Chính sách mới, quyết liệt của Hàn Quốc ứng phó già hóa dân số

Nghỉ chăm con 18 tháng

Hàn Quốc đang đẩy mạnh chính sách dân số bằng việc kéo dài thời gian nghỉ phép chăm con lên tối đa 18 tháng, nhằm khuyến khích sinh con và cải thiện cân bằng công việc – gia đình.

Số người sử dụng chế độ nghỉ chăm con đã vượt 340.000 trong năm qua, phản ánh xu hướng gia tăng trong bối cảnh tỉ lệ sinh thấp kéo dài.

Từ năm 2024, Hàn Quốc triển khai mô hình "nghỉ phép chăm con chung 6+6", khuyến khích cả cha và mẹ cùng tham gia chăm sóc con, với điều kiện mỗi người nghỉ ít nhất 3 tháng để được hưởng tối đa 18 tháng nghỉ phép. Mức trợ cấp tăng dần theo thời gian, từ khoảng 2,5 triệu won (1.695 USD)/tháng và có thể lên đến 4,5 triệu won vào tháng thứ sáu.

Song song với đó, từ tháng 8 năm nay, Chính phủ Hàn Quốc còn cho phép nghỉ phép ngắn hạn từ 1 đến 2 tuần trong các tình huống cần thiết như kỳ nghỉ của trẻ hoặc khi con nhập viện. Những điều chỉnh này cho thấy mục tiêu rõ ràng là giảm gánh nặng nuôi con và tạo điều kiện thực tế hơn để các cặp vợ chồng quyết định sinh con.

Tuy nhiên, hệ thống ngày càng mở rộng cũng trở nên phức tạp, với nhiều điều kiện đi kèm. Chính sách chủ yếu áp dụng cho người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp hoặc khu vực công, trong khi lao động tự do, tự kinh doanh hoặc nội trợ gần như không được hưởng. Ngoài ra, doanh nghiệp có thể từ chối nếu người lao động chưa làm đủ 6 tháng.

Việc nhận trợ cấp cũng phụ thuộc vào các tiêu chí như thời gian đóng bảo hiểm tối thiểu, thời gian nghỉ và quy định về thu nhập trong thời gian nghỉ. Nếu có thu nhập vượt mức quy định (1,5 triệu won/tháng) hoặc làm việc quá số giờ cho phép (15 giờ/tuần), người lao động có thể mất quyền hưởng trợ cấp.

Chính sách phúc lợi và sáng kiến cộng đồng

Cơ quan Thống kê nước này mới đây dự báo, đến năm 2049 sẽ có hơn 50% số hộ gia đình đơn thân ở nước này là người từ 65 tuổi trở lên. Riêng năm 2024, Hàn Quốc đã có gần 3 triệu hộ đơn thân trên 60 tuổi và chỉ khoảng 40,2% trong số này có việc làm. Đây là mức cao trong nhóm các nước phát triển nhưng lý do chủ yếu của tình trạng này là do nhu cầu mưu sinh, thay vì là lựa chọn tự nguyện.

Tình trạng nghèo đói ở người già cũng đang ở mức báo động. Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cho biết khoảng 40% người Hàn Quốc trên 65 tuổi đang ở tình trạng nghèo tương đối (có thu nhập bằng hoặc thấp hơn 50% mức thu nhập trung bình) và đây là tỉ lệ cao nhất trong các nước phát triển. Phụ nữ cao tuổi Hàn Quốc đặc biệt dễ bị tổn thương do thiếu tích lũy hưu trí, nhất là những người làm nội trợ trong thời gian dài.

Với tỉ lệ người trên 65 tuổi vượt 20% dân số, Hàn Quốc tính đến việc điều chỉnh hệ thống phúc lợi theo hướng bền vững hơn, trong đó có đề xuất nâng tuổi nghỉ hưu và rà soát các ưu đãi hiện hành.

Một kết quả khảo sát công bố ngày 2/5 cho thấy xu hướng ủng hộ việc nâng tuổi nghỉ hưu tại Hàn Quốc đang gia tăng, trong bối cảnh quốc gia Đông Bắc Á này chịu áp lực ngày càng lớn từ tốc độ già hóa dân số và gánh nặng tài chính đối với hệ thống phúc lợi xã hội.

Theo kết quả khảo sát do Gallup tại Hàn Quốc thực hiện từ ngày 28-30/4, có 59% số người được hỏi đồng tình với đề xuất nâng tuổi nghỉ hưu, trong khi 30% phản đối và 12% chưa đưa ra ý kiến.

Điều này cho thấy quan điểm xã hội tại Hàn Quốc đang thay đổi đáng kể so với một thập kỷ trước.

Theo số liệu của Cơ quan thống kê Hàn Quốc, tỉ lệ người từ 65 tuổi trở lên tại Hàn Quốc đã tăng mạnh từ 4,1% năm 1984 lên hơn 20% vào năm 2025.

Xu hướng già hóa nhanh đang tạo áp lực lớn lên ngân sách công, hệ thống y tế, lương hưu và giao thông đô thị. Giới chức Hàn Quốc cho biết riêng chi phí duy trì chính sách miễn phí tàu điện ngầm cho người cao tuổi tại thủ đô Seoul đã lên tới khoảng 450 tỷ won (hơn 305 triệu USD) mỗi năm.

Các chuyên gia nhận định Hàn Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục thúc đẩy xu hướng điều chỉnh chính sách phúc lợi theo hướng bền vững hơn, chuyển từ tiêu chí dựa chủ yếu vào độ tuổi sang các tiêu chí như thu nhập và khả năng chi trả, nhằm thích ứng với thực tế dân số già hóa nhanh thuộc hàng cao nhất thế giới.

Một số sáng kiến cộng đồng như mô hình "Không gian sinh hoạt hỗ trợ tinh thần cho người cao tuổi" (Maeum pyeonuijeom) đã được triển khai, song quy mô còn hạn chế so với tốc độ già hóa nhanh chóng. Giới chuyên gia nhận định Hàn Quốc cần cải cách chính sách phúc lợi theo hướng bảo đảm an sinh thu nhập tối thiểu, điều chỉnh tiêu chí tiếp cận dịch vụ dựa trên hỗ trợ thực tế và đầu tư mạnh hơn cho hạ tầng xã hội.

An Bình