Thông tin mới về việc tìm kiếm, xác định rãnh mộ tập thể liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về tổ chức Lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TPHCM đã có báo cáo kết quả khảo sát, thăm dò và quy tập trong thời gian qua.

Theo báo cáo, cơ sở để triển khai tìm kiếm được hình thành từ quá trình nghiên cứu hồ sơ do nhóm nghiên cứu của ông Nguyễn Xuân Thắng, thành viên Trung ương Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, cung cấp.

Qua nghiên cứu hồ sơ, bước đầu xác định có nhiều tư liệu ảnh, tư liệu không ảnh, ảnh vệ tinh, bản đồ quân sự và các tài liệu lịch sử liên quan đến việc chính quyền Sài Gòn trước năm 1975 tổ chức thu gom, chôn cất tập thể các chiến sĩ giải phóng và đồng bào yêu nước hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.

Các tư liệu ảnh của hãng AP cùng nhiều nguồn tư liệu quốc tế thể hiện, ngày 12/2/1968 đã diễn ra việc chôn cất tập thể tại Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán, nay là Công viên Lê Thị Riêng. Nhiều dấu hiệu cho thấy có 3 rãnh mộ tập thể quy mô lớn được hình thành trong thời điểm này.

Trên cơ sở đối chiếu 3 bức ảnh lịch sử, ảnh vệ tinh, bản đồ quân sự UTM, kết hợp với các địa vật cố định như thủy đài Cư xá Bắc Hải, hệ thống giao thông và khảo sát thực địa, đã khoanh vùng được các khu vực nghi vấn. Tuy nhiên, thời điểm đó vẫn chưa tìm được nhân chứng để xác định chính xác vị trí các rãnh mộ.

Để bổ sung cơ sở xác minh, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Thành phố đã phối hợp với các cơ quan báo chí và cộng đồng mạng để đăng tải thông tin tìm kiếm nhân chứng là 3 em nhỏ xuất hiện trong 3 bức ảnh lịch sử. Sau một tuần lan tỏa thông tin, đã tìm được các nhân chứng trực tiếp chứng kiến việc chôn cất các liệt sĩ và đồng bào yêu nước tại Nghĩa địa Đô Thành.

Ngày 31/5, Ban chỉ đạo Thành phố và Quân khu 7 đã chỉ đạo Cơ quan Thường trực Bộ Tư lệnh Thành phố tổ chức đoàn khảo sát thực địa tại Công viên Lê Thị Riêng. Tại buổi khảo sát, các cơ quan chức năng, đại diện địa phương, nhóm nghiên cứu và các nhân chứng trực tiếp đã cung cấp nhiều thông tin quan trọng, bước đầu nhận định có cơ sở xác định tồn tại rãnh chôn cất tập thể tại khu vực công viên.

Ngày 1/6, lãnh đạo Thành phố tiếp tục tổ chức khảo sát thực địa tại Công viên Lê Thị Riêng do đồng chí Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy chủ trì. 

Ngày 4/6, Cơ quan Thường trực Bộ Tư lệnh Thành phố đã gặp Hòa thượng Thích Lệ Trang, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TPHCM. Hòa thượng đã cung cấp thêm nhiều thông tin có giá trị về các liệt sĩ hy sinh trong Mậu Thân 1968 được chôn cất tại Công viên Lê Thị Riêng.

Qua khảo sát, các nhân chứng từng sinh sống tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa trước năm 1975 đều xác nhận đã trực tiếp chứng kiến các rãnh mộ tập thể chôn cất số lượng lớn người tử trận. Vị trí do các nhân chứng chỉ dẫn cơ bản phù hợp với kết quả xác định trong hồ sơ nghiên cứu.

Trên cơ sở tổng hợp các nguồn thông tin, Ban Chỉ đạo Thành phố và Quân khu 7 đã chủ động thu thập, kết nối các nguồn thông tin và tham mưu Ban Chỉ đạo Quốc gia tổ chức Hội thảo cấp quốc gia vào ngày 8/6 do đồng chí Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì.

Sau Hội thảo, Ban Chỉ đạo Thành phố xây dựng Kế hoạch xác định 4 giai đoạn tìm kiếm, quy tập gồm: (1) Giai đoạn khảo sát các vị trí để tìm kiếm. (2) Giai đoạn làm tốt các mặt công tác chuẩn bị cho Lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. (3) Giai đoạn tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. (4) Giai đoạn tổ chức Lễ truy điệu, an táng các hài cốt liệt sĩ.

