Tập đoàn quy hoạch hàng đầu châu Âu chia sẻ hành trình kiến tạo đô thị biển bền vững tại Quảng Ngãi

Thông tin do ông Carlo Negri, Giám đốc quốc tế Phát triển và Quy hoạch đô thị Sweco, chia sẻ cùng báo chí. Ông cho biết, quy hoạch đô thị ven biển đang đứng trước nhiều thách thức mới khi vừa phải thích ứng với biến đổi khí hậu, vừa gìn giữ những giá trị tự nhiên và văn hóa của từng địa phương. Với kinh nghiệm của đơn vị, những giá trị quốc tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trên nền tảng thấu hiểu vùng đất. Đó cũng là cách đội ngũ của ông tiếp cận khi lập quy hoạch Coastal Quảng Ngãi - A Community by HAUS với quy mô 94 ha, tại xã Tư Nghĩa.

Với kinh nghiệm tham gia quy hoạch nhiều đô thị bền vững ở các quốc gia khác nhau, theo ông, điều gì quyết định một đồ án có thể phù hợp với từng vùng đất?

Ông Carlo Negri: Tôi cho rằng không có một công thức chung nào có thể áp dụng cho mọi nơi. Mỗi vùng đất đều có điều kiện tự nhiên, lịch sử và văn hóa riêng, vì vậy quá trình quy hoạch luôn phải bắt đầu từ việc tìm hiểu những yếu tố đó.

Lần đầu đến Quảng Ngãi, tôi ấn tượng trước cảnh quan thiên nhiên và con người nơi đây. Đó là nguồn cảm hứng để chúng tôi phát triển đồ án, thay vì mang một mô hình đã thành công ở nơi khác đến áp dụng. Đội ngũ đã nhiều lần khảo sát khu đất trong các điều kiện thời tiết khác nhau, từ mùa mưa đến những ngày nắng gắt, để hiểu rõ đặc điểm khí hậu. Song song với đó là quá trình tìm hiểu văn hóa, ẩm thực, di sản và đời sống địa phương.

Những hiểu biết từ thực địa, cùng kinh nghiệm tích lũy hơn 130 năm của Sweco và sự đồng hành của đối tác địa phương, giúp chúng tôi xây dựng bản quy hoạch theo hướng tôn trọng những giá trị vốn có của Quảng Ngãi, thay vì tạo ra một khu đô thị có thể đặt ở bất kỳ nơi nào. Mục tiêu là để cư dân vẫn cảm nhận được bản sắc địa phương trong kiến trúc, cảnh quan, cây xanh và vật liệu, đồng thời được tiếp cận những tiện ích của một đô thị hiện đại.

Nhiều khu đô thị mới được đầu tư bài bản nhưng vẫn bị đánh giá là tách biệt với khu vực xung quanh. Theo ông, làm thế nào để một bản quy hoạch không trở thành "ốc đảo"?

Ông Carlo Negri: Theo tôi, một khu đô thị không nên phát triển thành không gian khép kín dành riêng cho một nhóm cư dân. Nó cần trở thành một phần của cộng đồng hiện hữu và góp thêm giá trị cho khu vực xung quanh.

Quan điểm này được thể hiện ngay trong cách tổ chức không gian tại Coastal Quảng Ngãi. Theo đó, kiến trúc ở các phân khu lấy cảm hứng từ văn hóa và di sản địa phương. Hình ảnh nhà ống Việt Nam được chuyển hóa thành ngôn ngữ kiến trúc đương đại, thay vì sao chép nguyên bản. Trong quy hoạch cảnh quan, đội ngũ ưu tiên sử dụng các loài cây bản địa vì đã thích nghi với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng ven biển Quảng Ngãi.

Bên cạnh không gian ở, dự án dành diện tích cho các khu vui chơi, giải trí và trung tâm triển lãm cộng đồng - nơi mở cửa cho người dân trong khu vực. Hệ thống nhà phố và khu thương mại cũng được quy hoạch nhằm tạo điều kiện cho hoạt động kinh doanh, tạo thêm việc làm và đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương.

Phát triển bền vững đã trở thành mục tiêu của nhiều dự án. Theo ông, đâu là khác biệt giữa một quy hoạch bền vững từ gốc và một dự án chỉ dừng ở thông điệp xanh"?

