Truy xuất nguồn gốc hàng hóa: Công cụ bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp

Truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp người tiêu dùng biết hàng hóa đến từ đâu mà còn là cơ sở xác định trách nhiệm của doanh nghiệp khi phát sinh vấn đề về chất lượng sản phẩm. Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đã có trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ về những nội dung xung quanh việc truy xuất nguồn gốc hàng hoá.

Công cụ quan trọng bảo vệ người tiêu dùng

Hiện nay, truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu quan trọng trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, sức ép từ thị trường đặc biệt là sự thay đổi hành vi tiêu dùng của người dân. Bản chất của truy xuất nguồn gốc không chỉ là xác định hàng hóa đến từ đâu, mà là thiết lập được một chuỗi thông tin xuyên suốt, có thể kiểm chứng và có chủ thể chịu trách nhiệm. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

Cục trưởng Trần Hữu Linh: Truy xuất nguồn gốc đang ngày càng trở thành một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường hàng hóa ngày càng đa dạng, phương thức kinh doanh không ngừng thay đổi và nhu cầu tiếp cận thông tin minh bạch của người tiêu dùng ngày càng cao.

Trước hết, truy xuất nguồn gốc góp phần bảo đảm quyền được tiếp cận thông tin của người tiêu dùng. Thông qua dữ liệu truy xuất, người tiêu dùng có thể chủ động tìm hiểu, kiểm chứng thông tin về nguồn gốc, xuất xứ, đơn vị sản xuất, kinh doanh và quá trình lưu thông của sản phẩm, từ đó có cơ sở lựa chọn hàng hóa phù hợp với nhu cầu và bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, truy xuất nguồn gốc còn có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro và xử lý các vấn đề phát sinh đối với hàng hóa. Khi xảy ra sự cố về chất lượng, an toàn sản phẩm hoặc phát hiện dấu hiệu vi phạm, dữ liệu truy xuất giúp doanh nghiệp và cơ quan chức năng xác định nguồn gốc, khoanh vùng các lô hàng liên quan, thực hiện cảnh báo, thu hồi và xử lý kịp thời. Đồng thời, đây cũng là cơ sở hỗ trợ xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng truy xuất nguồn gốc không đồng nghĩa với việc chứng nhận sản phẩm đạt chất lượng hoặc tuyệt đối an toàn. 

Giá trị thực sự của truy xuất nguồn gốc nằm ở tính chính xác, minh bạch và khả năng kiểm chứng của dữ liệu, kết hợp với các biện pháp quản lý chất lượng, kiểm tra và giám sát theo quy định của pháp luật.

Có thể nói, truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp người tiêu dùng biết hàng hóa đến từ đâu, mà còn tạo cơ sở để bảo vệ quyền lợi của họ khi có vấn đề phát sinh. Đây cũng là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng thị trường minh bạch, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Doanh nghiệp không nhất thiết phải đầu tư một hệ thống truy xuất nguồn gốc riêng biệt

Việc triển khai truy xuất nguồn gốc hiện nay đang được thực hiện như thế nào, đặc biệt là tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ?

Cục trưởng Trần Hữu Linh: Truy xuất nguồn gốc đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm và từng bước ứng dụng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đặc biệt trước yêu cầu ngày càng cao về minh bạch thông tin, quản lý chất lượng và kiểm soát chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, mức độ triển khai giữa các doanh nghiệp còn chưa đồng đều. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó khăn không chỉ nằm ở chi phí đầu tư công nghệ ban đầu mà còn ở nguồn nhân lực, khả năng tổ chức thu thập, quản lý dữ liệu và duy trì hoạt động truy xuất lâu dài.

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 31/2026/TT-BCT và xây dựng, vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại địa chỉ www.VeriGoods.vn. Đến nay, Hệ thống đã kết nối thông tin của khoảng 1,1 triệu sản phẩm. 

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp không nhất thiết phải đầu tư một hệ thống truy xuất nguồn gốc riêng biệt mà có thể trực tiếp đăng ký, khai báo thông tin sản phẩm trên Hệ thống của Bộ Công Thương; trường hợp đã có hệ thống riêng thì có thể kết nối, chia sẻ dữ liệu theo yêu cầu kỹ thuật. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tận dụng hạ tầng hiện có, hạn chế đầu tư trùng lặp và lựa chọn phương án phù hợp với quy mô, năng lực của mình.

