Đề xuất quy định mới về chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp

Bộ Tài chính cho biết, Nghị định số 150/2020/NĐ-CP về chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần được Chính phủ ban hành từ 25/12/2020.

Theo số liệu do các Bộ, ngành địa phương báo cáo, số lượng đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL) thuộc Danh mục chuyển thành công ty cổ phần (CTCP) giai đoạn 2021-2025 là 516 ĐVSNCL; trong đó: (i) 86 ĐVSNCL đã trình Thủ tướng Chính phủ đề nghị chuyển thành CTCP; (ii) 65 ĐVSNCL đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quyết định chuyển đổi thành CTCP và (iii) 05 ĐVSNCL đã hoàn thành việc chuyển thành CTCP.

Qua số liệu tổng hợp kết quả thực hiện chuyển đổi các ĐVSNCL thành CTCP cho thấy hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp sau chuyển đổi cơ bản ổn định và có xu hướng phát triển tích cực (doanh thu và lợi nhuận tăng), thu nhập bình quân của người lao động tại các doanh nghiệp được điều chỉnh tăng, chất lượng cung ứng dịch vụ công sau chuyển đổi được cải thiện.

Tuy nhiên, tiến độ thực hiện chuyển đổi ĐVSNCL thành CTCP còn chậm; theo kết quả khảo sát của Bộ Tài chính trên phạm vi cả nước, tiến độ chuyển đổi chậm bắt nguồn từ cả nguyên nhân chủ quan và khách quan:

Nguyên nhân chủ quan: một số cơ quan chủ quản và ĐVSNCL còn tâm lý e ngại, chưa thực sự tích cực trong việc chuyển đổi hoạt động của ĐVSNCL sang mô hình doanh nghiệp; nhiều ĐVSNCL hoạt động theo cơ chế sự nghiệp truyền thống, chưa thích ứng mô hình doanh nghiệp; kết quả tài chính không ổn định, kinh doanh hàng năm thua lỗ, lỗ lũy kế lớn nên không đủ điều kiện cổ phần hóa hoặc khó hấp dẫn được nhà đầu tư chiến lược tham gia mua cổ phần.

Nguyên nhân khách quan

Đặc thù của lĩnh vực dịch vụ sự nghiệp công phần lớn là các dịch vụ công không thuộc đối tượng cổ phần hóa; tỷ trọng ĐVSNCL đã tự chủ tài chính thấp. Nếu xét riêng trong nhóm ĐVSNCL có chủ trương đẩy mạnh cổ phần hóa (ĐVSN kinh tế, sự nghiệp khác) chỉ có 889 ĐVSNCL tự chủ về chi thường xuyên (chiếm 6,3%). Như vậy, số lượng ĐVSNCL đáp ứng đồng thời cả điều kiện về lĩnh vực hoạt động lẫn điều kiện về tự chủ tài chính để đưa vào đối tượng chuyển đổi thành CTCP là rất thấp.

Danh mục, ngành lĩnh vực thực hiện chuyển ĐVSNCL thành CTCP ban hành tại Quyết định số 26/2021/QĐ-TTg ngày 12/8/2021 của Thủ tướng Chính phủ chưa bao quát được các ĐVSNCL đã có khả năng hoạt động theo cơ chế thị trường, có tiềm năng chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.

Điều kiện chuyển ĐVSNCL thành CTCP là phải có Phương án sắp xếp lại, xử lý nhà đất được cấp có thẩm quyền phê duyệt; tuy nhiên, đến nay còn nhiều ĐVSNCL chưa hoàn thành việc sắp xếp lại, xử lý nhà, đất do nhiều lý do (hồ sơ giấy phức tạp, tranh chấp, có nhà ở, địa phương chưa có ý kiến…).

Ngoài ra, Nghị định số 150/2020/NĐ-CP có vướng mắc liên quan thẩm quyền quyết định hoặc ủy quyền lựa chọn đơn vị tư vấn của ĐVSNCL.

Về chuyển ĐVSNCL thành Công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ

Chủ trương chuyển ĐVSNCL thành Công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ là nội dung mới được đặt ra tại Nghị quyết số 79-NQ/TW. Trong thực tiễn thời gian vừa qua, một số ĐVSNCL đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép áp dụng cơ chế tài chính như doanh nghiệp; đồng thời, một số ĐVSNCL có nhu cầu chuyển đổi hình thức pháp lý thành Công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ để cải thiện trình độ quản trị đơn vị, nâng cao hiệu quả hoạt động, sau đó tiến hành cổ phần hóa; tuy nhiên, đến nay chưa có cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện hình thức chuyển đổi này.

Theo Bộ Tài chính, việc Chính phủ ban hành Nghị định về chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp là cần thiết để thể chế hóa các chủ trương của Đảng và xử lý các vướng mắc, bất cập.

Dự thảo Nghị định đề xuất quy định việc chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp gồm: chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành Công ty cổ phần và chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Đối tượng áp dụng

Theo dự thảo, đối tượng áp dụng gồm: Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (UBND cấp tỉnh), gồm: Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc các đơn vị thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND cấp tỉnh.

Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác của UBND cấp tỉnh; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu (UBND cấp xã); đơn vị sự nghiệp công lập thuộc đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh.

Đơn vị sự nghiệp công lập được giao cho doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh quản lý (không tính vào thành phần vốn Nhà nước tại doanh nghiệp).

Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan trong việc chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành Công ty cổ phần, Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ."

Tiêu chí chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp

Đáng chú ý, Bộ Tài chính đã xây dựng 02 nhóm tiêu chí chuyển ĐVSNCL thành doanh nghiệp, gồm:

(i) Tiêu chí xem xét đưa ĐVSNCL vào Danh mục chuyển đổi thành CTCP;

(ii) Tiêu chí xem xét đưa ĐVSNCL vào Danh mục chuyển đổi thành Công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Cụ thể, tại dự thảo, Bộ Tài chính đề xuất tiêu chí chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp như sau:

1. Đơn vị sự nghiệp công lập được xem xét đưa vào Danh mục chuyển đổi thành Công ty cổ phần khi đáp ứng đồng thời các tiêu chí sau:

a) Không thuộc lĩnh vực ngành nghề quy định tại điểm a khoản 2 dưới đây;

b) Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và đầu tư hoặc tự đảm bảo được chi thường xuyên trong 02 năm gần nhất với thời điểm xem xét đưa vào Danh mục.

2. Đơn vị sự nghiệp công lập được xem xét đưa vào Danh mục chuyển đổi thành Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ khi đáp ứng đồng thời các tiêu chí sau:

a) Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong ngành, lĩnh vực mà pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp quy định Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ tại doanh nghiệp hoặc lĩnh vực: xuất bản; thông tin - truyền thông; thông tin đối ngoại; công tác xã hội.

b) Đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên và đầu tư hoặc tự đảm bảo được chi thường xuyên trong 02 năm gần nhất với thời điểm xem xét đưa vào Danh mục.

Dự thảo đang được lấy ý kiến góp ý trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ Tài chính./.