Thúc đẩy liên kết vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp

Ngày 21/8, tại TPHCM, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam tổ chức Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) 2026 - Phiên bàn tròn khu vực phía nam do Hội Doanh nhân trẻ TPHCM tổ chức, tập trung thảo luận các giải pháp thúc đẩy liên kết vùng, phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân.

Tại diễn đàn, ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, nhấn mạnh khu vực phía nam đang sở hữu nguồn lực lớn về hạ tầng, công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu, vùng nguyên liệu, thị trường và cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, dư địa quan trọng hơn nằm ở khả năng tổ chức, kết nối và chuyển hóa những nguồn lực đó thành năng suất, thị trường và năng lực cạnh tranh thực sự của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo đó, liên kết vùng cần chuyển từ kết nối hạ tầng sang kết nối chuỗi giá trị; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp cũng cần hướng mạnh hơn vào quá trình nâng cấp năng lực, tham gia chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường.

Từ liên kết doanh nghiệp đến liên kết chuỗi giá trị

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh An Giang, liên kết vùng không nên chỉ dừng ở giao thông hay quy hoạch, mà cần hình thành mạch liên kết xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, logistics, doanh nghiệp, nhà cung ứng đến phân phối và thị trường.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, để bước vào hệ thống phân phối lớn, chuỗi FDI hoặc thị trường xuất khẩu, yêu cầu đặt ra không chỉ là sản phẩm mà còn là khả năng đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và năng lực cung ứng.

Từ thực tiễn đó, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh An Giang đề xuất thí điểm phát triển nhà cung ứng liên vùng dựa trên đơn hàng thực tế; khuyến khích mô hình "doanh nghiệp đầu chuỗi dẫn dắt - Nhà nước hỗ trợ - doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia"; phát triển các cơ sở sơ chế, chế biến, kiểm nghiệm, kho lạnh và dịch vụ dùng chung, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao chất lượng và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Theo cách tiếp cận này, thị trường và nhu cầu mua hàng cần được đặt làm điểm xuất phát, thay vì chỉ bắt đầu từ sản phẩm mà từng địa phương đang có.

Trong khi đó, ông Nguyễn Duy Khương, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP. Đồng Nai, cho rằng sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp FDI chỉ tạo hiệu ứng lan tỏa đầy đủ khi doanh nghiệp nội địa có thể đi từ gia công, cung ứng đơn giản lên các khâu có giá trị cao hơn về công nghệ, quản trị dữ liệu, thiết kế, kiểm định và quản trị chuỗi.

Theo TS. Trần Du Lịch, Đông Nam Bộ là trung tâm kinh tế năng động nhất cả nước và khu vực kinh tế tư nhân giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển. Doanh nghiệp tư nhân đã tạo sức sống mạnh mẽ cho công nghiệp, thương mại, dịch vụ, logistics và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô nhỏ và vừa, năng lực công nghệ, quản trị và tài chính còn hạn chế; sự liên kết giữa các doanh nghiệp, giữa doanh nghiệp tư nhân với doanh nghiệp FDI và các trung tâm nghiên cứu còn lỏng lẻo.

"Yêu cầu quan trọng hiện nay là phải chuyển từ sản xuất đơn lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị", TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh.

Theo đó, doanh nghiệp không nên chỉ cạnh tranh bằng giá và quy mô riêng lẻ, mà cần cùng nhau hình thành chuỗi từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất nguyên liệu, linh kiện, chế biến, logistics, phân phối đến xây dựng thương hiệu. Đặc biệt, doanh nghiệp tư nhân trong nước cần tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI, từng bước trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 có năng lực cạnh tranh quốc tế.

TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh, muốn doanh nghiệp tư nhân lớn lên, không thể chỉ hỗ trợ từng doanh nghiệp mà phải xây dựng hệ sinh thái để doanh nghiệp lớn kéo doanh nghiệp nhỏ, logistics kết nối các công đoạn và thể chế kết nối toàn vùng.

Hoàn thiện hệ thống logistics vùng

Một điều kiện quan trọng để hình thành các chuỗi giá trị tại Đông Nam Bộ là hoàn thiện hệ thống logistics vùng.

