Xu hướng kết hôn muộn và hệ lụy kéo dài

Tuổi kết hôn lần đầu tăng nhanh

Theo kết quả điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 của Cục Thống kê, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của dân số từ 15 tuổi trở lên của Việt Nam trong giai đoạn từ 1989 đến 2019 tăng 1,4 tuổi (từ 23,8 lên 25,2); giai đoạn từ 2019 đến 2024 tăng 2,1 tuổi (từ 25,2 lên 27,3).

Năm 2024, tuổi kết hôn trung bình lần đầu ở nam giới từ 15 tuổi trở lên là 29,4 và của nữ là 25,2 tuổi.

Như vậy, từ năm 1989 đến nay, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của cả 2 giới đều tăng nhưng mức tăng của nam nhanh hơn của nữ.

Kết quả này cũng cho thấy, chênh lệch tuổi kết hôn trung bình lần đầu của nam giới ở thành thị cao hơn nam giới ở nông thôn là 1,5 năm; nữ giới ở thành thị cao hơn nữ giới ở nông thôn 2,7 năm.

Hai khu vực Đông Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long có tuổi kết hôn trung bình lần đầu của nam trên 30 tuổi, của nữ cũng cao hơn các khu vực khác, đồng thời 2 khu vực này cũng có mức sinh rất thấp so với cả nước. Trong đó, năm 2024, mức sinh tại vùng Đông Nam bộ là 1,48 và đồng bằng sông Cửu Long là 1,62 (mức sinh chung của cả nước là 1,91).

Thay đổi quan niệm "kết hôn để ổn định"

Ths.BS Mai Trung Sơn, chuyên viên cao cấp của Cục Dân số, Bộ Y tế cho biết, sự thay đổi trong quan niệm hôn nhân hiện nay là một trong những lý do chính khiến độ tuổi trung bình kết hôn lần đầu của dân số nước ta tăng trong thời gian qua.

Quan niệm này đã phản ánh một bước chuyển lớn trong hệ giá trị của người trẻ Việt Nam cũng như toàn châu Á. Cụ thể, nếu trước đây, kết hôn được xem là cột mốc bắt buộc của đời người, thì nay nhiều người trẻ coi hôn nhân là một lựa chọn - không phải nghĩa vụ.

Họ đề cao tự do cá nhân, sự nghiệp, trải nghiệm và chất lượng mối quan hệ hơn là hình thức ràng buộc. Đây là biểu hiện của một xã hội phát triển, khi con người có điều kiện tự chủ hơn, song cũng đặt ra thách thức cho các giá trị gia đình truyền thống và chính sách dân số.

"Vấn đề không phải là người trẻ chối bỏ hôn nhân, mà họ muốn bước vào hôn nhân khi thật sự sẵn sàng, với sự bình đẳng và chia sẻ thực chất hơn. Nhiều phụ nữ trẻ hiện nay có xu hướng ưu tiên học vấn, sự nghiệp và sức khỏe sinh sản trước khi kết hôn. Quan niệm kết hôn để ổn định đang dần được thay thế bằng tư duy, chỉ kết hôn khi tìm được người phù hợp", Ths.Bs Mai Trung Sơn nhấn mạnh.

Hệ lụy của việc kết hôn muộn kéo dài

Nguyên nhân của việc kết hôn muộn, theo Ths Mai Trung Sơn, có 4 nguyên nhân lớn. Đó là do sự thay đổi trong quan niệm hôn nhân của người trẻ dẫn đến xu hướng kết hôn muộn; cùng với sự phát triển của đất nước, nhu cầu cải thiện kinh tế, học vấn, phát triển sự nghiệp đã tác động làm chậm, muộn việc kết hôn; việc tạo lập và bảo đảm môi trường thân thiện cho nam nữ thanh niên để tìm hiểu, kết bạn, kết hôn còn nhiều hạn chế; sức ép kinh tế đối với một gia đình trẻ như chi phí sinh hoạt, chi phí thuê hoặc mua nhà, chi phí nuôi dưỡng và giáo dục con cái từ khi sinh ra đến khi trưởng thành ngày càng cao, khiến nhiều cặp nam nữ phải cân nhắc thời điểm kết hôn muộn.

Việc kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con, từ đó làm mức sinh giảm thấp. Nếu mức sinh tiếp tục giảm, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với những hệ lụy như: thiếu hụt lực lượng lao động; đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số; suy giảm quy mô dân số; gia tăng các dòng di cư.

Các chính sách hỗ trợ

Trước thực trạng trên, thời gian qua, ngành Dân số đã đưa nhiều nhiệm vụ, giải pháp khuyến khích nam, nữ kết hôn trước 30 tuổi để sinh ra những đứa con khỏe mạnh, không đẻ ít con, đáp ứng yêu cầu phát triển dân số.

Các hoạt động hỗ trợ chủ yếu như hỗ trợ tư vấn, cung cấp dịch vụ hôn nhân và gia đình, tổ chức triển khai các hoạt động hỗ trợ nam, nữ thanh niên kết bạn; tổ chức các chiến dịch truyền thông khuyến khích nam, nữ kết hôn trước 30 tuổi; tư vấn sức khỏe trước khi kết hôn; hỗ trợ phụ nữ khi mang thai, sinh con…

Như vậy, Việt Nam đã có chính sách thay đổi, mạnh hơn, toàn diện hơn nhằm ứng phó với những thách thức từ thực tiễn cuộc sống. Luật Dân số và Chương trình mục tiêu Quốc gia chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng sẽ tạo môi trường chính sách ổn định, dài hạn để thực hiện.

Hiền Minh