Chuyến thăm Ấn Độ và không gian chiến lược mới của Việt Nam

Thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển động lớn.

Nếu trong nhiều thập niên trước, cạnh tranh giữa các quốc gia chủ yếu xoay quanh lãnh thổ, tài nguyên và thị trường, thì ngày nay, cuộc cạnh tranh ấy đang dịch chuyển mạnh sang công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Trong sự dịch chuyển đó, châu Á đang nổi lên không chỉ như “công xưởng của thế giới”, mà còn dần trở thành một trung tâm mới của tri thức, công nghệ và tăng trưởng toàn cầu.

Chính trong bối cảnh ấy, chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang một ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của một hoạt động ngoại giao cấp cao thông thường. Đây không chỉ là bước tiếp theo trong quá trình củng cố quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam- Ấn Độ, mà còn phản ánh một xu hướng lớn hơn: Việt Nam đang chủ động mở rộng không gian chiến lược của mình bằng cách kết nối sâu hơn với những động lực phát triển mới của châu Á và của thời đại.

Điều đáng chú ý là truyền thông quốc tế khi bình luận về chuyến thăm lần này đã không chỉ nhìn nó dưới góc độ ngoại giao song phương. Nhiều phân tích đã đặt chuyến thăm trong bối cảnh rộng lớn hơn của khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, của sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, của cuộc cạnh tranh công nghệ và của sự nổi lên ngày càng rõ nét của Ấn Độ như một trung tâm công nghệ và nhân lực số mới của thế giới.

Điều đó cho thấy một thực tế rất đáng suy ngẫm: Trong thế kỷ XXI, ngoại giao không còn chỉ là nghệ thuật duy trì hòa bình hay cân bằng quan hệ quốc tế. Ngoại giao ngày nay còn là năng lực mở rộng không gian phát triển quốc gia - mở ra những cơ hội mới về công nghệ, tri thức, đầu tư, đổi mới sáng tạo và vị thế chiến lược.

Ở góc độ đó, chuyến thăm Ấn Độ lần này có thể được nhìn như một bước đi quan trọng trong hành trình đưa Việt Nam tiến sâu hơn vào những dòng chảy lớn nhất, quan trọng nhất của châu Á hiện đại.

Vì sao Ấn Độ trở thành đối tác chiến lược ngày càng quan trọng của Việt Nam?

Có một thực tế đang ngày càng rõ nét trong đời sống quốc tế hiện nay: Rất khó hình dung cấu trúc kinh tế và chiến lược của châu Á trong thế kỷ XXI mà không có Ấn Độ.

Trong nhiều năm, thế giới thường nhìn Ấn Độ như một quốc gia đông dân, đa dạng văn hóa và giàu truyền thống văn minh. Nhưng ngày nay, Ấn Độ đang được nhìn nhận với một vị thế hoàn toàn mới: một siêu cường công nghệ đang lên, một trung tâm đổi mới sáng tạo toàn cầu và một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của thế giới trong nhiều thập niên tới.

Điều đặc biệt là sự trỗi dậy của Ấn Độ không chủ yếu dựa vào tài nguyên thiên nhiên hay lợi thế lao động giá rẻ, mà dựa ngày càng nhiều vào tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Từ công nghệ phần mềm, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ vũ trụ đến dược phẩm và kinh tế số, Ấn Độ đang từng bước xây dựng vị thế của mình như một “cường quốc tri thức” mới của thế giới.

Không phải ngẫu nhiên mà ngày nay, nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu toàn cầu đều có dấu ấn rất sâu của người Ấn Độ. Không phải ngẫu nhiên mà Ấn Độ đang trở thành một mắt xích ngày càng quan trọng trong chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu và nhiều quốc gia lớn đều coi việc tăng cường quan hệ với Ấn Độ là một ưu tiên chiến lược dài hạn.

Đối với Việt Nam, ý nghĩa của chuyến thăm Ấn Độ càng trở nên đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới - giai đoạn mà động lực tăng trưởng không thể tiếp tục chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên, mà phải chuyển mạnh sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất quốc gia.

Ở góc độ đó, quan hệ Việt Nam-Ấn Độ ngày nay không còn chỉ dừng ở nền tảng hữu nghị truyền thống hay hợp tác chính trị, mà đang ngày càng mang nội hàm của một quan hệ hợp tác phát triển chiến lược.

Việt Nam cần công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, nguồn nhân lực STEM, năng lực đổi mới sáng tạo, và sự tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị công nghệ mới. Trong khi đó, Ấn Độ lại chính là một trong những trung tâm đang sở hữu rất nhiều năng lực ấy. Đó cũng là lý do vì sao chuyến thăm lần này còn mở ra khả năng kết nối giữa hai nền kinh tế đang cùng đứng trước một bài toán lớn của thời đại: làm thế nào để chuyển từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang phát triển dựa vào tri thức và công nghệ.

Nhìn ở tầng sâu hơn, có thể thấy Việt Nam và Ấn Độ còn chia sẻ với nhau một điểm rất quan trọng: Cả hai đều là những quốc gia châu Á có nền văn minh lâu đời, từng trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, nhưng hiện nay đều đang nuôi dưỡng khát vọng vươn lên mạnh mẽ trong thế kỷ XXI. Và có lẽ, chính sự gặp gỡ giữa hai khát vọng phát triển ấy mới là nền tảng bền vững nhất cho quan hệ Việt Nam-Ấn Độ trong tương lai.

Nếu trước đây, không gian chiến lược của một quốc gia chủ yếu được hiểu theo nghĩa địa lý- lãnh thổ, biên giới hay phạm vi ảnh hưởng chính trị, thì trong thế giới hôm nay, khái niệm ấy đang thay đổi rất nhanh.

Không gian chiến lược hiện đại không chỉ nằm trên bản đồ địa lý. Nó còn nằm trong mạng lưới công nghệ, chuỗi giá trị toàn cầu, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, dòng chảy dữ liệu và khả năng kết nối với những trung tâm tri thức lớn nhất của thời đại.

Ở phương diện này, Ấn Độ có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam. Không chỉ bởi quy mô thị trường khổng lồ hay vai trò ngày càng lớn của Ấn Độ trong cấu trúc Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, mà còn bởi Ấn Độ đang nổi lên như một trung tâm công nghệ và nhân lực số hàng đầu thế giới.

Con đường quan trọng nhất để một quốc gia vươn lên

Trong nhiều năm, Việt Nam đã thành công trong việc hội nhập sâu vào nền kinh tế toàn cầu. Nhưng chặng đường phía trước sẽ khó khăn hơn rất nhiều. Khi thế giới bước vào cuộc cạnh tranh về AI, dữ liệu, bán dẫn, công nghệ xanh và kinh tế số, lợi thế lao động giá rẻ sẽ dần suy giảm. Quốc gia nào không làm chủ được công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ rất dễ bị mắc kẹt ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chính vì vậy, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nghị quyết phản ánh một sự chuyển dịch rất lớn trong tư duy phát triển của Việt Nam.

Do đó, chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phản ánh cách Việt Nam đang chủ động mở rộng không gian chiến lược của mình bằng tư duy phát triển mới - tư duy kết nối với tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và những dòng chảy lớn nhất, động lực lớn nhất của châu Á hiện đại.

Và có lẽ, đó cũng chính là con đường quan trọng nhất để một quốc gia có thể vươn lên mạnh mẽ trong thế kỷ của cạnh tranh trí tuệ và sáng tạo toàn cầu.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng