Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội: Kết quả trong năm đầu nhiệm kỳ rất đáng ghi nhận

Tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI diễn ra vào sáng nay (17/10), sau báo cáo của Chính phủ về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2026; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2027 do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trình bày, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi đã trình bày Báo cáo thẩm tra về Báo cáo này của Chính phủ.

Kinh tế-xã hội năm 2026 đạt những kết quả quan trọng, khá toàn diện

Về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2026, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh, năm 2026 là năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các kế hoạch 5 năm giai đoạn 2026-2030. Xung đột địa chính trị, phân mảnh thương mại, cạnh tranh công nghệ, biến động năng lượng và tài chính đồng thời gia tăng sức ép lên tăng trưởng, lạm phát. Với độ mở lớn, nền kinh tế phải vừa phấn đấu tăng trưởng từ 10% trở lên, vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời triển khai các quyết sách chiến lược và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức, tình hình kinh tế-xã hội năm 2026 tiếp tục đạt những kết quả quan trọng, khá toàn diện trên nhiều lĩnh vực. Dự kiến 9/15 chỉ tiêu chủ yếu đạt, vượt kế hoạch, 5 chỉ tiêu phấn đấu đạt, 1 chỉ tiêu giảm nghèo đa chiều dự kiến chưa đạt. GDP 9 tháng ước tăng 9,01%; xuất khẩu tăng 24,5%; vốn FDI thực hiện tăng 12,1%; giải ngân đầu tư công đạt 62,9% kế hoạch; CPI bình quân tăng 4,52%.

Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm; thể chế, hạ tầng chiến lược, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và vận hành chính quyền địa phương hai cấp có chuyển biến tích cực; nhiều công trình hạ tầng chiến lược được thúc đẩy, các dự án tồn đọng từng bước được tháo gỡ. Chính phủ đã tập trung xử lý, cơ bản khắc phục tình trạng nợ đọng văn bản quy định chi tiết. Văn hóa, xã hội, an sinh được quan tâm; quốc phòng, an ninh được giữ vững, đối ngoại được đẩy mạnh.

"Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá cao sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương. Những kết quả đạt được trong năm đầu nhiệm kỳ rất đáng ghi nhận, thể hiện khả năng thích ứng và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trước nhiều biến động. Đặc biệt, các quyết sách chiến lược về thể chế, hạ tầng, khoa học, công nghệ và tổ chức bộ máy đã bước đầu đi vào thực tiễn, củng cố niềm tin, tạo nền tảng quan trọng để tăng tốc, bứt phá trong giai đoạn 2026-2030", Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng lưu ý một số vấn đề trọng tâm cần quan tâm trong công tác chỉ đạo, điều hành thời gian tới, trong đó nhấn mạnh: Tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc. Đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực. Xuất khẩu tăng 24,5% nhưng nhập khẩu tăng 36,7%, nhập siêu 19,42 tỷ USD; xuất khẩu phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi công nghiệp hỗ trợ, tỉ lệ nội địa hóa và năng lực làm chủ công nghệ còn hạn chế. Áp lực ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính gia tăng. Nguồn lực đầu tư lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới. Cải cách thể chế được đẩy mạnh nhưng khâu tổ chức thực thi vẫn là điểm nghẽn. Chất lượng phát triển xã hội chưa đồng đều…

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, bên cạnh nguyên nhân khách quan, cần nhìn nhận đầy đủ những hạn chế có tính cơ cấu về năng suất, năng lực nội tại và tổ chức thực hiện. Yêu cầu quan trọng nhất trong thời gian còn lại của năm 2026 không chỉ là huy động thêm nguồn lực, mà phải nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng và chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Tránh để yêu cầu tăng trưởng cao làm thu hẹp dư địa ổn định và phát triển trong trung hạn

Về dự kiến Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2027, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nêu rõ: Bối cảnh thế giới năm 2027 dự báo tiếp tục phức tạp, khó lường; kinh tế toàn cầu phục hồi nhẹ nhưng thiếu đồng đều. Cạnh tranh địa chính trị, phân mảnh thương mại, biến động năng lượng, áp lực nợ công và lãi suất cao làm gia tăng rủi ro tài chính, thu hẹp dư địa chính sách. Rủi ro đáng lưu ý không chỉ ở tốc độ mà còn ở tính bền vững của phục hồi. Trong nước, năm 2027 có vị trí đặc biệt quan trọng, là năm chuyển từ đặt nền móng sang tăng tốc thực chất trong thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch 5 năm 2026-2030.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý, kịch bản điều hành năm 2027 cần tính đến độ trễ của các cú sốc năm 2026, nhất là khả năng giá năng lượng tiếp tục ở mức cao, lạm phát "dồn nén" khi các biện pháp hỗ trợ thuế, phí được điều chỉnh. Do đó, kế hoạch điều hành cần có phương án dự phòng và ngưỡng phản ứng rõ ràng đối với các kịch bản bất lợi, tránh để yêu cầu tăng trưởng cao làm thu hẹp dư địa ổn định và phát triển trong trung hạn.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với định hướng, mục tiêu, chỉ tiêu và 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp của Chính phủ. Mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên thể hiện quyết tâm cao nhưng đặt ra thách thức lớn khi nền tảng tăng trưởng chưa vững, áp lực lạm phát và nhu cầu vốn, năng lượng gia tăng. Một số ý kiến đề nghị làm rõ kịch bản tăng trưởng và có giải pháp theo từng ngành, địa phương, động lực tăng trưởng mới; đánh giá sát khả năng tăng trưởng của các trung tâm kinh tế lớn, dư địa kiểm soát CPI khoảng 4,5%; tính đồng bộ, khả thi của các cân đối lớn.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, hệ thống nhiệm vụ, giải pháp năm 2027 của Chính phủ cơ bản bao quát yêu cầu trước mắt và định hướng trung, dài hạn, nhưng cần khắc phục tình trạng dàn trải, làm rõ thứ tự ưu tiên.

