Tháo gỡ các "điểm nghẽn", xây dựng hành lang pháp lý minh bạch về hoạt động mỹ thuật

Một số hạn chế, bất cập

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Nghị định số 113/2013/NĐ-CP sau 11 năm triển khai đã tạo lập khung pháp lý quan trọng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy sự phát triển của ngành mỹ thuật Việt Nam.

Tuy nhiên, qua tổng kết, đánh giá thực tiễn thi hành, Nghị định 113/2013/NĐ-CP đã bộc lộ những hạn chế, bất cập trước sự vận động nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội:

Thứ nhất, sự bùng nổ của Cách mạng công nghiệp 4.0 và kinh tế số đã thay đổi hoàn toàn phương thức sáng tác, công bố tác phẩm, làm xuất hiện nhiều loại hình nghệ thuật mới như triển lãm trực tuyến, nghệ thuật trình diễn (performance art), workshop hay video art. Khung pháp lý hiện hành chưa có quy định điều chỉnh cụ thể đối với các hình thức này, dẫn đến lúng túng trong công tác quản lý nội dung trên không gian mạng, tiềm ẩn rủi ro về an ninh, chính trị và vi phạm bản quyền. Đặc biệt, khái niệm về "mỹ thuật ứng dụng"chưa được bao quát đầy đủ, gây khó khăn cho địa phương trong việc thẩm định và quản lý các sản phẩm mỹ thuật đang phát triển mạnh mẽ cả về chất và lượng trong đời sống hiện nay.

Thứ hai, thực tiễn quản lý, tổ chức xây dựng các công trình tượng đài, tranh hoành tráng đang nảy sinh nhiều điểm nghẽn. Mặc dù các hoạt động cấp phép xây dựng đã được thực hiện rộng khắp, góp phần nâng cao chất lượng công trình văn hóa mang tính biểu tượng, nhưng tại một số địa phương vẫn tồn tại tình trạng công trình xây dựng chưa đúng quy trình, thủ tục; chất lượng nghệ thuật còn yếu, chưa phù hợp với cảnh quan môi trường và chưa phát huy được hiệu quả thẩm mỹ. 

Bên cạnh đó, các quy định về hồ sơ hiện hành như kích thước ảnh 10x15cm hay việc thiếu yêu cầu về "ảnh tổng thể" không còn đáp ứng được yêu cầu thẩm định chuyên sâu đối với các công trình quy mô lớn hoặc nghệ thuật sắp đặt đa chiều. Việc thiếu sự liên thông với các luật mới như Luật Xây dựng số135/2025/QH15 hay Luật Tổ chức Chính phủ số 63/2025/QH15 cũng gây ách tắc trong quy trình triển khai, nghiệm thu và bảo dưỡng công trình tại các địa phương.

Thứ ba, công tác cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm nhưng chưa được thể hiện đầy đủ trong Nghị định 113/2013/NĐ-CP. Nhiều thủ tục hành chính quan trọng như Thông báo tổ chức thi sáng tác, cấp phép triển lãm, sao chép tác phẩm mỹ thuật hay tổ chức trại sáng tác điêu khắc vẫn chưa quy định rõ cách thức nộp hồ sơ trực tuyến toàn trình. Thực trạng này đòi hỏi phải đẩy mạnh phân cấp quản lý từ trung ương xuống địa phương theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" nhằm tinh gọn bộ máy và giải phóng nguồn lực sáng tạo tại cơ sở.

Do đó, việc ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 113/2013/NĐ-CP là yêu cầu khách quan và cấp thiết nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn", giảm chi phí cho xã hội và xây dựng hành lang pháp lý minh bạch cho hoạt động mỹ thuật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đồng thời, loại bỏ những thành phần hồ sơ trùng lặp và thông tin dân cư dư thừa để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực mỹ thuật. Mục tiêu cốt lõi là tái cấu trúc quy trình quản lý theo hướng tinh gọn, minh bạch và số hóa toàn diện, giúp giảm gánh nặng quy định và thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ.

