Bệnh tim mạch tại khu vực ASEAN: Cần chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng

Gánh nặng bệnh tim mạch ngày càng lớn

Theo nghiên cứu dựa trên dữ liệu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD 2021), công bố năm 2025, tại 10 quốc gia ASEAN có khoảng 36,8 triệu người sống chung với bệnh tim mạch, 1,66 triệu ca tử vong và 42,4 triệu năm sống khỏe mạnh bị mất do bệnh tật và tử vong sớm.

Già hóa dân số, đô thị hóa, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối, hút thuốc lá cùng sự gia tăng của bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì và rối loạn lipid máu đang làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Đáng lo ngại, nhiều yếu tố nguy cơ diễn tiến âm thầm, dẫn tới các biến chứng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy tim.

Trong khi đó, năng lực dự phòng, chẩn đoán và điều trị giữa các quốc gia ASEAN còn khác biệt. Khả năng tiếp cận thuốc, nhân lực chuyên khoa và các kỹ thuật tim mạch hiện đại chưa đồng đều, đặc biệt tại những khu vực còn hạn chế về nguồn lực y tế.

GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á (AFC) cho biết, không một quốc gia nào có thể tự giải quyết toàn bộ những thách thức này. Vì vậy, hợp tác khu vực không chỉ là nhu cầu phát triển khoa học mà còn là trách nhiệm chung nhằm cải thiện sức khỏe cộng đồng. 

Trên cương vị Chủ tịch AFC, GS.TS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh vai trò của việc chia sẻ tri thức, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường nghiên cứu đa quốc gia và thúc đẩy tiếp cận công bằng với các tiến bộ y học.

Kiểm soát yếu tố nguy cơ là ưu tiên hàng đầu phòng bệnh tim mạch

Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng gây mắc các bệnh lý về tim mạch. Song, bệnh tăng huyết áp có thể được phát hiện và kiểm soát thông qua những biện pháp tương đối đơn giản. Vì vậy, theo các chuyên gia y tế, mở rộng sàng lọc huyết áp, đánh giá nguy cơ tim mạch và quản lý điều trị tại y tế cơ sở cần được ưu tiên.

Bên cạnh đó, các chương trình dự phòng cần chú trọng giảm tiêu thụ muối, duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động thể lực, không thuốc lá và kiểm soát đường huyết, cholesterol. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cần đi đôi với bảo đảm người bệnh được tiếp cận thuốc, tái khám định kỳ và tuân thủ điều trị.

Với người đã mắc bệnh tim mạch, phát hiện sớm và xử trí kịp thời các tình trạng cấp cứu như nhồi máu cơ tim, quản lý lâu dài sau xuất viện, có ý nghĩa quan trọng trong giảm tử vong và nguy cơ tái phát. Các hệ thống y tế cũng cần phát triển mạng lưới cấp cứu, phục hồi chức năng tim mạch và theo dõi bệnh mạn tính.

Một thách thức khác là đưa tiến bộ công nghệ đến gần hơn với người bệnh. Trong đó, siêu âm tim hiện đại, chẩn đoán hình ảnh, can thiệp ít xâm lấn và các phương pháp điều trị suy tim tiên tiến có thể cải thiện tiên lượng, nhưng cần được triển khai phù hợp với nguồn lực và nhu cầu thực tế của từng quốc gia.

Hợp tác ASEAN để thu hẹp khoảng cách điều trị

Tại Hội nghị Tim mạch Đông Nam Á lần thứ 30 (AFCC 2026), diễn ra ở Brunei Darussalam từ ngày 15 đến 18/10/2026, GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch AFC nhiệm kỳ 2025–2027, nhấn mạnh tinh thần đoàn kết và hợp tác vì sức khỏe tim mạch người dân ASEAN.

Trong đó, hợp tác giữa các hội tim mạch quốc gia có thể giúp đẩy nhanh đào tạo nhân lực, chia sẻ hướng dẫn chuyên môn, xây dựng cơ sở dữ liệu và thúc đẩy nghiên cứu đa quốc gia. Những mô hình kiểm soát tăng huyết áp hiệu quả, quản lý suy tim hoặc tổ chức cấp cứu nhồi máu cơ tim tại một nước có thể được điều chỉnh để áp dụng tại các nước khác.

Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á (AFC) giữ vai trò kết nối cộng đồng chuyên môn, thúc đẩy trao đổi khoa học và tăng cường hợp tác nhằm cải thiện chất lượng chăm sóc tim mạch trong khu vực.

Tại Việt Nam, Hội Tim mạch học Việt Nam đang thúc đẩy sáng kiến nâng cao tỷ lệ kiểm soát huyết áp trong cộng đồng, hướng tới mục tiêu kiểm soát được huyết áp ở ít nhất 50% người bệnh tăng huyết áp vào năm 2030. Đây là hướng tiếp cận nhấn mạnh hiệu quả thực tế của dự phòng, thay vì chỉ dựa vào sự phát triển của các kỹ thuật điều trị chuyên sâu.

Với gánh nặng bệnh tim mạch ngày càng tăng, hiệu quả hợp tác cần được đo bằng những kết quả cụ thể: nhiều người được phát hiện sớm hơn, kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ hơn và tiếp cận điều trị chất lượng cao hơn. Đây chính là mục tiêu chung mà các quốc gia ASEAN cần hướng tới.

Là chuyên gia về tim mạch can thiệp, ông đồng thời giữ cương vị Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2028 và Chủ tịch Chi hội quốc tế Việt Nam thuộc Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ (ACC). Việc một chuyên gia Việt Nam đảm nhiệm vai trò lãnh đạo AFC thể hiện sự ghi nhận của cộng đồng khu vực, đồng thời tạo cơ hội để Việt Nam đóng góp tích cực hơn vào đào tạo, nghiên cứu và xây dựng các chương trình hợp tác chuyên môn.

HM