Tăng dung tích phòng lũ, nâng cao khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du

Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành 4 công văn hướng dẫn tổ chức thực hiện quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông, gồm: sông Trà Khúc; sông Ba; Vu Gia - Thu Bồn và Kôn - Hà Thanh.

Các công văn hướng dẫn triển khai 4 quy trình vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 6/11/2026.

Tăng dung tích phòng lũ, nâng cao khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, điểm chung của 4 quy trình vận hành liên hồ chứa mới là hạ thấp mực nước cao nhất trước lũ và mực nước đón lũ thấp nhất, nhằm tăng dung tích phòng lũ, nâng cao khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du theo Kết luận số 213-KL/TW của Ban Bí thư.

Thời gian vận hành được điều chỉnh phù hợp với từng lưu vực. Trong đó, sông Trà Khúc và Kôn - Hà Thanh có mùa lũ từ ngày 1/9 đến 31/12; sông Ba và Vu Gia - Thu Bồn từ ngày 1/9 đến 20/12. Các quy trình cũng phân chia mùa lũ thành 4-6 thời kỳ, tạo điều kiện điều tiết linh hoạt và tích nước cuối mùa.

Đáng chú ý, Bộ hướng dẫn bổ sung các ngưỡng lưu lượng nước đến hồ làm căn cứ vận hành giảm lũ, giúp chủ động ứng phó với những trận lũ đột ngột, kể cả khi chưa có dự báo.

Đối với lưu vực sông Trà Khúc, quy trình bổ sung 7 công trình vào hệ thống vận hành liên hồ, đồng thời điều chỉnh tín hiệu giảm lũ tại hai hồ Đakđrinh và Nước Trong. Khi lưu lượng đến vượt lần lượt 600 m³/s và 800 m³/s, các hồ vận hành xả thấp hơn lượng nước đến để góp phần giảm đỉnh lũ hạ du.

Bên cạnh đó, tín hiệu vận hành được chuyển từ trạm thủy văn Trà Khúc sang trạm Sơn Giang mới. Trong thời gian trạm mới chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tiếp tục sử dụng số liệu trạm Trà Khúc để bảo đảm điều hành liên tục.

Trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh, quy trình bổ sung ngưỡng lưu lượng giảm lũ cho các hồ Trà Xom 1, Định Bình, Núi Một và Thuận Ninh. Riêng hồ Định Bình được phép điều chỉnh linh hoạt mực nước trong những điều kiện nhất định, trên cơ sở quyết định của Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai, nhưng phải bảo đảm an toàn công trình và hạ du.

Đối với lưu vực sông Ba, Bộ nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phối hợp giữa Gia Lai và Đắk Lắk, nhất là khi hồ Sông Ba Hạ đang giảm lũ nhưng lượng nước đến tiếp tục gia tăng, có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn công trình và khu vực hạ du.

Tại Vu Gia - Thu Bồn, quy trình điều chỉnh tín hiệu mực nước để có thể xem xét giảm lũ sớm hơn khi có dự báo mưa, lũ. Trạm Thành Mỹ được sử dụng thay trạm Hội Khách làm căn cứ vận hành hồ Đak Mi 4A. Đồng thời, hồ Sông Bung 2 phối hợp với Sông Bung 4 để nâng cao hiệu quả điều tiết.

Những điều chỉnh trên hướng tới vận hành liên hồ chủ động, linh hoạt hơn, nhưng phải đặt an toàn công trình và hạ du lên hàng đầu.

Sớm ban hành quy chế phối hợp vận hành liên hồ chứa, cảnh báo kịp thời đến người dân hạ du

Bên cạnh nhiệm vụ giảm lũ, điểm mới đáng chú ý của cả 4 quy trình là cho phép xem xét tích nước cuối mùa lũ sớm hơn khi có nguy cơ hạn hán, thiếu nước hoặc El Nino, nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong mùa cạn.

Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Chủ tịch UBND cấp tỉnh theo thẩm quyền xem xét, quyết định thời gian tích nước trên cơ sở dự báo khí tượng thủy văn và phương án đề xuất của chủ hồ, đồng thời phải bảo đảm an toàn công trình, hạ du.

Cụ thể, trên sông Trà Khúc, thời điểm tích nước bình thường bắt đầu từ ngày 5/12, nhưng có thể xem xét từ ngày 15/11 khi dự báo thiếu nước. Trường hợp có cảnh báo El Nino, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi được xem xét quyết định tích nước sớm hơn.

Đối với Vu Gia - Thu Bồn, thời điểm tích nước bình thường là ngày 22/11, có thể điều chỉnh từ ngày 15/11 khi có nguy cơ hạn hán, thiếu nước và sớm hơn nếu xuất hiện cảnh báo El Nino.

Trên lưu vực sông Ba, thời gian tích nước được quy định theo từng hồ. Trong điều kiện bình thường, hồ Ayun Hạ bắt đầu từ ngày 15/11; Ka Nak và Ia M'lá từ ngày 1/12; Sông Ba Hạ, Sông Hinh và Krông H'Năng từ ngày 5/12. Khi dự báo thiếu nước, các mốc này có thể được điều chỉnh sớm hơn.

Riêng Kôn - Hà Thanh, hồ Trà Xom 1 được tích nước từ ngày 1/12; các hồ Định Bình, Thuận Ninh và Núi Một từ ngày 18/12. Trường hợp có nguy cơ hạn hán hoặc El Nino, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai xem xét quyết định thời gian tích nước sớm theo phương án đề xuất.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý, việc tích nước phải căn cứ thông tin dự báo, cảnh báo. Trước thời điểm được phép tích nước, Cục Khí tượng Thủy văn có trách nhiệm cung cấp, cập nhật bản tin dự báo diễn biến thời tiết, thủy văn trong 10 ngày tới để phục vụ điều hành.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh yêu cầu làm rõ trách nhiệm, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương và chủ hồ trong thực hiện bốn quy trình vận hành liên hồ chứa mới.

Trong tình huống bất thường, khẩn cấp mùa lũ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh theo thẩm quyền được xem xét điều chỉnh chế độ vận hành, hạ mực nước hồ hoặc sử dụng một phần dung tích trên mực nước dâng bình thường để hỗ trợ giảm lũ, nhưng phải bảo đảm an toàn công trình và hạ du.

Đối với mùa cạn, khi xảy ra hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xem xét chế độ vận hành phù hợp. Bộ Công Thương chỉ đạo việc huy động thủy điện gắn với yêu cầu giảm lũ và cấp nước.

Đặc biệt, Bộ đề nghị các địa phương sớm ban hành quy chế phối hợp vận hành liên hồ chứa, bảo đảm thông tin, cảnh báo được cung cấp kịp thời đến người dân hạ du. Đồng thời, xây dựng hệ thống hoặc thuê dịch vụ hỗ trợ ra quyết định nhằm nâng cao hiệu quả điều hành. Riêng lưu vực sông Ba, thời gian chuyển tiếp kéo dài đến hết ngày 15/11/2026; từ ngày 16/11 thực hiện theo quy trình mới. 

Thu Cúc