Dự thảo Nghị định hướng tới việc bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định mới về tổ chức bộ máy nhà nước, thực hiện lộ trình phân cấp, phân quyền mạnh mẽ giữa trung ương và địa phương. Việc xác lập hành lang pháp lý minh bạch không chỉ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn góp phần khơi thông mọi nguồn lực sáng tạo, đáp ứng thực tiễn phát triển đa dạng của ngành mỹ thuật trong bối cảnh hội nhập và kinh tế số.

Nội dung cơ bản của dự thảo Nghị định

Dự thảo đề xuất mở rộng phạm vi quản lý từ không gian vật lý sang không gian mạng đối với hoạt động triển lãm mỹ thuật. Đồng thời, bổ sung vào phạm vi điều chỉnh các loại hình nghệ thuật đương đại mới phát sinh như: nghệ thuật sắp đặt, nghệ thuật hình ảnh động (video art), vẽ trên cơ thể người (body painting), nghệ thuật trình diễn (performance art) và các lĩnh vực chi tiết của mỹ thuật ứng dụng. Ngoài ra, phạm vi quản lý công trình tượng đài, tranh hoành tráng được mở rộng thêm các giai đoạn về phá dỡ, di dời và chuyển chất liệu.

Cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính

Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Điều 11 về thủ tục thông báo tổ chức thi sáng tác tác phẩm mỹ thuật. 

Cắt giảm thời gian giải quyết, rút ngắn thời gian xem xét trả lời từ 7 ngày làm việc xuống còn 5 ngày làm việc; đồng thời giảm thời hạn gửi hồ sơ trước ngày tổ chức từ 30 ngày xuống còn 20 ngày.

Bổ sung hình thức nộp hồ sơ qua Cổng thông tin điện tử dịch vụ công quốc gia bên cạnh hình thức nộp trực tiếp tại bộ phận một cửa hoặc qua dịch vụ bưu chính.

Bên cạnh đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung Điều 15 về thủ tục cấp giấy phép triển lãm mỹ thuật. Cụ thể, thay đổi kích thước ảnh màu tác phẩm từ 10x15cm lên 18x24cm. Đối với nghệ thuật sắp đặt và điêu khắc, yêu cầu bổ sung ảnh mặt chính diện, các mặt bên và ảnh tổng thể để phục vụ thẩm định chuyên sâu.

Hồ sơ triển lãm trên không gian mạng yêu cầu danh sách tác phẩm và bản vẽ thiết kế không gian trưng bày, lược bỏ các yêu cầu về địa điểm vật lý.

Bổ sung quy định thành lập Hội đồng tư vấn thẩm định trong trường hợp cần thiết để nâng cao chất lượng chuyên môn.

Sửa đổi quy định về chuyên môn và tổ chức quản lý

Dự thảo bổ sung nghệ thuật đương đại, chính thức đưa vào quy định các loại hình: Nghệ thuật sắp đặt (installation art), nghệ thuật hình ảnh động (video art), vẽ trên cơ thể người (body painting) và nghệ thuật trình diễn (performance art).

Mở rộng không gian triển lãm: Công nhận hoạt động triển lãm trên không gian mạng là hình thức công bố tác phẩm chính thức.

Về quy trình nghiệm thu và xử lý công trình (Điều 30, Điều 32), dự thảo nêu rõ: Công trình quy mô cấp quốc gia và cấp tỉnh phải có sự tham gia của cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong Hội đồng nghiệm thu; bổ sung các trường hợp công trình tượng đài phải phá dỡ hoặc di dời khi không còn đáp ứng yêu cầu về nội dung, nghệ thuật hoặc theo quy định của Luật Xây dựng mới.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang lấy ý kiến đối với dự thảo này trên Cổng TTĐT của Bộ.

Minh Hiển