Tăng mạnh chế tài để bảo vệ rừng hiệu quả hơn trong giai đoạn mới

Thưa ông, vì sao Chính phủ quyết định ban hành Nghị định 146/2026/NĐ-CP thay thế hoàn toàn Nghị định 35/2019/NĐ-CP vào thời điểm này, và những bất cập lớn nhất của quy định cũ đã được tháo gỡ như thế nào?

Ông Nguyễn Hữu Thiện: Việc ban hành Nghị định số 146/2026/NĐ-CP xuất phát từ cả yêu cầu về hoàn thiện thể chế và yêu cầu thực tiễn.

Về cơ sở pháp lý, Nghị định được xây dựng để bảo đảm thống nhất với các quy định mới của Luật Xử lý vi phạm hành chính được sửa đổi, bổ sung năm 2025, Luật Lâm nghiệp được sửa đổi, bổ sung năm 2025, các nghị định hướng dẫn và chủ trương của Đảng, Nhà nước về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tinh gọn tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Về thực tiễn, sau hơn 6 năm thi hành, Nghị định số 35/2019/NĐ-CP đã góp phần quan trọng trong công tác bảo vệ rừng, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp. Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện Nghị định đã bộc lộ một số vấn đề bất cập như chưa điều chỉnh hết các hành vi vi phạm mới phát sinh; một số quy định còn chưa rõ, khó áp dụng thống nhất; mức xử phạt đối với một số hành vi chưa đủ sức răn đe; thẩm quyền xử phạt không còn phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và hệ thống cơ quan chuyên môn hiện nay.

Nghị định số 146/2026/NĐ-CP được ban hành đã khắc phục những tồn tại này bằng việc bổ sung nhiều hành vi vi phạm mới; quy định rõ hơn đối với hành vi lấn, chiếm rừng, khai thác rừng, quản lý lâm sản; bổ sung quy định xử phạt trên môi trường điện tử; điều chỉnh tăng mạnh mức xử phạt đối với nhiều hành vi xâm hại tài nguyên rừng, đặc biệt là đối với những hành vi vi phạm liên quan đến rừng tự nhiên; đồng thời sửa đổi thẩm quyền xử phạt theo đúng quy định mới của pháp luật, góp phần bảo đảm việc áp dụng thống nhất, minh bạch và hiệu quả trên phạm vi cả nước.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung xử phạt các hành vi vi phạm trên môi trường điện tử. Ông có thể cho biết cụ thể hơn về các loại hành vi này và tại sao đây lại là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay?

Ông Nguyễn Hữu Thiện: Việc bổ sung quy định về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử nhằm thực hiện chủ trương chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước, tạo điều kiện để các thủ tục xử phạt được thực hiện nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện khi đáp ứng đầy đủ điều kiện về hạ tầng kỹ thuật. Quy định này góp phần giảm thời gian, chi phí xử lý hồ sơ, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và phù hợp với xu hướng xây dựng Chính phủ số hiện nay.

Nghị định mới đã điều chỉnh tăng mức xử phạt đối với nhiều hành vi xâm hại tài nguyên rừng. Ông đánh giá thế nào về tác động của việc nâng mức răn đe này đối với ý thức chấp hành pháp luật của người dân và doanh nghiệp?

Ông Nguyễn Hữu Thiện: Việc điều chỉnh tăng mức xử phạt không nhằm tăng số lượng xử phạt mà hướng tới nâng cao tính răn đe, phòng ngừa vi phạm. Khi chế tài tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, tổ chức, cá nhân sẽ nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, hạn chế các hành vi xâm hại tài nguyên rừng, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng đối với các doanh nghiệp hoạt động đúng quy định. Đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trong giai đoạn mới.

Tại hội nghị mới đây, các địa phương có nêu lên những khó khăn về giám định loài và xử lý tang vật là động vật rừng quý hiếm. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ có những hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể nào để hỗ trợ lực lượng kiểm lâm cơ sở thực thi Nghị định 146 một cách thống nhất?

Ông Nguyễn Hữu Thiện: Đối với công tác giám định loài, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đề nghị các địa phương chủ động sử dụng người giám định tư pháp theo vụ việc hoặc tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc tỉnh công nhận hoặc do địa phương công bố theo quy định của pháp luật, nhằm bảo đảm việc xác định loài chính xác, thống nhất và đúng quy định.

Đối với tang vật là động vật rừng quý, hiếm, các đơn vị thực hiện theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công và Nghị định số 77/2025/NĐ-CP ngày 01/4/2025 của Chính phủ quy định thẩm quyền, thủ tục xác lập quyền sở hữu toàn dân về tài sản và xử lý đối với tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân. Đồng thời, Cục đề nghị các địa phương tham mưu cho cấp có thẩm quyền công bố cơ quan quản lý chuyên ngành (khoản 3 Điều 7 Nghị định số 77/2025/NĐ-CP) đủ điều kiện tiếp nhận, quản lý, chăm sóc và xử lý tang vật theo quy định để bảo đảm việc xử lý được kịp thời và thống nhất trên toàn quốc.

Nghị định 146/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 25/6/2026. Để bảo đảm Nghị định đi vào cuộc sống ngay lập tức, Cục đã có kế hoạch triển khai và tập huấn như thế nào cho lực lượng kiểm lâm trên phạm vi toàn quốc?

Ông Nguyễn Hữu Thiện: Để Nghị định được triển khai áp dụng thống nhất, đồng bộ ngay từ ngày 25/6/2026, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đã tổ chức các Hội nghị triển khai tại 2 khu vực phía Bắc (tại thành phố Hải Phòng) và Hội nghị khu vực phía Nam (tại thành phố Cần Thơ), ngoài ra Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đã phối hợp với các Chi cục Kiểm lâm để tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu cho các công chức kiểm lâm là đối tượng có liên quan trực tiếp đến việc thực thi Nghị định và một số chủ rừng nhà nước. Nội dung triển khai tập trung vào những điểm mới của Nghị định, các tình huống nghiệp vụ trong xác định hành vi vi phạm, lập biên bản và xử phạt vi phạm hành chính nhằm bảo đảm lực lượng Kiểm lâm các cấp áp dụng thống nhất ngay từ khi Nghị định có hiệu lực.

Đồng thời, ngay so khi Nghị định số 146 được ban hành Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đã tham mưu cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành kế hoạch triển khai thực hiện Nghị định, gửi đến các Bộ, cơ quan có thẩm quyền xử phạt và UBND cấp tỉnh để đề nghị triển khai thực hiện. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đã có văn bản chỉ đạo các Chi cục Kiểm lâm địa phương sẽ tiếp tục tổ chức phổ biến, tập huấn đến toàn thể công chức, viên chức và lực lượng thực thi ở cơ sở, góp phần đưa Nghị định nhanh chóng đi vào cuộc sống, nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.

Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!

Đỗ Hương (thực hiện)