Tái cấu trúc chương trình khoa học, công nghệ: Tập trung nguồn lực, tăng hiệu quả

Ngày 8/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Quyết định số 1951/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035".

Tổ chức các chương trình theo 6 nhóm 

Bộ KH&CN cho biết, Đề án rà soát các chương trình quốc gia còn hiệu lực do Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ KH&CN và Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương phê duyệt theo thẩm quyền; đồng thời cập nhật các chương trình được phê duyệt mới. Việc tái cấu trúc nhằm khắc phục phân tán, dàn trải, chồng chéo; tránh trùng lặp về mục tiêu, nội dung, sản phẩm và nguồn lực.

Các chương trình thuộc phạm vi Đề án được tổ chức thành 6 nhóm: Phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia; nghiên cứu cơ bản; trọng điểm quốc gia; đổi mới sáng tạo quốc gia; quốc gia đặc biệt; chuyển đổi số quốc gia. Các nhóm tạo sự liên thông từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ đến ứng dụng, chuyển giao, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa.

Trong đó, nhóm phát triển tiềm lực hỗ trợ nhân lực, tổ chức nghiên cứu và hạ tầng dùng chung. Nhóm nghiên cứu cơ bản tạo tri thức mới, luận cứ chính sách và nền tảng phát triển công nghệ. Nhóm trọng điểm quốc gia giải quyết các bài toán lớn, liên ngành, liên lĩnh vực về kinh tế - xã hội, quản trị quốc gia, văn hóa, con người, quốc phòng và an ninh.

Nhóm đổi mới sáng tạo quốc gia hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao, thương mại hóa, phát triển thị trường KH&CN và khởi nghiệp sáng tạo. Nhóm quốc gia đặc biệt tập trung vào mục tiêu quy mô lớn, công nghệ và sản phẩm chiến lược, áp dụng cơ chế đặc thù theo pháp luật. Nhóm chuyển đổi số quốc gia thúc đẩy Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số theo chiến lược, chương trình quốc gia.

Bộ KH&CN cho biết, việc tổ chức thành 6 nhóm không làm phát sinh loại hình chương trình mới, cấp quản lý trung gian, hồ sơ hoặc thủ tục hành chính mới; không thay đổi thẩm quyền xây dựng, thẩm định, phê duyệt, quản lý và tổ chức thực hiện đã được pháp luật quy định.

Một định hướng quan trọng của Đề án là xác định doanh nghiệp là trung tâm trong ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ và thương mại hóa; nhu cầu thị trường, thực tiễn phát triển là thước đo, định hướng nghiên cứu. Viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học giữ vai trò nòng cốt trong tạo lập tri thức, phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và đào tạo nhân lực. Đề án khuyến khích doanh nghiệp đề xuất, đặt hàng, tài trợ, đồng tài trợ, chủ trì hoặc phối hợp thực hiện nhiệm vụ.

Đặt mục tiêu cho từng giai đoạn, Đề án chuyển sang quản lý dựa trên kết quả, hiệu quả và tác động; tăng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình, chấp nhận rủi ro có kiểm soát phù hợp đặc thù nghiên cứu. Các chương trình được đánh giá theo khung Đầu vào - Đầu ra - Hiệu quả - Tác động, kết hợp chỉ số chuyên ngành. Kết quả đánh giá là căn cứ điều chỉnh mục tiêu, nội dung, phân bổ nguồn lực và xem xét tiếp tục, điều chỉnh, hợp nhất hoặc kết thúc chương trình theo thẩm quyền.

Đề án yêu cầu hỗ trợ hoàn thiện công nghệ, đánh giá mức độ sẵn sàng, xác lập, bảo hộ và khai thác quyền sở hữu trí tuệ; phát triển tổ chức trung gian, nền tảng kết nối cung - cầu và giao dịch công nghệ. Kết quả sau khi nhiệm vụ kết thúc tiếp tục được theo dõi để lựa chọn hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa. Việc xây dựng, áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn, bảo đảm đo lường, truy xuất nguồn gốc và đánh giá sự phù hợp cũng được hỗ trợ để đưa sản phẩm, dịch vụ mới vào thực tiễn.

Khắc phục tình trạng phân tán, dàn trải

Trước đó, tại cuộc họp ngày 11/8 về Đề án, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu rà soát toàn bộ chương trình đã được phê duyệt và đang triển khai, loại bỏ chương trình không hiệu quả, tập trung nguồn lực cho nhiệm vụ lớn và chuyển mạnh sang quản lý theo kết quả đầu ra.

Theo Bộ KH&CN, giai đoạn 2016-2025, cả nước có khoảng 42 chương trình khoa học và công nghệ cấp quốc gia, triển khai khoảng 4.800 nhiệm vụ với tổng kinh phí ngân sách nhà nước gần 17.000 tỷ đồng.

Các chương trình đã góp phần duy trì năng lực nghiên cứu, phát triển đội ngũ khoa học và mở rộng nghiên cứu trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, công nghệ số và vật liệu tiên tiến. Đến năm 2025, kết quả ghi nhận hơn 6.670 công bố quốc tế thuộc WoS/Scopus, gần 200 kết quả sáng chế, sở hữu trí tuệ, hơn 450 công nghệ, quy trình, trên 170 thiết bị, máy móc và gần 70 sản phẩm được thương mại hóa hoặc ứng dụng thực tế.

Tuy nhiên, hệ thống chương trình vẫn còn phân mảnh, dàn trải; chưa hình thành chuỗi liên thông từ nghiên cứu đến thương mại hóa. Cơ chế xác định nhiệm vụ còn thiên về đề xuất từ dưới lên, trong khi vai trò của doanh nghiệp trong xác định nhu cầu, đồng đầu tư, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế...

Thu Giang