Bắc Ninh kiến tạo nông thôn mới hiện đại từ chuyển đổi số

Theo lộ trình đặt ra, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh Bắc Ninh phấn đấu có 452 thôn đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Giai đoạn 2026–2030, tỉnh đặt mục tiêu trên 90% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 50% đạt chuẩn nâng cao và 30% đạt chuẩn kiểu mẫu. Đây là những chỉ tiêu không chỉ phản ánh quy mô, mà còn thể hiện rõ yêu cầu nâng cao chất lượng, chiều sâu và tính bền vững của chương trình.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Bắc Ninh dự kiến huy động tổng nguồn lực khoảng 7.235 tỷ đồng đầu tư xây dựng nông thôn mới, tập trung phát triển hạ tầng kinh tế – xã hội đồng bộ, từ giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở văn hóa đến hạ tầng môi trường nông thôn. Song song với đầu tư hạ tầng "cứng", tỉnh đặc biệt chú trọng hạ tầng "mềm" – hạ tầng số, coi đây là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, sản xuất và đời sống người dân.

UBND tỉnh đang chỉ đạo quyết liệt các sở, ngành, địa phương đẩy nhanh tiến độ giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công, đồng thời rà soát, điều chỉnh các dự án theo hướng tập trung, đồng bộ, tránh dàn trải, bảo đảm hiệu quả lâu dài và phù hợp với yêu cầu phát triển nông thôn mới thông minh.

Sau khi hợp nhất hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh mới không chỉ mở rộng về quy mô mà còn đứng trước yêu cầu cấp thiết phải xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, bền vững làm nền tảng cho nông thôn mới thời kỳ mới. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xác định là "đòn bẩy" chiến lược nhằm nâng cao năng lực sản xuất, tăng cường kết nối thị trường và khẳng định vai trò trung tâm của người nông dân trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp.

Các địa phương trong tỉnh đã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý, sản xuất, kinh doanh. Từ việc tiếp cận dịch vụ viễn thông, thanh toán không dùng tiền mặt, truy xuất nguồn gốc sản phẩm đến đưa nông sản đặc trưng lên các sàn thương mại điện tử, chuyển đổi số đang dần hiện diện trong từng hoạt động sản xuất, sinh hoạt của người dân nông thôn.

Cùng với đó, tỉnh chú trọng đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyển đổi số cho nông dân, phát huy vai trò của các tổ công nghệ số cộng đồng, khuyến khích xây dựng thôn, xã thông minh – nơi công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực cho người dân, chứ không phải khái niệm xa vời.

Giai đoạn 2020–2025, Bắc Ninh đã xây dựng được 1.634 cơ sở sản xuất ứng dụng công nghệ cao; trên 60% giá trị nông sản đạt chứng nhận VietGAP, GlobalGAP. Tỉnh thực hiện chuyển đổi hơn 10 nghìn ha lúa hiệu quả thấp sang trồng cây ăn quả và rau màu có giá trị kinh tế cao, tạo bước chuyển rõ nét trong cơ cấu sản xuất.

Nhiều mô hình sản xuất hiện đại ứng dụng số hóa và công nghệ tiên tiến đã được triển khai tại các địa phương như: Lục Ngạn, Chũ, Gia Bình, Lương Tài, Yên Phong, Quế Võ… Các mô hình nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tự động, cảm biến môi trường, phần mềm quản lý sản xuất không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng mà còn giảm chi phí, tiết kiệm tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tiêu biểu là mô hình sản xuất rau an toàn của bà Nguyễn Thị Trâm (xã Trung Chính) với hơn 2 ha nhà màng, nhà kính ứng dụng công nghệ tưới tự động, quản lý sản xuất bằng phần mềm, gắn với thương hiệu tiêu thụ tại các nhà hàng, siêu thị lớn. Hay Hợp tác xã nuôi trồng thủy sản Chiến Thắng (xã Phù Lãng) với hơn 300 lồng cá thương phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP, có gắn tem truy xuất nguồn gốc, cung cấp ổn định cho thị trường và bếp ăn các khu công nghiệp. Những mô hình này cho thấy nông dân Bắc Ninh đang từng bước làm chủ công nghệ, chuyển từ sản xuất truyền thống sang sản xuất thông minh.

