Thúc đẩy xuất khẩu gỗ, bứt phá mục tiêu 19,2 tỷ USD

Giải tỏa "nút thắt" thuế và thủ tục nguyên liệu để thông suốt dòng vốn

Để duy trì nhịp độ sản xuất và đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu dồn dập dịp cuối năm, việc đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định và dòng vốn lưu động thông suốt cho doanh nghiệp là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, thực tế triển khai chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT) và xác minh nguồn gốc gỗ nhập khẩu hiện vẫn phát sinh không ít vướng mắc.

Theo ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM (HAWA), ngành gỗ và nội thất đang nỗ lực mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Mặc dù vậy, với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí phát sinh và tình trạng vốn lưu động bị tồn đọng do vướng mắc thủ tục hoàn thuế GTGT đang gây áp lực rất lớn lên hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Liêm, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Lâm Việt, chỉ rõ sự thiếu thống nhất trong cách hiểu và áp dụng chính sách thuế GTGT giữa các cơ quan và địa phương. Cụ thể, cùng một lô hàng gỗ nguyên liệu nhập khẩu thông thường, việc áp thuế tại cảng Quy Nhơn và cảng Cát Lái (TPHCM) có sự khác biệt; hay việc Cơ quan Thuế tỉnh Đồng Nai xác định gỗ xẻ sấy thuộc đối tượng không chịu thuế nhưng một số địa phương khác lại áp dụng mức thuế 8%. Sự thiếu đồng nhất này khiến nhiều hóa đơn của doanh nghiệp mua bán gỗ xẻ sấy và phụ phẩm gỗ bị loại hoặc tạm chưa đưa vào hồ sơ hoàn thuế, gây đọng vốn kéo dài.

Bên cạnh chính sách thuế, chứng minh nguồn gốc gỗ nguyên liệu nhập khẩu cũng là bài toán khó. Ông Nguyễn Liêm cho biết việc yêu cầu bổ sung nhiều loại giấy tờ xác nhận rừng trồng cùng quy định hợp pháp hóa lãnh sự đối với gỗ nhập khẩu từ các quốc gia nghèo ở châu Mỹ (nơi chưa có cơ quan lãnh sự Việt Nam) đã kéo dài thời gian thông quan, phát sinh chi phí lưu container, lưu bãi khổng lồ.

Đánh giá về vấn đề này, bà Trần Hạo Nhiên, đại diện doanh nghiệp ngành gỗ, đề xuất cơ quan quản lý nên chuyển hướng quy định từ chứng minh "gỗ rừng trồng" sang chứng minh "gỗ hợp pháp" để phù hợp với thực tiễn thương mại quốc tế, bởi nhiều quốc gia xuất khẩu lớn sở hữu gỗ từ rừng tự nhiên được Chính phủ cấp phép khai thác hợp pháp.

Để xử lý triệt để bất cập, ông Tô Ngọc Ngời, Phó Chủ tịch HAWA, đề nghị cần sớm làm rõ cách phân loại đối với gỗ xẻ đã sấy, ngâm tẩm bảo quản và gỗ bóc, gỗ lạng dùng làm nguyên liệu. Ở góc độ quản lý biên giới, ông Nguyễn Chí Thanh, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ thuộc Chi cục Hải quan Khu vực II, nhấn mạnh cơ quan thẩm quyền cần ban hành bộ tiêu chí kỹ thuật cụ thể, rõ ràng để phân định chính xác thế nào là gỗ rừng trồng và gỗ sơ chế thông thường, tránh tình trạng mỗi địa phương hiểu và áp dụng một kiểu.

Chủ động ứng phó rào cản thương mại, kiến tạo vị thế hợp tác hai chiều

Bên cạnh bài toán nội tại, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam là Hoa Kỳ (chiếm khoảng 50-55% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ) đang gia tăng các tầng nấc phòng vệ thương mại và thuế quan.

Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) cho biết năm 2025 xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Hoa Kỳ đạt 9,46 tỷ USD. Trong 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch sang thị trường này tiếp tục đạt khoảng 7,5 tỷ USD trên tổng số 15 tỷ USD của toàn ngành. Quy mô thị trường lớn đồng nghĩa với rủi ro bị điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp gia tăng.

Đặc biệt, trước lịch trình áp thuế theo Điều 232 của Hoa Kỳ từ ngày 1/1/2027 (dự kiến thuế một số sản phẩm đệm bọc tăng từ 25% lên 30%, tủ bếp và tủ nhà tắm tăng từ 25% lên 50%), ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIFOREST khuyến nghị các doanh nghiệp không nên thụ động kỳ vọng vào những thay đổi chính sách sau bầu cử Mỹ, mà phải chủ động xây dựng kịch bản ứng phó với mức thuế cao cho giai đoạn 2027-2028. Doanh nghiệp cần soát xét kỹ mã hoof sow, hồ sơ chi phí sản xuất, minh bạch dòng nguyên liệu và đưa các điều khoản chia sẻ rủi ro thuế quan vào hợp đồng thương mại.

Để tạo đột phá cho những tháng cuối năm, ông Ngô Sỹ Hoài kiến nghị Chính phủ và các bộ ngành xem xét bỏ thuế xuất khẩu đối với gỗ xẻ có nguồn gốc từ gỗ tròn nhập khẩu, đồng thời bỏ mức thuế xuất khẩu 5% đối với viên nén đen. Việc tháo gỡ các bất cập thuế này không chỉ giúp xuất khẩu tăng thêm 500 - 700 triệu USD mỗi năm mà còn biến Việt Nam thành trung tâm chế biến, phân phối gỗ Hoa Kỳ tại châu Á - đóng vai trò "cánh tay nối dài" cho ngành gỗ Hoa Kỳ và góp phần cân bằng cán cân thương mại song phương.

Giải pháp căn cơ để ngành gỗ bứt phá bền vững và hoàn thành mục tiêu 19,2 tỷ USD (gồm hơn 18 tỷ USD sản phẩm gỗ và 1,2 tỷ USD lâm sản ngoài gỗ) chính là chuyển đổi mô hình từ tăng trưởng theo số lượng sang tăng trưởng bằng chất lượng, nâng cao giá trị trên từng mét khối gỗ khai thác.

Kinh nghiệm thực tiễn từ các doanh nghiệp đầu ngành cho thấy bài toán công nghệ đóng vai trò quyết định. Chia sẻ tại hội thảo chuyên ngành, ông Nguyễn Chánh Phương, đại diện Công ty Cổ phần Xây dựng và Kiến trúc AA (AA Corporation), cho biết việc ứng dụng hệ thống quản trị dữ liệu tập trung SAP ERP, Data Warehouse cùng trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI Assistant) đã giúp doanh nghiệp quản lý hiệu quả cụm nhà máy quy mô 150 ha tại Tây Ninh với hơn 3.000 lao động. Nhờ AI và dữ liệu chuẩn hóa, doanh nghiệp kiểm soát chính xác tiến độ, nguyên vật liệu và đáp ứng đồng thời nhiều mô hình sản xuất phức tạp.

Tương tự, ông Trần Lương Thanh Tùng, đại diện Công ty Cổ phần Gỗ An Cường, minh chứng cho việc tận dụng phụ phẩm rừng trồng như cành, ngọn để chế biến thành ván gỗ công nghiệp và đồ nội thất cao cấp. Nhờ đẩy mạnh tự động hóa và quản trị số, An Cường đã tăng doanh thu từ 4.000 tỷ đồng lên vượt mốc 6.000 tỷ đồng, trong khi quy mô lao động giảm từ 5.000 người xuống còn 3.000 người.

Những kết quả này khẳng định năng lực tối ưu hóa tỷ lệ thu hồi gỗ và chuyển đổi từ gia công thuần túy (OEM) sang chủ động thiết kế (ODM) là hướng đi tất yếu.

Đỗ Hương