Bộ Tư pháp triển khai quy định mới, đổi mới công tác hợp nhất văn bản

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Nguyễn Duy Thắng, Phó Cục trưởng Cục Kiểm tra Văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật (Bộ Tư pháp) nhấn mạnh, thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật công khai, minh bạch, dễ tiếp cận, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật theo Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, đặc biệt là Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật đối với việc đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật theo hướng: Văn bản hợp nhất là căn cứ chính thức trong trích dẫn và áp dụng pháp luật được trình và đăng tải đồng thời với văn bản sửa đổi, bổ sung;

Theo đó, ngày 10/6/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh năm 2012; ngày 30/6/2026, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 250/2026/NĐ-CP để quy định chi tiết và kỹ thuật trình bày văn bản hợp nhất; Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Kế hoạch để triển khai các văn bản này. Trong đó, có nội dung tổ chức Hội nghị Triển khai thi hành Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 và Nghị định số 250/2026/NĐ-CP.

Theo ông Nguyễn Duy Thắng, qua hơn 14 năm thực hiện Pháp lệnh hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật năm 2012, công tác hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật đã đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới và yêu cầu sửa đổi, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật ngày càng cao, Pháp lệnh năm 2012 đã bộc lộ một số hạn chế, đòi hỏi phải được sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Việc sửa đổi bổ sung Pháp lệnh này có ý nghĩa rất lớn, tập trung vào 5 đột phá lớn, gồm:

Thứ nhất, khẳng định giá trị pháp lý chính thức của văn bản hợp nhất. Theo quy định mới, văn bản hợp nhất được các cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng làm căn cứ chính thức trong viện dẫn và áp dụng pháp luật.

Thứ hai, mở rộng phạm vi và đối tượng hợp nhất. Công tác hợp nhất không chỉ được thực hiện đối với các văn bản của Trung ương mà còn được mở rộng đối với các văn bản của cấp tỉnh. Phạm vi hợp nhất cũng được mở rộng, không chỉ dừng ở các văn bản sửa đổi, bổ sung mà còn bao gồm các văn bản không phải văn bản sửa đổi, bổ sung nhưng có tác động đến nội dung của văn bản, như văn bản đính chính, văn bản tạm ngưng hiệu lực, văn bản bãi bỏ một phần hoặc văn bản công bố một phần văn bản.

Thứ ba, đổi mới quy trình hợp nhất văn bản. Nếu trước đây công tác hợp nhất được thực hiện tương đối tách biệt với quá trình xây dựng văn bản thì theo quy định mới, hai công việc này sẽ được triển khai song song. Trong quá trình soạn thảo văn bản, cơ quan chủ trì phải đồng thời thực hiện việc soạn thảo văn bản hợp nhất để trình cùng với văn bản.

Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác hợp nhất. Bộ Tư pháp đang xây dựng phần mềm phục vụ công tác hợp nhất văn bản. Tại Hội nghị, Ban Tổ chức sẽ giới thiệu sơ bộ về phần mềm nhằm giúp các cơ quan, đơn vị nắm bắt những tính năng cơ bản trước khi phần mềm được đưa vào sử dụng chính thức. Dự kiến, phần mềm sẽ được đưa vào sử dụng sớm nhất trong tháng 10/2026.

Thứ năm, siết chặt thời hạn và việc xử lý văn bản phải hợp nhất. Một trong những nội dung cần được quan tâm là việc xử lý các văn bản của Bộ, ngành, Trung ương chưa được hợp nhất cũng như các văn bản của địa phương được ban hành trước ngày 1/7/2026. Việc triển khai hợp nhất đối với các nhóm văn bản này cần được hướng dẫn, thống nhất để bảo đảm thực hiện đúng quy định mới.

Theo báo cáo tại Hội nghị, từ ngày 01/7/2026, việc hợp nhất văn bản phải tuân thủ hai nguyên tắc: Không làm thay đổi nội dung, hiệu lực của văn bản được hợp nhất và tuân thủ trình tự, kỹ thuật hợp nhất theo quy định.

Theo đó, hợp nhất văn bản là hoạt động mang tính kỹ thuật, không tạo ra quy phạm pháp luật mới hay văn bản quy phạm pháp luật mới, bảo đảm đầy đủ, chính xác nội dung các văn bản được hợp nhất, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân trong tra cứu, áp dụng pháp luật.

Bên cạnh đó, việc hợp nhất phải tuân thủ trình tự, kỹ thuật hợp nhất theo quy định của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật số 01/2012/UBTVQH13 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 118/VBHN-VPQH) và Nghị định số 250/2026/NĐ-CP.

Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 đã bãi bỏ nguyên tắc chỉ hợp nhất các văn bản do cùng một cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành. Do đó, từ ngày 01/7/2026, các văn bản được hợp nhất không bắt buộc phải do cùng một cơ quan/người có thẩm quyền ban hành.

Tại Hội nghị, Trưởng phòng Pháp điển, hợp nhất văn bản và Tổng hợp, Cục Kiểm tra Văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp Hoàng Linh Cầm trình bày nội dung tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật hợp nhất văn bản và sử dụng Phần mềm hỗ trợ hợp nhất văn bản.

Các đại biểu được hướng dẫn về thể thức văn bản hợp nhất; cách trình bày số, ký hiệu, tên văn bản, lời nói đầu, căn cứ ban hành và các nội dung có sự thay đổi, gồm sửa đổi, bổ sung, đính chính, tạm ngưng hiệu lực trong văn bản hợp nhất…

Diệu Anh