Xây dựng nông thôn mới Thủ đô: Từ bộ tiêu chí mới đến khát vọng hiện đại

Bộ tiêu chí này không chỉ là thước đo đánh giá chất lượng hạ tầng, kinh tế - xã hội mà còn trở thành động lực then chốt, hiện thực hóa khát vọng kiến tạo một nông thôn Hà Nội văn minh, xanh - sạch - đẹp, vừa giàu bản sắc văn hóa truyền thống vừa tiệm cận các chuẩn mực đô thị hiện đại.

Dấu ấn vượt bậc giai đoạn 2021–2025

Chia sẻ với phóng viên, ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng phụ trách Văn phòng Điều phối Nông thôn mới TP. Hà Nội cho biết, trong giai đoạn 2021–2025, Chương trình xây dựng Nông thôn mới trên địa bàn thành phố Hà Nội đã gặt hái những thành tựu toàn diện. Thủ đô đã xuất sắc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới trước 1 năm so với mục tiêu tại Chương trình 04-CTr/TU của Thành ủy.

Kết quả toàn diện, 100% cấp huyện (18/18 đơn vị) và 100% cấp xã (382/382 xã) đạt chuẩn nông thôn mới. Trong đó, có 6 huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 229 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 109 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Hà Nội chính thức trở thành một trong 12 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, giữ vị trí dẫn đầu cả nước về số lượng đơn vị và xã đạt chuẩn các cấp.

Phong trào quần chúng sâu rộng, các mô hình kiểu mẫu do Mặt trận tổ quốc (MTTQ) và các tổ chức chính trị - xã hội triển khai được nhân rộng mạnh mẽ. Đặc biệt, phong trào hiến đất làm đường và công trình công cộng tạo hiệu ứng tích cực, làm thay đổi căn bản cảnh quan môi trường và hạ tầng giao thông nông thôn.

Sau 15 năm kiên trì thực hiện, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao rõ rệt. Nhận thức của người dân có bước tiến lớn, từ tâm lý thụ động xem nông thôn mới là "dự án của nhà nước" sang chủ động làm chủ, trực tiếp đóng góp vào các chương trình lớn như dồn điền đổi thửa.

Để kịp thời tạo căn cứ pháp lý và thích ứng với quy định tại Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ngày 29/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội đang gấp rút hoàn thiện quy trình ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026–2030.

Khó khăn lớn nhất trong giai đoạn này là yêu cầu rà soát, đánh giá toàn diện dựa trên bộ tiêu chí mới. Ngay cả những xã đã cán đích nông thôn mới nâng cao hay kiểu mẫu ở giai đoạn trước cũng cần cùng nhau xắn tay áo, rà soát và đánh giá lại toàn bộ dựa trên những thước đo mới.

Tuy đây là một phép thử không nhỏ đối với quyết tâm của các địa phương, nhưng chính cái gật đầu công nhận theo bộ tiêu chí mới sẽ là minh chứng rõ nhất cho chất lượng thực chất, đưa nông thôn Thủ đô vươn lên một tầm cao mới bền vững hơn.

Kỳ vọng vào mô hình "Xã nông thôn mới hiện đại"

Bộ tiêu chí mới mang ý nghĩa chiến lược, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp mới. Đồng thời, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững, chú trọng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; tích hợp mục tiêu xây dựng nông thôn mới với giảm nghèo bền vững và phát triển toàn diện.

Ngay khi Bộ tiêu chí chính thức được ban hành, Thành phố sẽ chỉ đạo các địa phương rà soát tổng thể xác định rõ thực trạng, đánh giá các chỉ tiêu còn thiếu để xây dựng lộ trình, kế hoạch thực hiện cụ thể và bố trí nguồn lực đầu tư tập trung.

Trước mắt, Thành phố giao chỉ tiêu 3 xã đạt chuẩn nông thôn mới, ưu tiên rà soát các địa phương tiệm cận chuẩn, đặc biệt là 2 xã Phúc Thịnh và Thư Lâm. Tại 2 xã này, định hướng sẽ xây dựng nông thôn mới song song với mô hình xã xã hội chủ nghĩa, áp dụng nguyên tắc chọn mức tiêu chí cao hơn khi có sự trùng lặp để đảm bảo lợi ích tối đa cho nhân dân.

Một bước đột phá quan trọng trong công tác quản lý giai đoạn mới là sự hợp nhất các Chương trình Mục tiêu Quốc gia. Thay vì triển khai rời rạc, 3 chương trình lớn gồm: Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã được tích hợp thành 1 chương trình thống nhất. Bên cạnh đó, các chương trình mục tiêu quốc gia về Văn hóa, Y tế, Giáo dục cũng sẽ tiếp tục được lồng ghép đồng bộ theo chỉ đạo của Trung ương.

Mục tiêu giai đoạn 2026–2030 của Hà Nội là phấn đấu 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.

Sau khi sắp xếp lại chính quyền địa phương 2 cấp, Hà Nội hiện còn 75 xã. Dù số lượng đơn vị hành chính giảm, nhưng không gian phát triển của từng xã lại mở rộng hơn, tạo dư địa thuận lợi cho quy hoạch đồng bộ, quy mô lớn thay vì đầu tư manh mún, phân tán như trước.

Hiện nay, Hà Nội đang tập trung nghiên cứu bộ tiêu chí "Xã nông thôn mới hiện đại" với các định hướng chính là trọng tâm phát triển: Thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong quản lý, sản xuất và đời sống. Với tầm nhìn tạo bước đệm vững chắc để nâng cấp nông thôn lên mô hình xã xã hội chủ nghĩa.

Để bảo đảm tính khả thi, tiêu chuẩn "hiện đại" sẽ được phân kỳ theo các mức độ (Mức 1, Mức 2, Mức 3). Giai đoạn đầu phấn đấu đạt khoảng 70% các tiêu chí hiện đại, làm nền tảng phát triển bứt phá cho các năm tiếp theo.

Thiện Tâm

Bài viết có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng Nông thôn mới TP. Hà Nội