngày càng khó khăn, nhiều mỏ hiện hữu bước vào giai đoạn suy giảm, việc sửa Luật Dầu khí được kỳ vọng tạo thêm dư địa huy động nguồn lực, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên và mở rộng không gian cho các chuỗi giá trị năng lượng mới.

Luật Dầu khí năm 2022, có hiệu lực từ tháng 7/2023, đã tạo hành lang pháp lý và nhiều cơ chế đặc thù cho hoạt động dầu khí. Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra những yêu cầu mới khi các mỏ dầu khí tiềm năng chủ yếu nằm ở vùng nước sâu, xa bờ, điều kiện địa chất phức tạp, trong khi nhiều mỏ hiện hữu suy giảm sản lượng. Điều này đòi hỏi cơ chế đủ mạnh để khơi thông nguồn lực, thu hút đầu tư, gia tăng trữ lượng, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, đồng thời bảo đảm lợi ích Nhà nước, an ninh năng lượng, quốc phòng, an ninh trên biển.

Chính phủ đã thông qua chính sách của dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) tại Nghị quyết 81/NQ-CP ngày 3/4/2026. Bộ Công Thương sau đó xây dựng dự thảo Luật với 5 nhóm chính sách lớn, gồm: đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền; hoàn thiện cơ chế hợp đồng dầu khí; bổ sung chính sách ưu đãi đầu tư; phát triển chuỗi giá trị dầu khí và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí; bước đầu xây dựng khung pháp lý về giảm phát thải, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).

Dự thảo được xây dựng trong yêu cầu thực hiện các chủ trương mới về cải cách thể chế, phân cấp, phân quyền và thúc đẩy tăng trưởng. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) sau khi dự thảo tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý. Chính phủ được yêu cầu hoàn thiện dự thảo, bảo đảm chất lượng và trình Quốc hội trước ngày 22/8/2026.

Từ góc nhìn của đại biểu Quốc hội (ĐBQH) trực tiếp tham gia thảo luận dự án Luật và người đứng đầu Petrovietnam, Chủ tịch HĐTV Lê Ngọc Sơn cho rằng, thay đổi bao trùm nhất của lần sửa đổi này là chuyển mạnh sang tư duy thể chế kiến tạo phát triển.

Theo ông Lê Ngọc Sơn, Luật được thiết kế theo hướng vừa khơi thông nguồn lực, vừa nâng cao hiệu quả quản lý, tập trung vào 3 hướng lớn: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa quy trình; hoàn thiện cơ chế đầu tư đối với các nguồn tài nguyên khó phát triển như mỏ nhỏ, mỏ cận biên, khu vực nước sâu, xa bờ và nâng cao hệ số thu hồi dầu; đồng thời từng bước mở thêm không gian phát triển cho ngành.

Tinh thần này phù hợp với yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hoàn thiện pháp luật dầu khí, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế.

"Ý nghĩa của lần sửa Luật này không nằm ở số điều khoản mới, mà ở khả năng chuyển hóa thể chế thành dự án được triển khai, trữ lượng được gia tăng, sản lượng được duy trì - thành nguồn năng lượng phục vụ phát triển đất nước" - ĐBQH, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm và kiểm soát

Một trong những điểm được quan tâm trong dự thảo là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong hoạt động dầu khí. Theo đề xuất, một số thẩm quyền hiện tập trung ở cấp cao hơn sẽ được phân cấp phù hợp với chức năng, trách nhiệm của từng chủ thể, qua đó rút ngắn quy trình xử lý đối với những nội dung chuyên ngành.

Ông Lê Ngọc Sơn cho rằng, nguyên tắc cốt lõi là trao quyền đến đâu, trách nhiệm và kiểm soát phải theo đến đó.

Theo đó, phân cấp, phân quyền không chỉ nhằm rút ngắn thủ tục mà còn hướng tới thiết kế lại cơ chế quản trị theo hướng rõ vai trò, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ cơ chế kiểm soát. Nhà nước xác lập mục tiêu, nguyên tắc, tiêu chí và thực hiện giám sát; chủ thể được giao quyền chủ động trong phạm vi thẩm quyền và chịu trách nhiệm đến cùng về quyết định của mình. Đây cũng là yêu cầu của Nghị quyết 79-NQ/TW: phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Từ kinh nghiệm của các công ty dầu khí quốc gia trong khu vực, ĐBQH, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn cho rằng, trao quyền gắn với chuẩn mực quản trị là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò dẫn dắt.

"Vì vậy, phân quyền không đồng nghĩa với giảm kiểm soát, mà đòi hỏi phương thức kiểm soát thực chất hơn, dựa trên minh bạch, quản trị rủi ro và kết quả. Đích đến là quyết định kịp thời hơn, trách nhiệm rõ hơn và nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn; qua đó tạo điều kiện để Petrovietnam thực hiện vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong mô hình Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia", ông phân tích.

 Khơi thông nguồn lực để giữ vững an ninh năng lượng

Dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi lần này mở rộng không gian phát triển cho ngành dầu khí trên nền tảng nguồn lực, hạ tầng, dữ liệu, công nghệ và nhân lực đã được tích lũy qua nhiều thập kỷ. Đây là cơ sở để Petrovietnam tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt, dẫn dắt, đồng thời từng bước tham gia các chuỗi giá trị năng lượng mới, nhất là năng lượng ngoài khơi và CCS.

Làm rõ điều này, ĐBQH, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn cho biết, dư địa phát triển mới có thể nhìn từ hai chiều.

Thứ nhất, khai thác hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên hiện có, nhất là những nguồn khó như mỏ nhỏ, mỏ cận biên, khu vực nước sâu, xa bờ; đồng thời nâng cao hệ số thu hồi, kéo dài đời mỏ, qua đó phát huy tốt hơn những nguồn lực đang có.

Thứ hai, về dài hạn, tạo cầu nối từ công nghiệp dầu khí sang các chuỗi giá trị năng lượng mới, trong đó có CCS và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, phù hợp với yêu cầu chuyển dịch năng lượng và mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Theo ông Lê Ngọc Sơn, hạ tầng ngoài khơi, hệ thống đường ống, dữ liệu địa chất, đội ngũ nhân lực và năng lực công nghệ là những nền tảng lợi thế của ngành có thể được nghiên cứu, tận dụng phù hợp để tham gia các chuỗi giá trị mới.

Các đề xuất hoàn thiện Luật cũng đặt nền tảng pháp lý bước đầu cho CCS và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, qua đó tạo điều kiện nghiên cứu, tận dụng hạ tầng hiện có và mở ra khả năng thu hút các dòng vốn đầu tư mới.

Tuy nhiên, theo ông Lê Ngọc Sơn, với CCS, dự thảo mới là bước mở đầu quan trọng về thể chế; về lâu dài vẫn cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho toàn bộ chuỗi giá trị.

Đặt trong tổng thể, sửa Luật Dầu khí là bài toán vừa trước mắt vừa dài hạn. Trước mắt là tháo gỡ các điểm nghẽn để gia tăng trữ lượng, đưa các dự án khó vào khai thác, hạn chế đà suy giảm tự nhiên của các mỏ và duy trì nguồn cung trong nước. Về dài hạn là tạo khung pháp lý để ngành dầu khí từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị năng lượng mới.

"Kỳ vọng lớn nhất của tôi là một chuyển dịch thực chất: Từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang phát huy tổng thể giá trị tài nguyên - hạ tầng - dữ liệu - công nghệ - con người của ngành dầu khí; vừa giữ vững an ninh năng lượng, vừa hình thành động lực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành và Petrovietnam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước", ĐBQH, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn nhấn mạnh.

AT