Nông dân – lực lượng tiên phong trong chuyển đổi số

Xác định nông dân là chủ thể trung tâm của xây dựng nông thôn mới, Hội Nông dân tỉnh Bắc Ninh đã chủ động đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, trong đó chuyển đổi số là một trọng tâm xuyên suốt. Thời gian qua, phong trào nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ. Giai đoạn 2023–2025, toàn tỉnh có khoảng 300 nghìn lượt hội viên đăng ký, gần 175 nghìn lượt hộ đạt danh hiệu "Nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi" các cấp.

Nhiều mô hình tiêu biểu, cách làm sáng tạo đã xuất hiện; 32 câu lạc bộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi được thành lập; nhiều cá nhân, tập thể được vinh danh ở cấp Trung ương. Toàn tỉnh hiện có 503 tổ hợp tác, 167 hợp tác xã do Hội thành lập hoạt động hiệu quả, đóng vai trò quan trọng trong liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Đặc biệt, các cấp Hội đã chủ động tham gia sâu vào tiến trình chuyển đổi số, ứng dụng nền tảng số trong quản lý hội viên, tuyên truyền chính sách, hướng dẫn nông dân sản xuất thông minh. Hội hỗ trợ hội viên đăng ký sản phẩm OCOP, quảng bá nông sản trên các sàn thương mại điện tử, từng bước hình thành tư duy sản xuất, kinh doanh gắn với kinh tế số – một bước chuyển mang tính nền tảng trong phát triển nông nghiệp hiện đại.

Bắc Ninh hiện có gần 54 nghìn ha cây ăn quả; trong đó vùng vải thiều gần 30 nghìn ha – lớn nhất cả nước; bưởi 5,4 nghìn ha – đứng thứ ba cả nước; hơn 1.600 cơ sở sản xuất ứng dụng công nghệ cao; giá trị thu nhập bình quân đạt 138 triệu đồng/ha/năm. Toàn tỉnh có trên 770 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, nhiều sản phẩm đã khẳng định thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế.

Việc tiêu thụ nông sản qua nền tảng số đạt những bước tiến rõ rệt với hơn 4.072 hộ nông dân đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử; trên 187.500 hội viên sử dụng Nền tảng số Nông dân Việt Nam để cập nhật quy trình sản xuất, nắm bắt thông tin thị trường. Song song với đó, các chợ phiên OCOP, cửa hàng nông sản an toàn tiếp tục được duy trì, tạo sự kết nối linh hoạt giữa môi trường online và offline, mở rộng không gian tiêu thụ cho nông sản địa phương.

Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại Bắc Ninh tiếp tục được triển khai đồng bộ, trở thành phong trào sâu rộng trong toàn tỉnh. Đến nay, Bắc Ninh có 51/66 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 452 thôn đạt chuẩn kiểu mẫu; nhiều vùng quê đổi thay rõ nét với hạ tầng đồng bộ, cảnh quan xanh – sạch – đẹp, đời sống người dân ngày càng nâng cao.

Giai đoạn 2025–2030, Bắc Ninh xác định phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn gắn với chuyển đổi số; xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về đất đai, cây trồng, vật nuôi; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý và dự báo sản xuất. Cùng với phát triển hạ tầng, tỉnh đẩy mạnh xây dựng đời sống văn hóa, kinh tế tập thể, hợp tác xã kiểu mới, bảo đảm an sinh xã hội và bảo vệ môi trường.

Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng nông thôn hiện đại, văn minh, bền vững, thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, đưa chuyển đổi số trở thành động lực cốt lõi, góp phần thực hiện thắng lợi Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Thiện Tâm