Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ ‘có người’ đến ‘đúng người’

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã làm thay đổi cách thức tổ chức và thực hiện công vụ.

Khi nhiều nhiệm vụ được phân cấp, khối lượng công việc ở cấp xã tăng lên, phạm vi quản lý rộng hơn, trong khi yêu cầu về chuyển đổi số và chất lượng phục vụ người dân ngày càng cao.

Trong hoàn cảnh đó, cán bộ, công chức, viên chức ở vào vị trí đặc biệt. Họ vừa là lực lượng trực tiếp tổ chức thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, vừa là đối tượng chịu tác động sâu sắc nhất từ quá trình này.

Qua hơn một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đã đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác cán bộ, công chức, viên chức.

Thước đo cuối cùng là hiệu quả phục vụ

Đáp ứng yêu cầu thực tiễn của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống chính sách và công tác cán bộ đang được khẩn trương hoàn thiện theo một lộ trình chặt chẽ, đồng bộ.

Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long, những giải pháp trọng tâm đã và đang được triển khai quyết liệt, bao gồm:

Thứ nhất, việc hoàn thiện đồng bộ khung thể chế, chính sách ngay từ thời điểm bắt đầu vận hành mô hình mới.

Bộ Nội vụ đã tham mưu quy định về tiêu chuẩn chức danh, biên chế, vị trí việc làm cấp xã, hướng tới khắc phục tình trạng bố trí nhân sự cơ học, chất lượng đội ngũ không đồng đều và thiếu nhân lực chuyên môn sâu.

Đáng chú ý, Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và các nghị định hướng dẫn có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã tạo bước chuyển quan trọng khi thống nhất chế độ công vụ từ Trung ương đến cấp xã, mở rộng khả năng điều động, luân chuyển, tăng cường cán bộ cho cơ sở.

Cùng với đó, quản lý cán bộ chuyển mạnh sang vị trí việc làm; bỏ quy định thi nâng ngạch, xếp ngạch theo vị trí được bố trí và yêu cầu người trúng tuyển đáp ứng ngay yêu cầu công việc mà không cần chế độ tập sự.

Công tác đánh giá cán bộ cũng được đổi mới căn bản từ đánh giá một lần vào cuối năm sang đánh giá thường xuyên hằng tháng, hằng quý, hằng năm trên thang điểm 100; khống chế tỷ lệ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ không quá 20%.

Kết quả đánh giá được dùng làm căn cứ trực tiếp cho khen thưởng, chi thu nhập tăng thêm hoặc tiến hành sàng lọc, bố trí vị trí thấp hơn đối với những trường hợp không đáp ứng yêu cầu công việc.

Thứ hai, công tác hướng dẫn về bố trí, sử dụng, quản lý và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp luôn được quan tâm, bám sát, kịp thời.

Theo Thứ trưởng Trương Hải Long, Bộ Nội vụ đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã giai đoạn 2026-2031, cùng các chỉ thị quan trọng nhằm đẩy mạnh ứng dụng nền tảng "Bình dân học vụ số".

Trọng tâm được đặt vào việc xây dựng Hệ thống học liệu số dùng chung, kết hợp phân công, điều động cán bộ lãnh đạo cấp phó dôi dư ở các cơ quan cấp tỉnh về tăng cường cho cấp xã, đồng thời chủ động nghiên cứu xây dựng chính sách hỗ trợ cán bộ phải làm việc xa nơi cư trú.

Thứ ba, công tác thể chế được tiếp tục ưu tiên hoàn thiện theo hướng gắn chặt chẽ với thực tiễn.

Thông qua Nghị định số 300/2026/NĐ-CP và Luật Viên chức năm 2025, các thủ tục tiếp nhận, tuyển dụng công chức đã được đơn giản hóa và rút ngắn thời hạn xử lý đáng kể.

Thể chế mới đã mở đường cho cơ chế tiếp nhận, ký hợp đồng với chuyên gia, nhà khoa học và đặc biệt là cho phép viên chức ký hợp đồng hoạt động nghề nghiệp ngoài đơn vị trong các lĩnh vực như y tế, giáo dục, giải quyết hiệu quả bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, Thứ trưởng Trương Hải Long cho biết.

Thứ tư, hệ thống thể chế về triển khai, vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong hoạt động công vụ từng bước được hoàn thiện.

Nhờ triển khai quyết liệt Cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, công chức, viên chức đồng bộ, liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về Dân cư. Tư duy dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, liên thông, dùng chung" đang dần thay thế hoàn toàn phương thức quản lý thủ công truyền thống.

Hệ thống này trở thành căn cứ khoa học cho các quyết định về công tác cán bộ, hướng tới mục tiêu đến hết năm 2026 có 100% cán bộ, công chức, viên chức sử dụng thành thạo các nền tảng số.

Thứ năm, về định hướng chiến lược thể chế trong thời gian tới.

Thứ trưởng Trương Hải Long thông tin, Bộ Nội vụ đang tích cực tham mưu hoàn thiện Đề án Chiến lược quốc gia thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, đồng thời triển khai chương trình hành động nhằm phát huy tinh thần năng động, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ trong kỷ nguyên mới.

Định hướng lớn là chuyển từ nguồn cán bộ khép kín sang nguồn mở, động, nhiều lớp gắn với trọng dụng nhân tài và tăng cường kiểm soát quyền lực.

Thực tiễn cho thấy, quá trình tinh gọn bộ máy và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi sự chuyển dịch quyết liệt từ tư duy "có người" sang "đúng người".

Thông qua việc đồng bộ hóa thể chế, đẩy mạnh chuyển đổi số và chuẩn hóa công tác cán bộ, hệ thống chính quyền đang từng bước tối ưu hóa hiệu quả thực thi công vụ. Thước đo cuối cùng của mọi cải cách chính là năng lực giải quyết công việc thực tế và chất lượng phục vụ nhân dân.

Sơn Hào