Đề xuất cơ chế đặc thù đầu tư dự án đường Vành đai 5-Vùng Thủ đô Hà Nội

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5-Vùng Thủ đô Hà Nội nhằm hình thành tuyến đường vành đai cao tốc hiện đại, đồng bộ, kết nối hiệu quả Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong Vùng Thủ đô, vùng công nghiệp và trung tâm logistics; đáp ứng nhu cầu vận tải, mở rộng không gian phát triển, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, giảm áp lực giao thông và ô nhiễm môi trường.

Dự án có chiều dài khoảng 349 km, đi qua địa bàn 7 địa phương, gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ.

Tuyến chính được đầu tư theo tiêu chuẩn đường cao tốc 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100-120 km/h và đường song hành quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60-80 km/h.

Tờ trình của Chính phủ nêu rõ hướng tuyến của dự án được nghiên cứu, lựa chọn bảo đảm phù hợp với quy hoạch, chiều dài ngắn nhất có thể, hạn chế khối lượng giải phóng mặt bằng. Phương án tuyến lựa chọn đã được 7/7 địa phương liên quan có ý kiến thống nhất bằng văn bản.

Theo báo cáo sơ bộ, để thực hiện dự án, phạm vi giải phóng mặt bằng khoảng 4.011 ha với chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.

Về hình thức đầu tư, Chính phủ đề xuất áp dụng phương thức đầu tư đối tác công tư (PPP) và hình thức đầu tư công.

Về tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng, bao gồm phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách Trung ương và đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, làm bằng vốn ngân sách địa phương.

Chính phủ dự kiến bố trí cho dự án trong giai đoạn 2026-2030 khoảng 59.700 tỷ đồng.

Việc chuẩn bị đầu tư dự án từ năm 2026, thực hiện năm 2027 và cơ bản hoàn thành công trình năm 2030. Các đoạn còn lại sẽ tiếp tục huy động nguồn vốn để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Để triển khai dự án, Chính phủ đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có 8 chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án liên quan như về thẩm quyền quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư; thẩm định khả năng cân đối vốn cho dự án; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chỉ định thầu; điều chỉnh các quy hoạch có liên quan; giá trị tăng thêm từ khu vực dọc tuyến đường dự án…

Đồng thời đề xuất bổ sung 2 chính sách mới gồm: Công tác bồi thường, hỗ trợ đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.

Đề nghị làm rõ nguồn vốn và khả năng cân đối vốn

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy dự án đáp ứng tiêu chí quan trọng quốc gia. Sơ bộ tổng mức đầu tư là 288.268 tỷ đồng, sử dụng 100% vốn đầu tư công, có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất lúa 2 vụ vượt 500 ha; đề xuất 10 nhóm cơ chế chính sách đặc thù, đặc biệt. Hồ sơ cơ bản đáp ứng yêu cầu.

Tuy nhiên, đề nghị rà soát thống nhất về số liệu trong toàn bộ hồ sơ và phụ lục kèm theo dự thảo nghị quyết trước khi trình Quốc hội biểu quyết.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị Chính phủ bổ sung, làm rõ nguồn vốn, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng cân đối và bố trí vốn của ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương (nhất là các địa phương dự kiến được giao bố trí số vốn lớn như Hà Nội, Hải Phòng) theo từng giai đoạn và căn cứ chứng minh khả năng cân đối vốn, làm cơ sở đánh giá tính khả thi và xem xét, quyết định.

Đồng thời, đánh giá kỹ tác động đến kế hoạch đầu tư công trung hạn và nhu cầu vốn cho nhiều dự án quan trọng quốc gia khác được triển khai đồng thời trong cùng giai đoạn; đề nghị bổ sung văn bản cam kết của đủ 7 địa phương có Dự án đi qua về khả năng, tiến độ bố trí vốn ngân sách địa phương cho phần đường song hành và công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, báo cáo Quốc hội trước khi thông qua chủ trương đầu tư Dự án.

Chính phủ chịu trách nhiệm về việc xác định tổng mức đầu tư và xác định nguồn vốn thực hiện Dự án bảo đảm đủ cơ sở trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư Dự án. 

Có ý kiến cho rằng, trường hợp chỉ cân đối được 59.700 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, đề nghị Chính phủ nghiên cứu đầu tư giai đoạn 1 của Dự án tương ứng với nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả;

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát số liệu đất lúa, đất rừng, đất quốc phòng, số hộ bị ảnh hưởng, tái định cư. Chuẩn bị quỹ đất, hạ tầng tái định cư và giải pháp ổn định sinh kế. Cần có phương án tổng thể về vật liệu xây dựng, bãi đổ thải, bảo đảm nguồn cung hợp pháp, kiểm soát tác động môi trường…

Diệu Anh