Thúc đẩy khởi nghiệp: Không dừng ở các cuộc thi mà là tái cấu trúc triết lý giáo dục

Cuộc thi năm nay ghi nhận 880 dự án khởi nghiệp của học sinh, sinh viên đến từ các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục phổ thông trên cả nước.

Các dự án trải rộng trên 5 lĩnh vực, gồm: công nghiệp – chế tạo – trí tuệ nhân tạo (AI) – STEM; nông nghiệp – môi trường – năng lượng; giáo dục – văn hóa – du lịch – tài chính; y tế – sức khỏe – đời sống; và kinh doanh tạo tác động xã hội. 

Học để làm chủ tri thức, nhận diện cơ hội và khởi nghiệp

Phát biểu tại lễ khai mạc, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, các Nghị quyết số 57, 71 của Bộ Chính trị, Quyết định số 336/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035, cùng Nghị quyết số 86/NQ-CP về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đã tạo nền tảng quan trọng, thúc đẩy quá trình kiến tạo tri thức và đổi mới mô hình phát triển giáo dục.

Nhấn mạnh việc thúc đẩy khởi nghiệp không chỉ dừng lại ở các cuộc thi, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng đây là yêu cầu tái cấu trúc căn bản triết lý giáo dục và đào tạo. Theo đó, cần chuyển từ tư duy quản lý giáo dục, quản lý đào tạo sang quản trị hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong đó nhà trường trở thành nền tảng kết nối giữa Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp.

Bộ trưởng nhấn mạnh: "Các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải là những mắt xích trung tâm, là ‘hạ tầng chiến lược’ nơi tri thức được tạo ra, thử nghiệm và thương mại hóa ngay trong lòng hệ thống".

Cùng với đó, "Nhà giáo không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà phải trở thành những ‘tác nhân kinh tế tri thức’, đồng hành và hướng dẫn học sinh, sinh viên biến các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, dịch vụ thực tế".

Bày tỏ ấn tượng với các dự án tham dự cuộc thi năm nay, Bộ trưởng cho biết 135 dự án tiêu biểu vào vòng chung kết thể hiện sự đa dạng, trải rộng từ công nghệ xanh, trí tuệ nhân tạo đến các giải pháp vì cộng đồng.

Ông kỳ vọng học sinh, sinh viên sẽ thay đổi cách định vị bản thân: không chỉ học để có tấm bằng và tìm việc làm, mà học để làm chủ tri thức, nhận diện cơ hội và phát triển năng lực khởi nghiệp. 

Đẩy mạnh hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp trong trường học

Sau gần một thập kỷ phát triển, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam, đặc biệt trong môi trường giáo dục đại học, đã có những bước tiến rõ rệt cả về quy mô và chất lượng. Theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2025, Việt Nam xếp thứ 44/139 quốc gia, đứng thứ hai trong nhóm các nền kinh tế thu nhập trung bình thấp.

Hệ sinh thái khởi nghiệp hiện ghi nhận khoảng 4.000 doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, cùng sự xuất hiện của các kỳ lân công nghệ. Việt Nam tiếp tục cải thiện vị thế trên bản đồ khởi nghiệp toàn cầu khi xếp hạng 55 theo StartupBlink năm 2025, qua đó đánh dấu ba năm liên tiếp tăng hạng.

Để tiếp tục thúc đẩy đà phát triển này, PGS.TS Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Học viện Ngân hàng đề xuất một số nhóm giải pháp mang tính đột phá thể chế nhằm nâng cấp toàn diện hệ sinh thái khởi nghiệp trong trường học.

Theo đó, đề xuất tập trung vào việc thiết lập "Chương trình Hạt giống Sinh viên" với cơ chế đồng đầu tư nhằm hỗ trợ giai đoạn khởi đầu của các dự án khởi nghiệp; tháo gỡ các rào cản trong định giá tài sản trí tuệ và triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với mô hình doanh nghiệp spin-off – tức các doanh nghiệp được tách ra từ trường đại học, viện nghiên cứu để thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học trong khuôn khổ thử nghiệm giới hạn về thời gian và phạm vi hoạt động.

Bên cạnh đó, đề xuất cũng nhấn mạnh việc triển khai Chương trình "Glocal Startup" nhằm kết nối hệ sinh thái trong nước với chuỗi giá trị toàn cầu; xây dựng mô hình "FabLab liên trường đại học" theo hình thức hợp tác công – tư để tối ưu hóa hạ tầng nghiên cứu; đồng thời phát triển nền tảng dữ liệu số phục vụ định giá và đánh giá độ tin cậy của các startup sinh viên. 

Khởi nghiệp là hành trình dám đi tiếp

Em Trần Nhân Kiệt, sinh viên Viện Nghiên cứu và Đào tạo Việt – Anh, Đại học Đà Nẵng, đồng thời là CEO & Founder của BINKS JSC, cho rằng khởi nghiệp chưa bao giờ là con đường dễ dàng, nhưng lại là hành trình giúp người trẻ trưởng thành nhanh nhất.

Theo Trần Nhân Kiệt, khởi nghiệp không chỉ là câu chuyện thành công hay thất bại, mà là quá trình dám đối diện vấn đề, dám thử nghiệm và dám đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã.

Chia sẻ về dự án của mình, Kiệt cho biết BINKS JSC bắt đầu từ ý tưởng tận dụng rác thải nông nghiệp để tạo ra màu vẽ, mực viết và sơn tường thân thiện môi trường, hướng tới an toàn cho người dùng và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Từ hành trình đó, em Kiệt cho rằng khởi nghiệp sinh viên không đặt mục tiêu thành công ngay, mà quan trọng hơn là học cách nhìn thấy vấn đề và biến ý tưởng thành hành động.

Kiệt nhấn mạnh: "Mỗi dự án có thể bắt đầu rất nhỏ, nhưng nếu đủ kiên trì, nó có thể trở thành điều gì đó lớn hơn chính chúng ta tưởng tượng. Quan trọng không phải là bạn bắt đầu từ đâu, mà là bạn có dám đi tiếp hay không".

Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII – năm 2026 tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong môi trường giáo dục, góp phần hình thành thế hệ trẻ có tư duy sáng tạo và năng lực khởi nghiệp. 

Thu Trang