Xây Bộ tiêu chí quốc gia mới về y tế xã sau sáp nhập đơn vị hành chính

Ngày 27/8, Bộ Y tế tổ chức hội thảo Xây dựng Bộ tiêu chí Quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035 tại Gia Lai.

Nhiều tiêu chí không còn phù hợp

Sau khi cả nước giảm từ 10.035 xã, phường, thị trấn xuống còn 3.321 xã, phường, đặc khu, vị trí và nhiệm vụ của trạm y tế (TYT) xã được mở rộng. Theo mô hình mới, TYT xã là đơn vị sự nghiệp y tế công lập trực thuộc UBND xã, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng; đồng thời tiếp nhận thêm một số nhiệm vụ trước đây do Trung tâm y tế huyện thực hiện.

Tuy nhiên, PGS Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Y tế, cho biết việc áp dụng Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập. Quy mô dân số và bán kính phục vụ của TYT xã tăng, trong khi cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và nhân lực chưa đáp ứng tương xứng.

Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sức khỏe người dân cũng chưa liên tục, dữ liệu chưa được liên thông, đồng bộ, gây khó khăn cho việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, tiêm chủng và quản lý bệnh mạn tính, nhất là tại các khu vực xa trung tâm.

Đại diện Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho biết, trong 2.921 xã, phường được thống kê sau sáp nhập (chưa tính Thanh Hóa), 98,4% đã có quyết định thành lập TYT trực thuộc UBND xã và 81,6% được cấp giấy phép hoạt động mới. Hệ thống hiện có 2.604 điểm trạm, bình quân mỗi trạm chính quản lý hơn hai điểm trạm.

Đáng chú ý, điều kiện đầu vào giữa các điểm trạm còn chênh lệch lớn. Chỉ khoảng 30% điểm trạm tự đánh giá đáp ứng yêu cầu về tài chính và hạ tầng công nghệ thông tin; trong khi tỷ lệ đáp ứng về thuốc, thiết bị y tế, nhân lực và trụ sở theo Thông tư 43/2025/TT-BYT chỉ khoảng 10%.

Đề xuất có 4-5 bác sĩ tại 1 trạm y tế xã

Việc xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035 được Bộ Y tế xác định là bước quan trọng để đáp ứng những thay đổi về quy mô, chức năng và vị thế của TYT xã sau sắp xếp đơn vị hành chính, đồng thời làm cơ sở đầu tư, nâng cấp và đánh giá chất lượng tuyến y tế cơ sở.

Đáng chú ý, Bộ Y tế đề xuất thay đổi tiêu chí về nhân lực, theo hướng mỗi TYT xã có tối thiểu 4-5 bác sĩ, áp dụng tại tất cả các vùng, phù hợp mục tiêu của Nghị quyết 72-NQ/TW. Cùng với đó, công tác chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân, dân số, bảo trợ xã hội sẽ được đưa vào nghị quyết của Đảng ủy hoặc kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của xã.

Một số chỉ tiêu được đề xuất gồm tỷ lệ người dân được khám sức khỏe, sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm; tỷ lệ người dân có sổ sức khỏe điện tử, được quản lý sức khỏe theo vòng đời; tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế và các chỉ số về dinh dưỡng, sức khỏe cộng đồng.

Về thuốc và trang thiết bị, Bộ Y tế đang xem xét quy định danh mục thuốc đủ chủng loại để TYT xã quản lý, điều trị các bệnh không lây nhiễm phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, COPD, bệnh tâm thần, động kinh... Đồng thời, dự thảo sẽ bổ sung chỉ tiêu về mức độ đáp ứng máy móc, thiết bị.

PGS Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Y tế, cho biết Bộ tiêu chí mới sẽ kế thừa những nội dung phù hợp của bộ tiêu chí hiện hành, tránh gián đoạn trong triển khai, đồng thời bổ sung các yêu cầu mới phù hợp với chức năng, nhiệm vụ ngày càng mở rộng của TYT xã, trong đó có khám sức khỏe định kỳ cho người dân.

Dự kiến Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026-2035 sẽ được ban hành trong tháng 9/2026.

Theo Bộ Y tế, cùng với bộ tiêu chí mới, cần nâng cao chất lượng hệ thống thống kê y tế để phục vụ quản trị dựa trên bằng chứng. Dữ liệu đầy đủ, chính xác và liên thông là cơ sở để đánh giá đúng năng lực tuyến y tế cơ sở và đưa ra quyết định đầu tư phù hợp.

Trong hệ thống chăm sóc sức khỏe, TYT xã giữ vai trò tuyến đầu, gần dân nhất, trực tiếp thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý bệnh tật, qua đó bảo đảm tính liên tục và toàn diện của hệ thống y tế.

Hiền Minh