Trồng cây xanh trong đô thị: Trung Quốc - Phủ xanh trước, xây thành phố sau (BÀI 2)

 >> Bài 1: Trồng cây xanh trong đô thị: Góc nhìn quốc tế (Bài 1)

"Phủ xanh trước, xây dựng thành phố sau" là một trong những triết lý cốt lõi trong quy hoạch và xây dựng Khu mới Hùng An, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Theo định hướng này, việc kiến tạo một nền tảng sinh thái vững chắc được đặt lên trước quá trình phát triển đô thị, nhằm tạo điều kiện để cây xanh, rừng và mặt nước trở thành bộ phận cấu thành ngay từ đầu của thành phố mới.

Từ tháng 11/2017, Hùng An đã triển khai dự án trồng rừng trước khi xây dựng các công trình đô thị, hướng tới mục tiêu để hệ thống cây xanh phát triển song hành với quá trình hình thành thành phố. Cách làm này không chỉ thay đổi trình tự triển khai các dự án, mà còn thể hiện sự chuyển đổi trong tư duy quy hoạch: xác lập không gian xanh, mặt nước và ranh giới bảo vệ sinh thái trước khi tiến hành xây dựng đô thị.

Thay vì phát triển đô thị rồi mới bổ sung cây xanh, mô hình của Hùng An hướng tới việc "khảm" các khu dân cư và công trình xây dựng vào một không gian sinh thái đã được định hình. Qua đó, thiên nhiên không chỉ đóng vai trò cảnh quan mà còn trở thành một bộ phận quan trọng trong cấu trúc phát triển lâu dài của thành phố.

Theo số liệu được cung cấp, tính đến tháng 3/2026, Hùng An đã trồng mới thêm 32.200 ha rừng, nâng tổng diện tích phủ xanh lên 49.530 ha. Tỷ lệ che phủ rừng tăng từ 11% trước khi thành lập khu mới lên 35,1%.

Một điểm đáng chú ý trong quá trình phát triển không gian xanh tại Hùng An là lựa chọn cơ cấu cây trồng theo hướng đa dạng, ưu tiên các loài bản địa và mô hình rừng gần với tự nhiên. Khu vực đã sử dụng khoảng 200 loài cây, với hơn 23 triệu cây giống.

Nguyên tắc lựa chọn cây trồng tập trung vào ba yêu cầu chính: thích nghi với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương; có tuổi thọ cao, khả năng chống chịu tốt; đồng thời góp phần bảo đảm đa dạng sinh học và tạo cảnh quan nhiều tầng lớp.

Trước hết, các loài cây bản địa được ưu tiên do có khả năng thích nghi tốt với môi trường, tỷ lệ sống cao và giảm nhu cầu chăm sóc. Những loài cây phổ biến ở miền Bắc Trung Quốc như thông dầu, hòe và tần bì được đưa vào cơ cấu trồng rừng, vừa phù hợp với điều kiện tự nhiên, vừa góp phần tạo nên đặc trưng cảnh quan khu vực.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn cây có tuổi thọ cao và khả năng chống chịu sâu bệnh, giá rét, hạn hán cũng được chú trọng. Các loài cây lá kim thường xanh như thông dầu, thông Mãn Châu, thông vỏ trắng, vân sam được kết hợp với những loài cây lá rộng sống lâu năm như hòe, tần bì và cây loan. Cơ cấu này hướng tới việc xây dựng nền tảng sinh thái ổn định, phù hợp với tầm nhìn phát triển lâu dài của khu đô thị.

Đáng chú ý, Hùng An không chỉ hướng tới gia tăng số lượng cây xanh mà còn chú trọng cấu trúc của rừng. Mô hình rừng gần tự nhiên với các tầng cây khác tuổi, nhiều tầng tán và nhiều loài cùng sinh trưởng được áp dụng, kết hợp cây lá kim, cây lá rộng và cây bụi có hoa. Thay vì tạo nên những hàng cây đồng nhất, cách bố trí này hướng tới hình thành hệ sinh thái có cấu trúc phong phú hơn, góp phần tăng giá trị sinh thái và cảnh quan.

Mô hình ưu tiên sinh thái trước phát triển đô thị cũng được triển khai tại Khu trung tâm phụ của thành phố Bắc Kinh. Tại đây, các dự án phục hồi sinh thái được thực hiện trên phạm vi rộng trước khi quá trình phát triển đô thị quy mô lớn được đẩy mạnh.

Trong khoảng mười năm trở lại đây, tỷ lệ che phủ rừng của khu vực đã tăng từ 28,39% lên 34,62%. Cùng với việc mở rộng không gian xanh, khu vực này cũng triển khai loại bỏ việc sử dụng than đá, góp phần cải thiện chất lượng môi trường không khí.

Theo số liệu được cung cấp, năm 2025, nồng độ bụi mịn PM2.5 tại khu vực giảm xuống còn 30,8 microgam/m³, trong khi số ngày có chất lượng không khí tốt đạt 298 ngày.

Ngoài ra còn phải kể đến thành phố ven biển Tân Hải, Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến, đây là khu đô thị mới đầu tiên trên của Trung Quốc được định hướng trong quy hoạch tổng thể đô thị là "thành phố rừng". Ngay từ giai đoạn đầu xây dựng, khu vực này đã tập trung giải quyết bài toán cát lấn.

Do thường xuyên chịu tác động của gió cát, nhiệm vụ được ưu tiên trong quá trình xây dựng đô thị là phục hồi hệ sinh thái và hình thành các dải rừng phòng hộ ven biển có nhiều tầng, nhiều chức năng. Theo đó, hệ thống rừng phòng hộ dài khoảng 23 km đã được xây dựng, với các dải cây xanh bố trí từ bờ biển vào sâu trong đất liền.

Các dải rừng gồm rừng phi lao và rừng hỗn hợp, tạo thành hệ thống phòng hộ liên hoàn nhằm hỗ trợ hạn chế tác động của gió cát, bảo vệ môi trường ven biển và cải thiện điều kiện sinh thái cho khu vực đô thị.

Cách tiếp cận này cho thấy việc phát triển cây xanh không chỉ phục vụ nhu cầu cảnh quan mà còn gắn trực tiếp với những vấn đề môi trường đặc thù của từng địa phương.

Tuấn Dũng