Trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 15-30 năm: Cơ hội và nhiệm vụ khả thi

Hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, nâng mức thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam lên ngưỡng trung bình cao, đầu tư đóng vai trò then chốt. Theo tính toán của Bộ Tài chính, trong giai đoạn 2026-2030, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội cần đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, gấp hai lần giai đoạn trước đó.

Trong khi đó, theo Nghị quyết của Quốc hội, tổng vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 là 8,22 triệu tỷ đồng, gấp 2,7 lần thực hiện giai đoạn 2021-2025, nhưng vẫn chỉ chiếm 20-22% so với tổng vốn đầu tư toàn xã hội 2026-2030. Do đó, mức tăng trưởng bình quân của vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội phải đạt bình quân 16%/năm và giai đoạn 2026-2030, tỷ lệ đầu tư trên GDP bình quân vào khoảng 40%.

Hạ tầng là một loại tài sản đặc thù, chi phí tập trung đầu kỳ, dòng tiền chỉ ổn định khi vận hành hiệu quả và thời gian thu hồi vốn kéo dài tới hàng chục năm. Bài toán vốn cho đầu tư cơ sở hạ tầng chỉ được hoá giải khi chúng ta phát triển được thị trường nợ với các sản phẩm đầu tư tài chính có kỳ hạn lên tới hàng chục năm.

Trong bối cảnh này, trái phiếu Chính phủ được xác định là một công cụ quan trọng. Tại cuộc làm việc vào cuối tháng 4 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã giao Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất cơ chế thu hút nguồn lực xã hội trong và ngoài nước để phát triển kết cấu hạ tầng, nhất là giao thông, trong đó có phương án phát hành trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 15-30 năm tới nhà đầu tư, tổ chức nước ngoài gắn với các công trình, dự án. Theo các chuyên gia, đây là một nhiệm vụ thách thức nhưng có thể khả thi.

Lời giải truyền thống

Trao đổi với phóng viên, TS Lê Đạt Chí, Trưởng khoa Tài chính, Đại học Kinh tế TPHCM nhận định: "Đầu tư công vào hạ tầng là hướng đi đúng với một quốc gia đang gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu. Điều này sẽ làm giảm chi phí logistics của nền kinh tế Việt Nam, tạo ra lợi thế so với các quốc gia khác, thu hút xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng ngày nay.

Để thực hiện đầu tư công lớn và vào hạ tầng có thời gian thu hồi vốn dài thì không thể dùng nguồn tài trợ có thời hạn ngắn 5 năm mà phải huy động nguồn đầu tư kỳ hạn 10 năm, 15 năm và hơn thế nữa. Đây chính là lúc cần phát huy sự năng động của các cơ quan quản lý Nhà nước như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và cả cơ quan điều hành của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM".

Theo vị chuyên gia, để phát hành trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dài, chúng ta cần đáp ứng hai yêu cầu cơ bản. Thứ nhất, nhà đầu tư cá nhân hay tổ chức đều không muốn bị bắt buộc giữ trái phiếu đến khi đáo hạn (sau 15 năm đến 30 năm) mới có thể bán ra. Họ cần có một thị trường nợ, để khi cần có thể thu hồi vốn đầu tư để sử dụng cho các mục đích mong muốn.

Thứ hai, thị trường nợ đó phải có được tính thanh khoản, nghĩa là, người bán phải có người mua. Nhà đầu tư mua trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dài ở thị trường sơ cấp, có thể trao đổi với các nhà đầu tư khác trên thị trường thứ cấp khi luôn có một người mua cuối cùng là Ngân hàng Nhà nước. Trên thực tế, các ngân hàng thương mại nắm giữ trái phiếu Chính phủ có thể thực hiện chiết khấu tại Ngân hàng Nhà nước. Nếu hoạt động này diễn ra thuận lợi, thông thoáng, các tổ chức, cá nhân nắm giữ trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dài sẽ yên tâm để đầu tư, hưởng lợi ích từ việc nắm giữ trái phiếu không kỳ hạn với mức lãi suất cố định.

"Chúng ta phải nhanh chóng phát triển thị trường nợ một cách đúng nghĩa dựa trên khung pháp lý rõ ràng, minh bạch, theo chuẩn mực quốc tế", TS Lê Đạt Chí nhấn mạnh.