Tuy nhiên, để giải quyết căn cơ bài toán chi phí, cần có sự phối hợp của nhiều chủ thể. Về phía cơ quan quản lý nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường hướng dẫn, đào tạo và nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ phù hợp. Các hiệp hội ngành hàng, hợp tác xã và doanh nghiệp đầu chuỗi có thể đóng vai trò kết nối, tổ chức triển khai theo nhóm để chia sẻ hạ tầng và chi phí. Trong khi đó, các doanh nghiệp công nghệ cần phát triển những giải pháp linh hoạt, phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và giải đáp vướng mắc

Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh, việc đảm bảo cho một quy trình truy xuất nguồn gốc an toàn, minh bạch cũng đòi hỏi nhà quản lý phải tính tới những lộ trình phù hợp, với vai quản lý và phát triển thị trường, Cục đã có những chỉ đạo như thế nào trong vấn đề này, thưa ông? Quy chuẩn về truy xuất nguồn gốc sẽ như thế nào?

Cục trưởng Trần Hữu Linh: Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đang tập trung vận hành, nâng cấp Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương (VeriGoods), hướng tới việc quản lý thông tin xuyên suốt chuỗi cung ứng, tăng cường khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu và từng bước ứng dụng công nghệ để hỗ trợ nhận diện, cảnh báo sớm các dấu hiệu bất thường, phục vụ công tác quản lý thị trường.

Về yêu cầu kỹ thuật, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định việc sử dụng mã truy vết sản phẩm, mã truy vết địa điểm phải phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13274 và TCVN 13275. Thông tư 31/2026/TT-BCT cũng đã kế thừa tinh thần này. Đồng thời, Nghị định cũng đặt ra các yêu cầu đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc về tính minh bạch, khả năng ghi nhận thông tin trong chuỗi cung ứng, kết nối và chia sẻ dữ liệu. Các hệ thống phải thực hiện công bố hợp chuẩn theo quy định; trường hợp có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia thì phải thực hiện công bố hợp quy.

Quan điểm của chúng tôi là phát triển truy xuất nguồn gốc không chỉ về số lượng sản phẩm tham gia mà quan trọng hơn là chất lượng và độ tin cậy của dữ liệu, để hệ thống thực sự hỗ trợ doanh nghiệp, bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Cục đã thiết lập đường dây nóng để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và giải đáp vướng mắc của các địa phương, doanh nghiệp trong quá trình triển khai truy xuất nguồn gốc. Những thông tin tiếp nhận được kịp thời xem xét, hướng dẫn, xử lý theo thẩm quyền; đồng thời là cơ sở để Cục tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy trình, nâng cấp các tính năng của Hệ thống, bảo đảm phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn.

Để Thông tư 31 đi vào thực tiễn, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã có những triển khai như thế nào đối với các cấp cơ sở?

Cục trưởng Trần Hữu Linh: Một chính sách dù được xây dựng đầy đủ, có hạ tầng công nghệ hiện đại đến đâu thì hiệu quả thực hiện vẫn phụ thuộc rất lớn vào con người, đặc biệt là đội ngũ cán bộ trực tiếp tổ chức triển khai tại địa phương. Đối với truy xuất nguồn gốc, cán bộ quản lý không chỉ cần nắm vững quy định pháp luật mà còn phải hiểu về quy trình, yêu cầu kỹ thuật và cách thức khai thác dữ liệu để có thể hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện đúng quy định.

Nhận thức được điều đó, thời gian qua, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã phối hợp với các Sở Công Thương trong công tác phổ biến, tập huấn, hướng dẫn triển khai Thông tư số 31/2026/TT-BCT và Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa của Bộ Công Thương. Thông qua các hoạt động này, Cục tập trung giới thiệu những nội dung trọng tâm của Thông tư, hướng dẫn quy trình đăng ký, khai báo thông tin sản phẩm, sử dụng Hệ thống VeriGoods; đồng thời trao đổi, giải đáp những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện tại địa phương.

Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường tập huấn, hướng dẫn và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận hệ thống truy xuất nguồn gốc, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mục tiêu là để đội ngũ cán bộ ở địa phương không chỉ hiểu và thực hiện đúng quy định mà còn có khả năng đồng hành, hướng dẫn doanh nghiệp ứng dụng truy xuất nguồn gốc một cách thiết thực, hiệu quả, qua đó đưa Thông tư 31 thực sự đi vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Xin cảm ơn ông!

Phan Trang (thực hiện)