Cần quy định rõ hơn các nguyên tắc và tiêu chí về kiến trúc

Nhấn mạnh sự cần thiết xây dựng và ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, nhiều ý kiến cho rằng, luật mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm thể chế hóa sâu sắc các chủ trương lớn của Đảng, trọng tâm là: Nghị quyết số 06-NQ/TW về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam; Nghị quyết số 18-NQ/TW về tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động; tinh thần chấn hưng, phát triển toàn diện nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo Nghị quyết số 80-NQ/TW; đồng thời, khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quy định pháp luật hiện hành để tháo gỡ các điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện.

Dựa trên cơ sở khoa học, điều tra, khảo sát thực tế

Về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc tại Việt Nam và các nhu cầu đổi mới kiến trúc đô thị, nông thôn tại Điều 11, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) cho rằng, đây là nội dung cần tiếp tục được trao đổi và làm rõ bởi lẽ kiến trúc là một loại hình văn hóa nghệ thuật đặc thù, kiến trúc của từng công trình còn liên quan trực tiếp đến bảo tồn cảnh quan, kiến trúc đô thị, làng nghề, kiến trúc truyền thống đặc trưng của từng vùng miền.

Do đó, cần quy định rõ hơn các nguyên tắc và tiêu chí cơ bản ngay trong luật. Nếu không sẽ dễ dẫn đến tình trạng mỗi địa phương hiểu theo một cách khác nhau. Từ lập luận như vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 nguyên tắc nhận diện bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc cần dựa trên cơ sở khoa học, điều tra, khảo sát thực tế, có sự tham gia của chuyên gia và cộng đồng.

Về công trình kiến trúc có giá trị tại Điều 13, bày tỏ đồng tình với việc giao Chính phủ quy định tiêu chí đánh giá, phân loại và có cơ chế bảo tồn, phát huy các giá trị công trình, tuy nhiên, Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) đề nghị luật cần thể hiện rõ hơn nguyên tắc "bảo tồn thích ứng" bởi thực tế có những công trình có giá trị nhưng nếu chỉ đặt ra yêu cầu không được tự ý thay đổi hình thức kiến trúc bên ngoài, kết cấu và khuôn viên có thể dẫn đến tình trạng công trình được bảo tồn nhưng không có khả năng khai thác, sử dụng hiệu quả.

Về phân cấp lập, điều chỉnh và ban hành quy chế quản lý kiến trúc tại Điều 14, Điều 15, Đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị cần có sự quy định chặt chẽ hơn và xác định chỉ thực hiện phân cấp, ủy quyền cho cấp xã khi địa phương đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tổ chức, về nguồn lực chuyên môn, dữ liệu hạ tầng và nguồn lực tài chính, đồng thời phải có cơ chế kiểm tra, đánh giá định kỳ.

Về thi tuyển, tuyển chọn kiến trúc tại Điều 17, có ý kiến đề nghị cần quy định rõ hơn tiêu chí đối với các khái niệm "công trình quan trọng", "điểm nhấn trong đô thị", "công trình tiêu biểu", "tuyến đường chính"...

Đóng góp ý kiến về tính khả thi của dự án luật, nhiều ý kiến cho rằng, đa số các quy định trong dự thảo Luật có tính khả thi, phù hợp với định hướng đổi mới công tác lập pháp. Tuy nhiên, cần cân nhắc một số nội dung, trong đó có việc phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ đối diện với thách thức lớn về nhân lực và nguồn lực tài chính. Do vậy, cần xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải ban hành "Khung quy chế mẫu" để áp dụng thống nhất.

Bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc

Nêu rõ Luật Kiến trúc hiện hành đã xác định nguyên tắc bảo tồn, kế thừa, phát huy các giá trị kiến trúc truyền thống, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa kiến trúc thế giới, xây dựng nền kiến trúc Việt Nam tiên tiến, hiện đại, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, tuy nhiên đại biểu Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh) bày tỏ sự băn khoăn liên quan đến yếu tố bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc được quy định trong dự thảo luật.

Đại biểu cho rằng: "Kiến trúc không chỉ là chuyện xây dựng một ngôi nhà hay một công trình đẹp. Kiến trúc chính là diện mạo vật chất của một đô thị, là tâm hồn của một cộng đồng và trong nhiều trường hợp là một phần bản sắc quốc gia. Song thực tế hiện nay, tại một số khu đô thị mới, khu dân cư mới, có tình trạng kiến trúc sao chép, pha tạp, thiếu bản sắc. Có những khu đô thị rất hiện đại nhưng bước từ khu này sang khu khác, chúng ta khó nhận ra mình đang ở Hà Nội, Huế, Đà Nẵng hay ở một địa phương nào khác". Đại biểu đề nghị cần tiếp tục quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc.

"Bảo vệ bản sắc không có nghĩa là quay trở lại kiến trúc cổ hay sao chép kiến trúc truyền thống. Chúng ta cần một nền kiến trúc hiện đại, sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới, sử dụng vật liệu mới nhưng sự hiện đại đó phải có sự kế thừa và chuyển hóa giá trị truyền thống thành ngôn ngữ kiến trúc của thời đại. Nói cách khác, chúng ta không nên lựa chọn giữa ‘hiện đại’ và ‘bản sắc’. Mục tiêu phải là: Hiện đại nhưng có bản sắc. Nếu hôm nay chúng ta để mỗi công trình phát triển theo một cách tùy ý, đến một lúc nào đó, có thể chúng ta sẽ có những đô thị rất hiện đại nhưng không còn dấu ấn văn hóa của chính mình", đại biểu Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh) nêu quan điểm.

Ngoài ra, đề cập tới tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và tương thích quốc tế, một số ý kiến cho rằng, dự thảo Luật cơ bản phù hợp, tuy nhiên để đảm bảo tính khả thi cần tiếp tục rà soát, đối chiếu để bảo đảm tính thống nhất với Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn (phân định minh bạch ranh giới pháp lý), Luật Di sản văn hóa (xử lý khoảng trống pháp lý tại khu vực lân cận di tích) và Luật Xây dựng (tránh trùng lặp yêu cầu đối với thiết kế và chồng chéo thẩm quyền cấp chứng chỉ). Đề nghị bổ sung đánh giá tác động chi tiết các cam kết quốc tế (CPTPP, EVFTA, GATS) đối với dịch vụ tư vấn kiến trúc và nghiên cứu bổ sung nguyên tắc quản lý chất lượng kiến trúc sư nước ngoài vào Điều 31.

Hải Liên