Theo TS. Trần Du Lịch, sự kết nối giữa cảng biển, sân bay, đường bộ, đường sắt, kho bãi và các trung tâm phân phối chưa thật sự đồng bộ. Điều này làm tăng chi phí, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp và hạn chế khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Đông Nam Bộ cần chuyển từ tư duy phát triển từng công trình riêng lẻ sang xây dựng một mạng lưới logistics tích hợp cấp vùng. Trong đó, Cái Mép - Thị Vải cần được phát triển thành cửa ngõ xuất nhập khẩu quốc tế; sân bay Long Thành trở thành đầu mối logistics hàng không; hệ thống đường vành đai, cao tốc, đường sắt kết nối các khu công nghiệp với cảng biển, sân bay; đồng thời phát triển các trung tâm logistics, kho ngoại quan, kho lạnh và trung tâm phân phối hiện đại.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh logistics số, chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp sản xuất, vận tải, cảng biển, kho bãi và cơ quan quản lý. Khi hàng hóa được theo dõi xuyên suốt từ nhà máy đến cảng và thị trường tiêu thụ, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm điều kiện tham gia vào những chuỗi cung ứng lớn.

"Nói cách khác, muốn hình thành chuỗi giá trị thì phải có chuỗi logistics tương ứng", TS. Trần Du Lịch nhận định.

Hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp liên kết

Các tham luận tại diễn đàn cho thấy tính bổ trợ rõ nét giữa các không gian kinh tế phía nam: TPHCM giữ vai trò trung tâm tài chính, thương mại, công nghệ và kết nối thị trường; Đồng Nai là trung tâm công nghiệp chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và đầu mối logistics quốc tế; Tây Ninh là cửa ngõ thương mại xuyên biên giới; trong khi Đồng bằng sông Cửu Long là vùng nguyên liệu trọng điểm về nông nghiệp, thủy sản, năng lượng và kinh tế biển.

Khi những lợi thế này được tổ chức thành một chuỗi giá trị liên hoàn, liên kết vùng mới có thể chuyển từ tiềm năng địa lý thành năng lực cạnh tranh kinh tế.

Từ những vấn đề thực tiễn nêu trên, các đại biểu cho rằng Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, xây dựng hạ tầng, dữ liệu và tiêu chuẩn chung, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng; khu vực tư nhân cần tham gia mạnh hơn vào đầu tư kho vận, cảng cạn, trung tâm phân phối và công nghệ logistics.

Cùng với đó, cần xây dựng các cụm liên kết doanh nghiệp và chuỗi giá trị theo từng ngành, từng sản phẩm, thay vì vận động doanh nghiệp "liên kết với nhau" một cách chung chung. Trong đó, doanh nghiệp đầu chuỗi đóng vai trò dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa; Nhà nước hỗ trợ thông qua kết nối cung - cầu, tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận chất lượng, đổi mới công nghệ và nâng cấp năng lực quản trị.

Kết quả liên kết cần được đo lường bằng những chỉ tiêu cụ thể như số doanh nghiệp đạt chuẩn, số nhà cung ứng mới, số hợp đồng được ký kết và giá trị đơn hàng thực tế.

Một yêu cầu khác là tăng cường cơ chế điều phối vùng. Hiện doanh nghiệp tại TPHCM, Đồng Nai, Tây Ninh có thể cùng tham gia một chuỗi sản xuất, nhưng chính sách hỗ trợ, xúc tiến đầu tư, khu công nghiệp, logistics và dữ liệu vẫn chủ yếu được tổ chức theo địa giới hành chính.

Do đó, liên kết vùng cần được đặt trên nền tảng một hệ sinh thái chung, trong đó hạ tầng, dữ liệu, logistics, nguồn nhân lực, tiêu chuẩn và các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp được kết nối hiệu quả hơn.

Từ liên kết doanh nghiệp đến liên kết chuỗi giá trị, từ liên kết chuỗi giá trị đến hình thành hệ sinh thái sản xuất có sức cạnh tranh quốc tế sẽ là hướng đi quan trọng để phát huy đầy đủ tiềm năng khu vực phía nam, nâng cao năng lực của kinh tế tư nhân và tạo thêm động lực tăng trưởng cho Đông Nam Bộ và cả nước.

Lê Anh