Mạnh dạn thiết lập và triển khai cơ chế sandbox

Định hướng thứ hai để thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 15-30 năm, phát hành bằng tiền Việt Nam, theo TS Lê Đạt Chí, cần được thực hiện thông qua Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM. Vị chuyên gia phân tích, về chức năng, một thị trường tài chính quốc tế phải thu hút được nhà đầu tư trên khắp thế giới bằng các sản phẩm tài chính, trong đó có trái phiếu Chính phủ.

Về khung pháp lý, Nghị quyết 222/2025/QH15 ngày 27/06/2025 về Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam cho phép áp dụng chính sách tài chính thử nghiệm có kiểm soát cho dịch vụ tài chính ứng dụng công nghệ (FinTech) và đổi mới sáng tạo. Nghị định số 323/2025/NĐ-CP ngày 18/12/2025 về thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam quy định, cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM có nhiệm vụ ban hành quy định, cơ chế, chính sách thử nghiệm có kiểm soát; cấp phép và quản lý đối với các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh pháp luật chưa có quy định với thời hạn tối đa không quá 5 năm.

"Nói cách khác, đề bài đặt ra cho cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM là tạo ra sản phẩm tài chính là trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 15-30 năm, phát hành bằng Việt Nam Đồng đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài", TS Lê Đạt Chí lưu ý.

Đề xuất một hướng tiếp cận, theo vị chuyên gia từ Đại học Kinh tế TP.HCM, chúng ta có thể nghiên cứu chiến lược về đồng tiền mã hoá ổn định stablecoin của Mỹ và tìm ra con đường phù hợp với Việt Nam. Đạo luật về stablecoin được thiết kế để nước Mỹ có thể gia tăng nợ vay Chính phủ, thông qua việc chấp nhận các đồng stablecoin có dự trữ tài sản bằng 100% giá trị và tích hợp vào hệ thống tài chính Mỹ. Nhà đầu tư sẽ bỏ tiền USD để mua đồng stablecoin thực hiện các giao dịch thương mại tại thị trường Mỹ và các quốc gia thuộc chuỗi cung ứng Mỹ.

"Chúng ta có thể thiết lập và vận hành cơ chế thử nghiệm cho một đồng stablecoin của Việt Nam. Nhà đầu tư nước ngoài có thể đầu tư vào Việt Nam thông qua đồng stablecoin này, từ đó, thúc đẩy họ dùng các loại tiền tệ khác đổi thành stablecoin được cơ quan quản lý của Việt Nam đảm bảo. Trong trường hợp họ muốn đầu tư 1 triệu đồng stablecoin của Việt Nam, họ sẽ cần số tiền bảo chứng tương đương, và vì họ hoạt động tại trung tâm tài chính của Việt Nam, chứng chỉ có giá như trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dài có thể đảm nhận vai trò này. Đó là cơ sở để chúng ta có thể phát hành thành công trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dài bằng Việt Nam Đồng", vị chuyên gia gợi ý.

"Tuy nhiên, chúng ta vẫn cần phải có cơ chế sandbox để giảm thiểu rủi ro về tỷ giá cho các nhà đầu tư nước ngoài. Chỉ có vậy, họ mới yên tâm đầu tư trái phiếu Chính phủ bằng Việt Nam Đồng", ông Lê Đạt Chí lưu ý thêm. Thực tế, trong các cuộc họp gần đây, Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương ban hành cơ chế sandbox cho các lĩnh vực quản lý chuyên ngành để đáp ứng yêu cầu phát triển.

Đặc biệt, TS Lê Đạt Chí cho rằng, với nhóm nhà đầu tư từ Trung Đông, bất ổn địa chính trị buộc họ phải tìm kiếm các chuỗi cung ứng bền vững, đặc biệt với các mặt hàng thiết yếu như lương thực, hàng hoá nhu yếu phẩm. Khi Việt Nam có được công cụ và phương thức thanh toán mang lại hiệu quả cao hơn, họ sẽ quan tâm.

"Mọi sự đầu tư đều đi theo dòng chảy thương mại. Việt Nam đang nổi lên như một hub thương mại lớn của khu vực với mức độ ổn định địa chính trị cao. Cơ hội đón dòng vốn đầu tư nước ngoài đi theo dòng chảy thương mại đang được định hình lại này sẽ lớn hơn nếu chúng ta có được các sản phẩm tài chính phù hợp", TS Lê Đạt Chí kết luận.

Hoàng Hạnh