Cần bảo đảm người thu nhập thấp có khả năng mua, thuê nhà ở xã hội

Thảo luận tại Hội trường, các đại biểu Quốc hội cho rằng mục tiêu cuối cùng của Luật Nhà ở (sửa đổi) là người dân có thực sự tiếp cận được chỗ ở phù hợp, ổn định và không bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển đô thị hay không.

Đề nghị luật hóa thời hạn và cơ chế xét duyệt hồ sơ nhà ở xã hội

Đại biểu Phan Thị Thúy Linh (TP. Đà Nẵng) đề nghị cần luật hóa thời hạn và cơ chế xét duyệt hồ sơ nhà ở xã hội. Theo đại biểu, thời gian qua, nhiều ý kiến phản ánh quy trình xét duyệt hồ sơ và chứng minh thu nhập còn quá phức tạp, kéo dài. Nguyên nhân là do pháp luật hiện hành không quy định thời hạn cụ thể cho việc xét duyệt hồ sơ.

Tại Khoản 5 Điều 61 và Khoản 10 Điều 70 dự thảo Luật giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục, trong khi Luật không đặt ra giới hạn thời gian. Đại biểu đề nghị quy định thời hạn xét duyệt ngay trong Luật; đồng thời, khi số hồ sơ vượt số căn hộ thì cần xét theo các tiêu chí ưu tiên công khai để lựa chọn người mua khi nhu cầu vượt nguồn cung, nên không chỉ dựa vào bốc thăm.

Về giá thuê và giá bán, đại biểu đề nghị quy định sát với khả năng chi trả của người lao động. Theo đại biểu, thu nhập bình quân của người lao động cả nước hiện nay chỉ khoảng 9 triệu đồng/tháng, tại nhiều địa phương chỉ từ 6-8 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, một căn nhà ở xã hội khoảng 50 m2 mở bán đầu năm nay có giá trên 1 tỷ đồng, tương đương khoảng 10 năm thu nhập của người lao động; tiền thuê mỗi tháng khoảng 5 triệu đồng, khiến người lao động rất khó có khả năng chi trả.

Đại biểu cho biết, dự thảo có 4 công thức tính giá thuê tại các Điều 37, Điều 43, Điều 49, Điều 69, song đều xuất phát từ chi phí đầu tư, không có công thức nào dựa vào khả năng chi trả. Trong khi Nghị quyết 21-NQ/TW yêu cầu phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp. Theo đại biểu, "phù hợp" ở đây cần được hiểu là phù hợp với khả năng chi trả, không chỉ phù hợp với chi phí…

Đồng quan điểm, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (TPHCM) cho rằng, nhà ở xã hội không chỉ là câu chuyện về quỹ đất hay số lượng căn hộ, mà là cơ hội an cư của hàng triệu người lao động. Họ cần một cơ chế công bằng để có thể mua, thuê hoặc thuê mua một chỗ ở phù hợp.

Theo đó, đại biểu đề nghị xác định đúng người được hưởng chính sách. Tại Điều 61 đã xác định các nhóm thụ hưởng nhưng còn thiếu tiêu chí thống nhất để xác định người thu nhập thấp và nhà ở cách xa nơi làm việc. Điều 70 quy định xử lý vi phạm nhưng chưa có cơ chế kiểm tra, sàng lọc ngay từ khâu xét duyệt, có thể tạo kẽ hở để trục lợi chính sách.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 61 nguyên tắc xác định thu nhập theo tiêu chí khách quan, dễ kiểm chứng; Chính phủ quy định mức cụ thể và định kỳ điều chỉnh phù hợp với tiền lương, giá cả…

Theo đại biểu, thước đo chính sách không chỉ là số dự án, số căn hộ được xây dựng mà là người dân có thực sự mua được, thuê được và an cư lâu dài hay không. Nhà nước có thể đơn giản hóa thủ tục nhưng không thể giảm trách nhiệm, bảo đảm nhà ở xã hội đúng người, đúng chỗ, đúng giá và không để người dân gánh chịu rủi ro.

Làm rõ nghĩa vụ phát triển nhà ở và cơ chế bảo đảm quyền lợi người mua

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (tỉnh Cà Mau) cơ bản tán thành với định hướng sửa đổi Luật Nhà ở và đề nghị rà soát một số quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, rõ ràng khi thực hiện.

Về pháp luật điều chỉnh từng loại giao dịch nhà ở, đại biểu cho rằng dự thảo Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản cùng điều chỉnh một số giao dịch mua bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau.

Đối với phần nhà ở thương mại được mua, cho thuê trong dự án nhà ở, dự thảo Luật Nhà ở có trường hợp không thực hiện bảo lãnh nhà ở hình thành trong tương lai, trong khi Luật Kinh doanh bất động sản quy định cơ chế bảo lãnh.

Đại biểu đề nghị xác định rõ từng loại giao dịch và luật áp dụng, bởi rủi ro của người mua nhà hình thành trong tương lai không thay đổi chỉ vì căn nhà nằm trong dự án có tên gọi khác nhau.

Về nghĩa vụ của dự án, đại biểu đề nghị phải xác định trước khi doanh nghiệp quyết định đầu tư. Dự thảo cho phép thực hiện nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê bằng quỹ đất trong dự án, quỹ đất ở vị trí khác hoặc bằng tiền. Theo đại biểu, các nghĩa vụ này ảnh hưởng trực tiếp đến quỹ đất, tổng mức đầu tư và phương án tài chính, vì vậy doanh nghiệp phải biết ngay từ đầu phải dành bao nhiêu đất, thực hiện nghĩa vụ theo hình thức nào.

Đồng thời, cần làm rõ mối quan hệ giữa phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, có cộng dồn hay được lựa chọn hoán đổi trong trường hợp nào. Nghĩa vụ sau khi xác định cũng cần được giữ ổn định trong quá trình thực hiện…

Bảo đảm người dân không mất chỗ ở khi cải tạo, xây dựng lại chung cư

Góp ý về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) cho rằng, cần bảo đảm người dân không mất chỗ ở vì không đủ khả năng tài chính đóng góp.

Theo đại biểu, dự thảo quy định đối với nhà chung cư cũ trước năm 1994, chủ sở hữu phải đóng góp kinh phí; nếu không đóng góp thì được bồi thường giá trị phần quyền sử dụng đất.

Tuy nhiên, với các trường hợp có thu nhập thấp, khoản bồi thường có thể không đủ tạo lập chỗ ở mới. Vì vậy, đại biểu cho rằng ngoài bồi thường, cần có một "lưới an sinh" như tiếp cận nhà ở xã hội, thuê hoặc thuê mua nhà ở với cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Đối với quỹ nhà ở, đại biểu đề nghị luật quy định rõ địa vị pháp lý, mục tiêu hoạt động, nguồn vốn, nguyên tắc sử dụng tài sản, cơ chế đầu tư, kiểm toán, công khai và trách nhiệm giải trình; không nên giao toàn bộ cho Chính phủ quy định.

Theo đại biểu, nguồn lực công dành cho nhà ở càng lớn thì nghĩa vụ chính sách càng phải rõ, đối tượng thụ hưởng càng chính xác và giám sát càng minh bạch. Nhà nước có thể đơn giản hóa thủ tục nhưng không thể giảm trách nhiệm, bảo đảm nhà ở xã hội đúng người, đúng chỗ, đúng giá.

Diệu Anh