Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026: Nhận diện những thách thức để phát triển báo chí hiện đại

Ngày 20/6, Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ ba được tổ chức trong khuôn khổ Hội báo Toàn quốc 2026. Diễn đàn có 9 phiên chuyên đề, tập trung thảo luận chuyên sâu về chiến lược phát triển báo chí hiện đại. Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh báo chí Việt Nam đang đứng trước nhiều thay đổi mạnh mẽ do tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và sự dịch chuyển trong thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng. Sự kiện quy tụ lãnh đạo các cơ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia truyền thông và đông đảo người làm báo, tạo nên diễn đàn trao đổi chuyên sâu về hướng đi của báo chí trong giai đoạn mới.

Thách thức song hành cùng cơ hội đổi mới toàn diện

Việc sắp xếp, tổ chức lại hệ thống báo chí đang tạo nên những thay đổi sâu sắc đối với nền báo chí cách mạng Việt Nam. Đây cũng là nội dung được thảo luận tại phiên thảo luận "Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí - góc nhìn người trong cuộc" trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026.

Đồng chí Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định quan điểm của Đảng đối với báo chí luôn nhất quán và xuyên suốt, đó là: Đảng lãnh đạo tuyệt đối, toàn diện công tác báo chí; báo chí cách mạng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, đồng thời là diễn đàn của Nhân dân. Trong bối cảnh hiện nay, định hướng đó tiếp tục được cụ thể hóa bằng nhiều chủ trương mới nhằm xây dựng nền báo chí, xuất bản và truyền thông nhân văn, hiện đại.

Theo đồng chí Trần Thanh Lâm, Báo cáo tổng kết 40 năm đổi mới đã nhấn mạnh yêu cầu sắp xếp đội ngũ báo chí, truyền thông theo hướng tinh - gọn - mạnh - hiệu năng - hiệu lực và hiệu quả; đồng thời đề cao trách nhiệm của cơ quan chủ quản. Tinh thần này tiếp tục được thể hiện trong các nghị quyết và chỉ thị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, truyền thông trên không gian mạng.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết, tiến trình quy hoạch và sắp xếp hệ thống báo chí đã được triển khai từ giai đoạn 2016-2017 và tiếp tục thực hiện trong những năm tiếp theo. Sau quá trình quy hoạch, sắp xếp, số lượng cơ quan báo chí đã thay đổi theo hướng tinh gọn hơn. Riêng khối tạp chí, số lượng năm 2025 đã giảm so với năm 2024. Mục tiêu xuyên suốt là tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động.

Trả lời băn khoăn về việc sắp xếp báo chí có làm thu hẹp độ phủ thông tin hay không, đồng chí Trần Thanh Lâm khẳng định, việc giảm số lượng cơ quan báo chí không đồng nghĩa với việc giảm sản phẩm báo chí hay hạn chế khả năng tiếp cận thông tin của công chúng. Theo Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, một cơ quan báo chí hoàn toàn có thể phát triển nhiều loại hình, nhiều sản phẩm khác nhau để phục vụ nhu cầu thông tin của người dân trong nước và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Điều quan trọng không phải là số lượng cơ quan báo chí mà là năng lực mở rộng không gian thông tin và đa dạng hóa sản phẩm báo chí.

"Quá trình sắp xếp, tổ chức lại bộ máy báo chí đang đặt ra nhiều thách thức cho các cơ quan báo chí. Tuy nhiên, chính trong những khó khăn đó cũng mở ra những cơ hội để hình thành mô hình báo chí hiện đại hơn, chuyên nghiệp hơn và phù hợp hơn với xu hướng phát triển của truyền thông số", ông Trần Thanh Lâm nhận định.

Đồng chí Trần Thanh Lâm nhấn mạnh, báo chí cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, chính sách và con người; đồng thời đổi mới mô hình quản trị để báo chí chính thống giữ vai trò chủ lưu trong không gian truyền thông. Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, nếu báo chí không chủ động dẫn dắt dòng thông tin chính thống thì công chúng sẽ dễ tiếp cận các nguồn thông tin thiếu chuẩn mực. Vì vậy, báo chí phải làm chủ mặt trận thông tin và giữ vai trò chủ lực trong bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia trên không gian mạng.

