Đưa AI vào pháp luật: Cần tiếp cận an toàn, có trách nhiệm

Phát biểu mở đầu phiên toàn thể 1 trong khuôn khổ chương trình Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 ngày 18/8, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, đây sẽ là dịp để chúng ta đi sâu hơn vào những vấn đề nền tảng của các ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật, từ đó cùng tìm kiếm những giải pháp thực tiễn và định hướng hợp tác trong thời gian tới.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp tin tưởng rằng những trao đổi thẳng thắn, cởi mở và giàu tính thực tiễn của các diễn giả đại biểu tại phiên này sẽ đóng góp quan trọng vào thành công của Diễn đàn và vào nỗ lực chung trong việc xây dựng một nền pháp luật thích ứng với công nghệ, nhưng đồng thời định hướng và bảo đảm công nghệ phục vụ con người và sự phát triển bền vững.

Phiên toàn thể 1 tập trung trao đổi về thực trạng, cơ hội và thách thức trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực pháp luật. Từ kinh nghiệm của Việt Nam, Singapore và các quốc gia, tổ chức quốc tế, các đại biểu cùng thảo luận những cách tiếp cận phù hợp nhằm phát huy hiệu quả AI, đồng thời bảo đảm công nghệ được phát triển, ứng dụng an toàn, có trách nhiệm và hướng tới phục vụ con người.

Các báo cáo sẽ tập trung làm rõ thực trạng những cơ hội và thách thức trong việc ứng dụng AI vào công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật. Qua đó phản ánh những bước đi và kinh nghiệm thực tiễn của Việt Nam trong lĩnh vực này. Đồng thời, khơi mở những vấn đề pháp lý và định hướng chính sách cần được tiếp tục nghiên cứu để các đại biểu cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm những cách tiếp cận phù hợp trong khu vực ASEAN.

Hoàn thiện cơ chế quản trị AI, bảo đảm chất lượng và an toàn dữ liệu

Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Bộ Tư pháp Phạm Quang Hiếu cho biết, trong giai đoạn 2025-2026, Bộ Tư pháp đang tập trung triển khai Dự án Cổng Pháp luật quốc gia, hướng tới xây dựng một nền tảng có kiến trúc hiện đại, mở, module hóa và sẵn sàng cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Đến nay, Cổng đã có giao diện hiện đại, tích hợp với ứng dụng VNeID, cung cấp trợ lý ảo pháp luật và các chức năng tra cứu, giới thiệu văn bản mới;

Đồng thời số hóa, cập nhật hơn 145.000 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có hơn 44.000 văn bản của cơ quan trung ương và hơn 101.000 văn bản của địa phương. Hệ thống từng bước kết nối với các cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin chuyên ngành, hỗ trợ tra cứu văn bản hợp nhất, theo dõi tiến trình xây dựng pháp luật và phổ biến, giáo dục pháp luật.

Tuy nhiên, quá trình phát triển và ứng dụng AI trên Cổng Pháp luật quốc gia vẫn đặt ra một số yêu cầu cần tiếp tục giải quyết. Khả năng tra cứu hiện chủ yếu dựa trên từ khóa, chưa khai thác đầy đủ tìm kiếm theo ngữ nghĩa và ngữ cảnh; trợ lý ảo chưa đáp ứng được các yêu cầu hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, cá nhân hóa và dự báo rủi ro tuân thủ.

Bên cạnh đó, chất lượng, tính đồng bộ của dữ liệu và việc tích hợp với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành còn hạn chế; các tính năng hỗ trợ đa ngôn ngữ, người khuyết tật và giao tiếp bằng giọng nói chưa được phát huy đầy đủ. Những vấn đề này đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao nguồn nhân lực và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị.

Để phát huy hiệu quả tiềm năng của AI, ông Phạm Quang Hiếu đề xuất phát triển Cổng theo hướng tăng cường tìm kiếm ngữ nghĩa, trợ lý ảo pháp luật nâng cao và cá nhân hóa trải nghiệm người dùng trên nền tảng kiến trúc RAG, đồng thời bổ sung các công cụ cảnh báo thay đổi văn bản, phân tích rủi ro tuân thủ, rà soát mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống pháp luật và hỗ trợ đánh giá tác động chính sách.

Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế quản trị AI, bảo đảm chất lượng và an toàn dữ liệu, mở rộng hợp tác công - tư, tăng cường kết nối với các nền tảng legaltech và thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Singapore tiếp cận AI trong pháp luật theo 5 lớp công cụ

Chia sẻ kinh nghiệm của Singapore, Luật sư Nhà nước cao cấp thuộc Văn phòng Tổng Chưởng lý Singapore Tan Sze Yao cho biết, Singapore hiện chưa ban hành một đạo luật AI toàn diện mà lựa chọn cách tiếp cận theo 5 lớp.

Cụ thể, lớp thứ nhất là pháp luật, điều chỉnh việc Nhà nước đưa ra quyết định bằng phương thức tự động và xử lý các tác động cụ thể liên quan đến AI.

Lớp thứ hai là hướng dẫn của Tòa án, tập trung điều chỉnh việc sử dụng AI tạo sinh trong hoạt động tố tụng.

Lớp thứ ba là hướng dẫn cấp Bộ, đưa ra các thực hành tốt áp dụng trong lĩnh vực pháp lý và được cập nhật, điều chỉnh phù hợp với sự phát triển của công nghệ.

Lớp thứ tư là quy tắc ứng xử nghề nghiệp, với các nghĩa vụ mang tính trung lập về công nghệ, áp dụng đối với mọi hoạt động pháp lý, bất kể có sử dụng AI hay không.

Lớp thứ năm là khung quản trị liên ngành, tạo nền tảng chung ở quy mô toàn nền kinh tế nhằm thúc đẩy việc phát triển và sử dụng AI đáng tin cậy.

Ông Tan Sze Yao nhấn mạnh, 5 lớp công cụ này được kết hợp nhằm hình thành khuôn khổ pháp lý và chính sách của Singapore đối với việc ứng dụng AI trong hoạt động pháp lý, qua đó bảo đảm việc sử dụng công nghệ được thực hiện phù hợp với các yêu cầu về pháp luật, đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp.

Diệu Anh