Vinamilk: "Đạt chuẩn" chưa phải là điểm dừng

"Chuẩn" đầu tiên là phải làm chủ

Năm 1976, khi Vinamilk bắt đầu hoạt động, bài toán trước mắt không phải cạnh tranh hay tăng trưởng, mà là duy trì sản xuất trong điều kiện thiếu nguyên liệu, ngoại tệ, phụ tùng và công nghệ. Để giữ cho nhà máy vận hành, những người thợ phải tự sửa chữa, chế tạo thiết bị không thể mua từ bên ngoài. Có thời điểm phải tận dụng cả nòng pháo xe tăng để tạo ra các dụng cụ phục vụ sửa chữa máy móc. Những câu chuyện này được kể lại trong bộ phim tài liệu "50 năm Vinamilk – Không ngừng nâng chuẩn, làm đến tận cùng".

Trong hoàn cảnh ấy, lựa chọn được đặt ra từ rất sớm là tiếp tục phụ thuộc hay tìm cách làm chủ. Năm 1989, Nhà máy Dielac được khôi phục với chi phí khoảng 200.000 USD, chưa bằng 1/10 mức chào của các công ty nước ngoài. Sau đó, khi nhận thấy nguy cơ từ công nghệ hàn chì thân lon vốn còn phổ biến lúc bấy giờ, Vinamilk đầu tư hơn 450.000 USD cho dây chuyền hàn điện Soudronic của Thụy Sĩ, dù việc loại bỏ công nghệ này khi ấy chưa phải yêu cầu bắt buộc.

Những quyết định đó cho thấy chất lượng không đơn thuần là đáp ứng yêu cầu trước mắt, mà đòi hỏi doanh nghiệp chủ động nhận diện rủi ro và lựa chọn chuẩn mực cao hơn mức tối thiểu được chấp nhận.

"Thực phẩm mà vào trong người thì không có quyền được sai", bà Mai Kiều Liên, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Anh hùng Lao động, Tổng Giám đốc Vinamilk chia sẻ trong bộ phim tài liệu trên.

Từ yêu cầu phải tự chủ trong sản xuất, Vinamilk từng bước mở rộng mục tiêu sang việc bảo đảm chất lượng sản phẩm. Năm 1997, những lô sữa bột đầu tiên được xuất khẩu sang Iraq. Theo bà Mai Kiều Liên, trước đó gần như không ai nghĩ một đất nước vốn nhập khẩu sữa bột trẻ em lại có thể xuất khẩu chính sản phẩm này.

Từ đơn hàng thử nghiệm 300 tấn được sản xuất liên tục để giao đúng hạn, một phép thử mới bắt đầu: Chất lượng không chỉ được công nhận trong nhà máy, mà phải đủ sức bước vào cuộc cạnh tranh quốc tế.

Khi chuẩn chất lượng đi ra ngoài cánh cổng nhà máy

Một hộp sữa đạt chuẩn chưa phản ánh đầy đủ chất lượng nếu những yếu tố đầu vào chưa được kiểm soát. Trước khi trở thành sản phẩm trên kệ hàng, sữa phải trải qua một chuỗi công đoạn từ con giống, thức ăn, sức khỏe đàn bò, vắt sữa, bảo quản, vận chuyển đến sản xuất. Nếu chỉ kiểm soát ở khâu thành phẩm là chưa kiểm soát được toàn bộ những yếu tố tạo nên sản phẩm.

Từ đầu những năm 1990, Vinamilk bắt đầu phát triển vùng nguyên liệu sữa tươi trong nước, hỗ trợ người chăn nuôi về con giống, kỹ thuật và đầu ra. Từ mục tiêu ban đầu là chủ động nguồn sữa, bài toán dần chuyển sang một yêu cầu khó hơn: Kiểm soát chất lượng ngay từ nơi nguyên liệu được tạo ra.

Ngày nay, tại các trang trại Vinamilk, từng cá thể bò được nhận dạng và theo dõi các chỉ số sức khỏe, sinh sản bằng hệ thống chip. Khẩu phần thức ăn, điều kiện chuồng trại, quy trình vắt sữa, bảo quản và vận chuyển đều trở thành những mắt xích của cùng một hệ thống kiểm soát.