Bên cạnh đó, đồng chí Trần Thanh Lâm nhìn nhận trí tuệ nhân tạo đang trở thành công cụ hữu ích hỗ trợ người làm báo trong quá trình tác nghiệp và sản xuất nội dung. Tuy nhiên, AI không thể thay thế con người. Điều quan trọng là người làm báo phải chủ động thích ứng với sự thay đổi của thời cuộc, không ngừng đổi mới tư duy và phương thức làm việc để nâng cao chất lượng sản phẩm báo chí.

Tại phiên thảo luận "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng" thuộc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, từ câu hỏi về thách thức lớn nhất hiện nay đối với báo chí trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, các diễn giả đều gặp nhau ở một nhận định chung: điều đáng lo ngại nhất không phải là số lượng tin giả ngày càng gia tăng mà là nguy cơ làm suy giảm niềm tin của công chúng.

Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và lịch sử quốc phòng Việt Nam cho rằng, sự bùng nổ của không gian mạng và các nền tảng số đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường truyền thông. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin, trong khi báo chí chính thống vẫn phải tuân thủ quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt.

Từ những thách thức trên, nhiều ý kiến cho rằng báo chí cần thay đổi cách tiếp cận trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Có thể thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay không chỉ là đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, mà còn là xây dựng sức đề kháng của xã hội trước thông tin xấu độc. Sức mạnh của báo chí cách mạng không chỉ nằm ở khả năng phản bác cái sai, mà còn ở năng lực lan tỏa cái đúng, cái đẹp, những giá trị tích cực và thành tựu phát triển của đất nước.

Báo chí hiện đại cần thích ứng để phát triển

Phát biểu tại diễn đàn về chủ đề phát triển báo chí trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, AI đang tạo ra sự thay đổi sâu rộng trong ngành truyền thông. Theo ông, vấn đề quan trọng không chỉ là đưa công nghệ vào tòa soạn, mà là làm chủ công nghệ, tái cấu trúc quy trình làm việc và xây dựng đội ngũ nhân lực có khả năng thích ứng.

Một trong những nội dung nhận được nhiều quan tâm tại diễn đàn là đổi mới sáng tạo để tiếp cận bạn đọc và phát triển kinh tế báo chí. Các diễn giả cho rằng trong kỷ nguyên số, mô hình báo chí truyền thống không còn đủ sức bảo đảm nguồn thu bền vững. Tòa soạn cần mở rộng hoạt động, khai thác dữ liệu độc giả, tổ chức sự kiện, phát triển sản phẩm nội dung đa nền tảng và xây dựng cộng đồng người đọc trung thành.

Từ góc nhìn nghiên cứu truyền thông, TS. Ngô Bích Ngọc - Đại học Swinburne Việt Nam, chỉ ra rằng công chúng ngày nay không chỉ cần tin tức nhanh mà còn cần sự xác thực và khả năng giải thích thông tin. Khi mạng xã hội trở thành "cổng vào" chính của nhiều nhóm độc giả, đặc biệt là người trẻ, báo chí càng phải khẳng định giá trị cốt lõi của mình bằng sự chính xác, chiều sâu và trách nhiệm xã hội. Phát biểu tổng kết, nhà báo Lê Quốc Minh khẳng định đổi mới sáng tạo là yêu cầu sống còn của báo chí hiện đại. Theo ông, báo chí không thể giữ vị thế bằng cách lặp lại những mô hình cũ, càng không thể chạy theo mạng xã hội bằng nội dung giật gân, dễ dãi. Thay vào đó, các cơ quan báo chí cần có tư duy sản phẩm, dám thử nghiệm, chấp nhận rủi ro và biến thất bại thành một phần của quá trình sáng tạo.

Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 khép lại với nhiều gợi mở quan trọng cho hoạt động báo chí trong thời gian tới. Từ các phiên thảo luận, có thể thấy hướng đi chung của báo chí Việt Nam là kiên định với giá trị cốt lõi: sự thật, niềm tin, trách nhiệm xã hội; đồng thời chủ động ứng dụng công nghệ, đổi mới mô hình vận hành và tìm kiếm nguồn lực phát triển bền vững trong kỷ nguyên truyền thông số.

Thu Cúc