Để tăng độ chính xác, ngày 15/6, Ban Chỉ đạo Thành phố và Quân khu 7 phối hợp với Viện Thiết kế - Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Trường Đại học Bách khoa TPHCM, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM, Trung tâm Rà phá bom mìn, Binh chủng Công binh tổ chức khảo sát bằng thiết bị radar xuyên đất tại 3 khu vực (điểm A, điểm B và điểm C) trong Công viên Lê Thị Riêng.

Sau 4 ngày khảo sát, kết quả của cả 4 đơn vị đều cho thấy tại khu vực A và khu vực B xuất hiện các vùng có tín hiệu phản xạ điện từ khác biệt so với nền địa chất xung quanh. Các tín hiệu bất thường phản ánh sự thay đổi về đặc tính điện môi của môi trường dưới bề mặt, cho thấy cấu trúc địa tầng tại các vị trí này có sự khác biệt rõ rệt so với khu vực lân cận.

Ngày 23/6, Ban Chỉ đạo Thành phố và Quân khu 7 đã huy động lực lượng, phương tiện, vật chất và trang thiết bị tổ chức đào thăm dò tại khu vực điểm A. Sau 2 ngày triển khai, đã phát hiện một rãnh dài khoảng 25m, rộng khoảng 3m; bước đầu phát hiện 5 bộ hài cốt cùng tăng, võng bộ đội và một số mẫu xương vụn. Qua đối chiếu, bước đầu nhận định đây là rãnh mộ số 3.

Cùng với công tác khai quật, Ban Chỉ đạo Thành phố đã chỉ đạo Bộ Tư lệnh Thành phố phối hợp với UBND phường Hòa Hưng khảo sát vị trí tổ chức lễ, chuẩn bị nhà quàn, khu vực lấy mẫu ADN và vị trí đặt Sở Chỉ huy lâm thời.

Để bảo đảm tiến độ, Ban Chỉ đạo Quân khu 7 tăng cường 20 cán bộ có kinh nghiệm thuộc các Đội K70, K71, K72, K73 và các vật chất, trang thiết bị chuyên dụng cùng lực lượng Đội K lâm thời của Bộ Tư lệnh Thành phố tham gia thực hiện nhiệm vụ.

Theo phương án quy tập, đối với các hài cốt còn nguyên, nằm riêng lẻ sẽ được cất bốc và đưa vào từng quách riêng; đối với các hài cốt bị lẫn trộn sẽ được đưa vào quách chung. Sau khi đưa về nhà quàn, sẽ tham mưu Ban Chỉ đạo chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, đoàn thể, Thành đoàn, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam địa phương tổ chức dâng hương, tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ và đồng bào yêu nước.

Cùng với việc quy tập rãnh mộ số 3, Ban Chỉ đạo Thành phố và Quân khu 7 sẽ tiếp tục phối hợp với ông Nguyễn Xuân Thắng, thành viên Tổ giúp việc của Phó Thủ tướng và các nhân chứng để xác định vị trí rãnh mộ số 1, số 2 và 2 rãnh mộ được đào thủ công theo lời kể của nhân chứng; đồng thời tiếp tục mở rộng công tác tìm kiếm sang khu vực điểm B và điểm C.

Trước đó, tại Hội thảo xác minh kết luận thông tin về liệt sĩ ngày 8/6, Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến (Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam), đánh giá hồ sơ định vị 3 rãnh mộ tập thể liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng do kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng chủ trì nghiên cứu từ năm 2018 là một công trình "rất công phu".

Theo Đại tá Bùi Yên Tĩnh, quá trình nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở thu thập, phân tích nhiều nguồn tư liệu liên quan đến việc thu gom thi hài liệt sĩ trong chiến dịch Mậu Thân tại khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn, quá trình giải tỏa Nghĩa trang Chí Hòa - Chợ Quán để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng cũng như các đợt tìm kiếm, quy tập trước đây.

Từ việc đối chiếu tư liệu lịch sử, khảo sát hiện trường và lời kể của các nhân chứng, nhóm nghiên cứu nhận định có khả năng tồn tại 3 rãnh mộ tập thể với khoảng 900 liệt sĩ, mở ra cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng để tiếp tục công tác tìm kiếm, quy tập, góp phần tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, thống nhất của Tổ quốc.

Thu Giang