ADB: Việt Nam tăng trưởng tích cực nhưng cần nhanh chóng nâng cao năng suất

Đẩy mạnh chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu

Tại họp báo ngày 17/7 ở Hà Nội, ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam, cho rằng chất lượng tăng trưởng cần được đặt ở vị trí trung tâm trong giai đoạn phát triển mới. Điều này không chỉ bao gồm tăng trưởng kinh tế mà còn phải bảo đảm phân phối thu nhập công bằng hơn, thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, phát triển xanh và tận dụng các động lực mới.

Theo ADB, trong nhiều năm qua, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu được dẫn dắt bởi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ những giới hạn khi cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt và nhiều quốc gia trong khu vực nổi lên với hạ tầng, môi trường kinh doanh và chuỗi giá trị công nghiệp phát triển hơn. Lợi thế chi phí lao động thấp vì vậy sẽ không còn là động lực bền vững.

ADB nhận định FDI vẫn giữ vai trò quan trọng trong ngắn và trung hạn, song Việt Nam cần chuyển trọng tâm sang nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng. Trong đó, ưu tiên phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đầu tư vào các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Ông Shantanu Chakraborty nhấn mạnh, thành quả tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi được lan tỏa rộng rãi. Theo lãnh đạo ADB, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) mới là nền tảng tạo sức sống cho nền kinh tế, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng và việc làm. Vì vậy, cùng với thu hút FDI, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ông Shantanu Chakraborty nêu, việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Đà Nẵng và trung tâm tài chính tại TPHCM là những bước đi đúng hướng nhằm thu hút các dòng vốn dài hạn phục vụ phát triển.

Cải cách thể chế, phát triển thị trường vốn và nâng chất FDI

Ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng ADB, cho biết dù kinh tế Việt Nam duy trì đà tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm 2026, môi trường bên ngoài vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Với độ mở của nền kinh tế tương đương khoảng 170% GDP, các biến động về thương mại, thuế quan, giá năng lượng, tỷ giá hay nhu cầu từ các thị trường xuất khẩu lớn đều có thể tác động đáng kể đến tăng trưởng.

ADB cũng lưu ý nhập khẩu đang tăng nhanh hơn xuất khẩu. Điều này phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất nhưng đồng thời cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào máy móc, nguyên vật liệu và linh kiện nhập khẩu. Vì vậy, Việt Nam cần phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị gia tăng được giữ lại trong nước.

Về chính sách vĩ mô, ADB cho biết lạm phát bình quân và lạm phát cơ bản trong 6 tháng đầu năm đều ở mức trên 4%, khiến dư địa nới lỏng tiền tệ không còn nhiều. Chính sách tiền tệ cần tiếp tục linh hoạt nhưng thận trọng, ưu tiên tín dụng cho sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực có năng suất cao, đồng thời kiểm soát rủi ro đối với hệ thống tài chính.

Trong bối cảnh đó, ADB cho rằng chính sách tài khóa cần đóng vai trò chủ đạo hơn, tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, lưới điện và hạ tầng số - những lĩnh vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Liên quan đến việc nới dư địa tín dụng, ông Shantanu Chakraborty khuyến nghị đây là công cụ điều hành nhiều quốc gia áp dụng khi có nền tảng tiền gửi ổn định. Tuy nhiên, về lâu dài, Việt Nam cần phát triển mạnh thị trường vốn nhằm tạo nguồn vốn trung và dài hạn bền vững, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm tới, ADB khuyến nghị Việt Nam chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động, tín dụng và FDI sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và khu vực kinh tế tư nhân trong nước.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần nâng cao chất lượng thu hút FDI, chuyển từ ưu tiên quy mô vốn sang lựa chọn các dự án có khả năng chuyển giao công nghệ, tạo giá trị gia tăng cao và thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

ADB cũng nhấn mạnh cải cách thể chế là yếu tố quyết định để duy trì tăng trưởng dài hạn. Doanh nghiệp cần một môi trường kinh doanh minh bạch, có tính dự báo cao, chi phí tuân thủ thấp và khả năng tiếp cận thuận lợi hơn với các nguồn lực như đất đai, vốn, năng lượng, dữ liệu và nhân lực chất lượng cao.

Đề cập mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao, ông Bùi Minh Giáp cho rằng Việt Nam cần tránh rơi vào "bẫy thu nhập trung bình" bằng cách đẩy mạnh đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, phân bổ hiệu quả các nguồn lực và phát triển các ngành công nghệ mới như AI và công nghệ lõi.

ADB cũng đồng tình với chủ trương điều chuyển hoặc cắt giảm vốn đối với các dự án chậm giải ngân nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư công.

"Đa dạng hóa các kênh huy động vốn, phát triển thị trường vốn minh bạch và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của hệ thống ngân hàng sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới", chuyên gia ADB nhấn mạnh.

Huy Thắng