Kế hoạch năm 2027 cần bám sát Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận số 18-KL/TW, Nghị quyết số 19-NQ/TW và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị. Với mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, vấn đề quyết định không phải bổ sung thêm giải pháp mà là lựa chọn đúng khâu đột phá, nâng cao hiệu quả thực thi, năng suất và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Gắn tăng trưởng cao với ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tập trung vào 6 nội dung trọng tâm.

Cụ thể, một là, kiên định giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, coi đây là điều kiện tiên quyết của tăng trưởng cao; đặt yêu cầu phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ và điều hành giá ở vị trí trung tâm. Phát huy vai trò chủ động của tài khóa có trọng tâm, sử dụng thận trọng dư địa tiền tệ, xác định ngưỡng an toàn của từng công cụ; kiểm soát chất lượng tín dụng, nợ xấu, thanh khoản và có giải pháp phát triển thị trường vốn để giảm phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng.

Hai là, đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, nâng cao giá trị gia tăng trong nước. Khơi thông, phân bổ và sử dụng đồng bộ, hiệu quả các nguồn lực từ đầu tư công, đầu tư tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, FDI và thị trường tài chính. Tập trung giải pháp hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, nhất là tiếp cận vốn, giảm chi phí đầu vào, chi phí logistics và chi phí tuân thủ;…

Ba là, ưu tiên hạ tầng chiến lược và an ninh năng lượng. Tập trung dự án hạ tầng liên vùng, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian phát triển. Bảo đảm đồng bộ nguồn điện, lưới điện, LNG, nhiên liệu, dự trữ và phương án dự phòng. Xử lý thực chất các dự án tồn đọng để tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực có năng suất và sức lan tỏa cao. Coi an ninh năng lượng là điều kiện nền tảng của tăng trưởng cao.

Bốn là, chuyển trọng tâm đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số từ chú trọng nguồn lực đầu vào sang tạo ra sản phẩm ứng dụng, nâng cao năng suất và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Ưu tiên công nghệ chiến lược, dữ liệu dùng chung, đặt hàng theo kết quả; đào tạo nhân lực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Hoàn thiện cơ chế sử dụng hiệu quả Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp.

Năm là, hoàn thiện thể chế phải chuyển từ số lượng văn bản ban hành sang hiệu quả thực thi. Xử lý chồng chéo pháp luật, phân cấp gắn với nguồn lực, năng lực thực thi, trách nhiệm giải trình. Lấy kết quả giải quyết công việc, giảm chi phí tuân thủ và nguồn lực được khơi thông làm thước đo cải cách.

Sáu là, gắn tăng trưởng cao với phát triển văn hóa, xã hội. Chú trọng việc làm bền vững, giảm nghèo thực chất, quan tâm khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, chênh lệch vùng miền và tính bền vững của hệ thống an sinh trong bối cảnh cơ cấu dân số thay đổi nhanh. Chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, ưu tiên xử lý ô nhiễm không khí, nguồn nước và tình trạng ngập úng. Bảo đảm quốc phòng, an ninh kinh tế, an ninh dữ liệu; nâng cao hiệu quả đối ngoại, chuẩn bị năm APEC 2027.

Nhấn mạnh tổ chức thực hiện là khâu quyết định, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, nguồn lực và kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ; tăng cường kiểm tra, giám sát, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm người đứng đầu. Yêu cầu xuyên suốt là gắn tăng trưởng cao với ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững và nâng cao thực chất đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị các vị đại biểu Quốc hội tập trung cho ý kiến về: Khả năng hoàn thành các chỉ tiêu chủ yếu năm 2026. Tính khả thi của mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, CPI khoảng 4,5% năm 2027 và các cân đối lớn bảo đảm thực hiện. Giải pháp huy động vốn trung, dài hạn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Khả năng bảo đảm an ninh năng lượng, nhất là cung ứng điện, xăng dầu phục vụ tăng trưởng. Hiệu quả tổ chức thực thi thể chế, phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực, năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình.

Hải Liên