Bài 2: Động lực mới, tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước tại TPHCM

Theo kế hoạch sắp xếp DNNN đến hết năm 2025, TPHCM (khi chưa sáp nhập) dự kiến cổ phần hóa 10/46 DNNN hiện có. Đây là những tổng công ty giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực như thương mại, dịch vụ-du lịch, hạ tầng khu công nghiệp, cơ khí giao thông vận tải, xây dựng, văn hóa và dược phẩm.

Trong quá trình cổ phần hóa, Thành phố chủ trương tiếp tục nắm giữ từ 50% đến 65% vốn điều lệ tại các doanh nghiệp này, nhằm bảo đảm vai trò chi phối của Nhà nước ở những lĩnh vực thiết yếu; đồng thời tạo dư địa để khu vực tư nhân tham gia quản trị và đầu tư.

Sau khi mở rộng không gian phát triển thông qua hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, quy mô hệ thống DNNN của TPHCM gia tăng đáng kể. Tuy nhiên, khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, cụm DNNN cấp quận, huyện (cũ) nổi lên như một "điểm nghẽn" cần được xử lý sớm.

Trước đây, các doanh nghiệp này chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực công ích, dịch vụ đô thị, quản lý chợ, nhà đất và hạ tầng quy mô nhỏ, trực thuộc UBND quận, huyện. Tuy nhiên, khi TPHCM triển khai mô hình chính quyền 2 cấp, việc không còn cấp quận, huyện với tư cách là chủ thể quản lý doanh nghiệp đã khiến nhiều đơn vị lúng túng trong việc xác định cơ quan chủ quản, mô hình tổ chức và định hướng hoạt động.

Theo các chuyên gia, nếu không sớm sắp xếp lại, cụm DNNN này sẽ tiếp tục làm phân tán nguồn lực nhà nước, giảm hiệu quả sử dụng vốn và tài sản công, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ thất thoát. Do đó, sự ra đời của Nghị quyết 79-NQ/TW cung cấp khung chính sách để các địa phương, trong đó có TPHCM tổ chức lại nguồn lực, rà soát và cơ cấu lại các DNNN hiện có là rất kịp thời, đúng thời điểm.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch lâm thời Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA) cho rằng, mỗi nhóm doanh nghiệp nhà nước cần được định vị đúng vai trò trong tổng thể nền kinh tế. Với các doanh nghiệp công ích, nhiệm vụ trọng tâm là cung ứng dịch vụ công ổn định, hiệu quả. Trong khi đó, các DNNN giữ vai trò dẫn dắt, đầu tàu, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng và tài chính, cần được trao cơ chế linh hoạt hơn để vận hành theo thị trường và tạo sức lan tỏa cho khu vực tư nhân.

Phát huy vai trò dẫn dắt phát triển

Từ thực tiễn tại Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước TPHCM (HFIC), ông Hòa cho biết, đơn vị luôn xác định là một định chế tài chính thuộc sở hữu của UBND TPHCM, sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ mà lãnh đạo Thành phố giao, đúng với chức năng của một công ty đầu tư tài chính. Theo đó, sứ mệnh cốt lõi của HFIC là đầu tư và quản lý vốn nhà nước; trong quá trình sắp xếp, tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước, một số doanh nghiệp có thể được giao cho HFIC thực hiện vai trò quản lý vốn.

Hiện nay, HFIC được chấp thuận là một trong 10 nhà đầu tư tiềm năng đầu tiên tham gia vào dự án xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) tại TPHCM. Với vai trò nhà đầu tư chiến lược, HFIC tập trung nguồn lực phát triển hạ tầng, công nghệ và các cơ chế đặc thù, hướng tới mục tiêu đưa TPHCM trở thành trung tâm tài chính khu vực.

Tại buổi khảo sát và làm việc với HFIC đầu tháng 1/2026, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, việc xây dựng và đẩy nhanh tiến độ triển khai Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM là yêu cầu rất cấp thiết. Đồng thời, cần nhìn nhận nghiêm túc vai trò của các định chế tài chính Nhà nước tại địa phương như HFIC, coi đây là công cụ quan trọng để huy động nguồn lực xã hội, đa dạng hóa kênh vốn cho tăng trưởng và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Cũng giống như HFIC, Tập đoàn Becamex được lãnh đạo Thành phố xác định là một trong những tập đoàn nhà nước chủ chốt (bên cạnh các doanh nghiệp tái cơ cấu tại TPHCM) để dẫn dắt phát triển kinh tế.

Với thế mạnh lâu năm trong phát triển hạ tầng công nghiệp, khu công nghiệp công nghệ cao và đô thị, lãnh đạo TPHCM khuyến khích Becamex tận dụng lợi thế này để tham gia các dự án hạ tầng lớn, giao thông kết nối vùng và tái cơ cấu, phát triển công nghiệp công nghệ cao tại TPHCM; cũng như đồng ý chủ trương đề án Thành phố Khoa học Công nghệ bắc TPHCM.

Đẩy mạnh phân cấp, giúp DNNN phản ứng nhanh hơn trước biến động thị trường

Chủ tịch HUBA Nguyễn Ngọc Hòa cho biết, cộng đồng DNNN đặt nhiều kỳ vọng vào những chuyển động mới từ Nghị quyết số 79-NQ/TW. Một trong những điểm được các doanh nghiệp đánh giá tích cực là Nghị quyết đẩy mạnh phân cấp cho Hội đồng thành viên tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước, qua đó mở rộng thẩm quyền quyết định và rút ngắn đáng kể thời gian xử lý công việc, giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh hơn với biến động của thị trường.

Cùng với đó, phạm vi hoạt động của DNNN cũng được mở rộng, không còn bị bó hẹp như trước. DNNN có thể tham gia đầu tư vào công ty cổ phần, công ty chứng khoán; đồng thời Hội đồng thành viên được chủ động hơn trong việc quyết định tăng vốn, giảm vốn hoặc thoái vốn khi cần thiết.

Cách tiếp cận này tiệm cận hơn với thông lệ vận hành của khu vực tư nhân, vốn luôn linh hoạt trong phân bổ nguồn lực: Tăng vốn ở những lĩnh vực có tiềm năng, kịp thời điều chỉnh hoặc chuyển nhượng ở những dự án kém hiệu quả để tối ưu hóa lợi ích.

Trước đây, với DNNN, các quyết định tương tự phải trải qua nhiều cấp thẩm định, từ cơ quan chủ sở hữu đến các sở, ngành liên quan, khiến quy trình kéo dài và làm giảm tính kịp thời. Việc phân cấp cho Hội đồng thành viên đã khắc phục căn bản hạn chế này. "Nhờ cơ chế mới, DNNN có điều kiện chủ động cơ cấu lại danh mục đầu tư theo mục tiêu chiến lược để tập trung nguồn lực cho lĩnh vực mang tính then chốt hơn", ông Hòa nhấn mạnh.

Lê Anh