Ngay cả công nghệ tốt trên thế giới cũng không phải lúc nào cũng phù hợp với điều kiện Việt Nam. Vinamilk phải mất nhiều năm thử nghiệm, cải tiến các mô hình chuồng trại để thích ứng với khí hậu trong nước. Qua đó, "nâng chuẩn" không chỉ là cải thiện chất lượng sản phẩm, mà còn mở rộng trách nhiệm kiểm soát trên toàn chuỗi.

Năng lực này tiếp tục được thử thách tại các thị trường quốc tế. Năm 2013, Vinamilk được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ cấp số đăng ký, đủ điều kiện xuất khẩu sản phẩm vào Hoa Kỳ. Năm 2023, các thương hiệu sữa bột trẻ em của doanh nghiệp đạt Purity Award của Clean Label Project. Năm 2026, Optimum A2 Pro+ được vinh danh "Sữa tốt nhất cho trẻ em" (Best Children's Dairy Product) tại World Dairy Innovation Awards diễn ra ở Barcelona, Tây Ban Nha.

Từ những dây chuyền phải tự sửa chữa để duy trì sản xuất đến khả năng đáp ứng các yêu cầu quốc tế, hành trình nửa thế kỷ cho thấy phạm vi của chữ "chuẩn" ngày càng được mở rộng, gắn với năng lực công nghệ, quản trị và kiểm soát chất lượng trên toàn chuỗi.

Không ngừng nâng chuẩn hướng tới phát triển bền vững

Sau 50 năm, bài toán dinh dưỡng của Việt Nam đã có nhiều thay đổi. Nếu những năm sau chiến tranh tập trung giải quyết tình trạng thiếu hụt và suy dinh dưỡng, xã hội hiện nay đồng thời đối diện với thừa cân, béo phì, già hóa dân số và nhu cầu dinh dưỡng khác biệt theo độ tuổi, thể trạng, lối sống.

Trong bối cảnh đó, "nhiều hơn" không còn là câu trả lời cho tất cả. Yêu cầu đặt ra là phát triển những giải pháp dinh dưỡng phù hợp hơn, dựa trên cơ sở khoa học và hướng đến từng nhóm người dùng.

Tại Vinamilk, dữ liệu và nghiên cứu ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện nhu cầu, phát triển công thức sản phẩm và tìm kiếm những nhu cầu mà người tiêu dùng có thể chưa gọi tên. Đây cũng là sự chuyển dịch từ mục tiêu cung cấp đủ sản phẩm sang đáp ứng tốt hơn những yêu cầu dinh dưỡng ngày càng đa dạng. Sự thay đổi nhận diện thương hiệu năm 2023 cũng được đặt trong bối cảnh đó.

Phạm vi của chữ "chuẩn" hôm nay còn vượt ra ngoài sản phẩm. Đằng sau mỗi lít sữa là việc sử dụng năng lượng, nước, bao bì, hoạt động logistics và những tác động đến môi trường. Vì vậy, khi Vinamilk đặt mục tiêu hướng tới Net Zero vào năm 2050, bài toán chất lượng được mở rộng thêm một lần nữa: Sản phẩm tốt cho người tiêu dùng hôm nay cũng cần được tạo ra theo cách giảm dần gánh nặng cho những thế hệ tương lai.

"Ở Vinamilk, đặc biệt khi nói tới chất lượng là không có tranh cãi. Đó vừa là danh dự, vừa là đạo đức", bà Mai Kiều Liên nói.

50 năm có thể tạo nên kinh nghiệm và vị thế, nhưng không có thành tựu nào của hôm qua đủ để bảo chứng cho chất lượng của ngày mai. Điều đáng chú ý trong hành trình của Vinamilk không chỉ là những chuẩn mực doanh nghiệp đã đạt được, mà còn là việc sau mỗi lần đạt chuẩn, doanh nghiệp tiếp tục đặt ra giới hạn mới để vượt qua.

Lê Thanh