Ông Carlo Negri: Một đô thị bền vững không được tạo nên bằng những khẩu hiệu hay những gì dễ nhìn thấy. Giá trị cốt lõi phải bắt đầu từ quy hoạch tổng thể. Điều đó đòi hỏi kiến trúc sư phải làm việc cùng các chuyên gia về năng lượng, môi trường, giao thông, xử lý chất thải và nhiều lĩnh vực khác để xây dựng một hệ thống vận hành đồng bộ ngay từ giai đoạn đầu. 

Vì vậy, nhiều giải pháp quan trọng của một đô thị lại nằm ở những hạng mục ít được chú ý, như hệ thống điện mặt trời trên mái nhà, các giải pháp lưu giữ nước mưa dưới lòng đất và trong cảnh quan, hay hệ thống thu gom rác bằng chân không nhằm hạn chế xe chở rác lưu thông trong khu đô thị. 

Những hạng mục này không tạo ấn tượng mạnh về mặt thị giác nhưng góp phần giảm ô nhiễm, cắt giảm phát thải CO2 và nâng cao hiệu quả vận hành trong suốt vòng đời dự án. Tương tự, việc ưu tiên sử dụng vật liệu địa phương cũng giúp giảm lượng phát thải carbon phát sinh trong quá trình vận chuyển.

Theo tôi, xây dựng một tòa nhà không phải phần khó nhất. Điều quan trọng hơn là công trình sẽ được vận hành, bảo trì và thích ứng như thế nào trong nhiều thập kỷ sau đó. Đó mới là thước đo của một đô thị phát triển bền vững.

Với các đô thị ven biển, biến đổi khí hậu đang đặt ra những yêu cầu gì cho công tác quy hoạch?

Ông Carlo Negri: Trước đây, nhiều bản quy hoạch chủ yếu tập trung vào nhu cầu phát triển đô thị. Hiện nay, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu đã trở thành một tiêu chí quan trọng ngay từ giai đoạn quy hoạch.

Chúng tôi không chỉ nghiên cứu hiện trạng mà còn phân tích các kịch bản thời tiết trong tương lai, xem xét dữ liệu về lượng mưa và mực nước sau các đợt lũ để xác định cao độ xây dựng phù hợp. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng cứng, đội ngũ tận dụng thảm thực vật tự nhiên và các giải pháp cảnh quan để quản lý nước mưa, giảm nguy cơ ngập úng và tăng khả năng thích ứng của khu đô thị.

Bên cạnh những thách thức, Quảng Ngãi cũng có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển theo hướng bền vững. Nguồn ánh nắng mặt trời dồi dào cho phép khai thác năng lượng tái tạo, trong khi điều kiện khí hậu hỗ trợ thông gió tự nhiên, góp phần giảm nhu cầu sử dụng điều hòa, hạn chế hiệu ứng đảo nhiệt và tạo môi trường ngoài trời dễ chịu hơn cho cư dân.

Từ quy hoạch đến triển khai trên thực tế còn nhiều biến số, Sweco làm gì để tinh thần đặt ra từ đầu được duy trì trong suốt quá trình triển khai?

Ông Carlo Negri: Một bản quy hoạch tốt mới chỉ là điểm khởi đầu. Điều quan trọng là những nguyên tắc đặt ra từ đầu phải được duy trì trong suốt quá trình phát triển. Đó là lý do Sweco xác định đây là mối quan hệ hợp tác dài hạn với HAUS, thay vì chỉ bàn giao bản thiết kế rồi kết thúc vai trò của mình. Chúng tôi tiếp tục làm việc với chủ đầu tư, chính quyền địa phương và cộng đồng để bảo đảm các giải pháp trên bản quy hoạch được triển khai đúng định hướng.

Điều tôi đánh giá cao là chủ đầu tư đã chủ động tiếp cận cộng đồng ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, từ việc gặp gỡ người dân đến lắng nghe mong muốn của học sinh địa phương về không gian sống trong tương lai. Với chúng tôi, đó cũng là một phần của quy hoạch, bởi chính họ sẽ là những người tạo nên sức sống của cộng đồng sau này.

Tôi tin rằng, cộng đồng bền vững không chỉ được tạo nên từ bản vẽ mà hình thành khi đơn vị quy hoạch, chủ đầu tư, chính quyền và người dân cùng theo đuổi một mục tiêu chung trong suốt quá trình phát triển.

Thu Sa