AI thúc đẩy đổi mới tư duy lập pháp, hướng tới quản trị lấy con người làm trung tâm

Đổi mới tư duy lập pháp trước sự phát triển của AI

Phát biểu khai mạc Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số" diễn ra sáng 18/8, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho hay, AI đang trở thành một nhân tố định hình phương thức quản trị quốc gia, vận hành nền kinh tế và tổ chức mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội.

Từ các mô hình AI tạo sinh đến các hệ thống hỗ trợ ra quyết định dựa trên nền tảng dữ liệu lớn, từ trợ lý pháp lý thông minh đến các nền tảng phân tích và hoạch định chính sách, AI đang mở rộng sự hiện diện của mình trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội hiện đại.

Đối với lĩnh vực pháp luật và tư pháp, AI không chỉ là một công cụ tối ưu hóa quy trình, mà đang thực sự đặt ra những yêu cầu mới đối với việc bảo đảm công lý, pháp quyền và quản trị nhà nước trong môi trường số.

Trong bối cảnh đó, pháp luật không chỉ có vai trò điều chỉnh sự phát triển của công nghệ mà cần chuyển từ tư duy "lập pháp phản ứng" sang "lập pháp dự báo và kiến tạo", tạo dựng môi trường pháp lý đủ linh hoạt để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm các giá trị cốt lõi về công bằng, minh bạch, trách nhiệm giải trình và quyền con người.

Nhiều quốc gia hiện nay đã chuyển từ tư duy "quản lý AI" sang "quản trị AI", lấy quản trị rủi ro, khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo vệ lợi ích công làm nền tảng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

AI phải lấy con người làm trung tâm, an toàn, đáng tin cậy và bao trùm

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, sự trỗi dậy của AI đặt chúng ta trước một thời khắc mang tính bước ngoặt. Với dân số trẻ, độ mở kinh tế lớn và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 đang hiện thực hóa, ASEAN có đầy đủ dư địa để trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo pháp lý của toàn cầu.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng Tư pháp, sự chênh lệch về năng lực số và mức độ trưởng thành của hệ thống pháp luật giữa các quốc gia thành viên đòi hỏi chúng ta phải thúc đẩy "sự đoàn kết số".

"Chúng ta cần một khung quản trị AI hài hòa trong ASEAN - một khung quản trị tôn trọng tính đa dạng của các quốc gia, nhưng thống nhất ở nguyên tắc tối thượng: AI phải lấy con người làm trung tâm, an toàn, đáng tin cậy và bao trùm", Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng chia sẻ.

Đối với ngành tư pháp, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho hay, việc chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình xây dựng văn bản, xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật, mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức xây dựng, nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật và tăng cường khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp bằng các công cụ công nghệ hiện đại.

Trong quá trình đó, AI mở ra những triển vọng rất đáng chú ý nhưng cũng đem lại một số thách thức chung mà Việt Nam và nhiều quốc gia đang phải đối mặt. Đó là những vấn đề về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, trách nhiệm giải trình của các hệ thống AI, tính minh bạch của thuật toán...

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng tin tưởng từ những đối thoại cởi mở, thực chất và xây dựng tại Diễn đàn này sẽ hình thành những sáng kiến, kết nối và những hợp tác mới, góp phần nâng cao chất lượng thể chế, củng cố Nhà nước pháp quyền và phát huy vai trò của pháp luật như một nền tảng của đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững và hội nhập khu vực.

Diễn đàn diễn ra trong 2 ngày 18-19/8, các đại biểu tập trung trao đổi về nhiều nội dung quan trọng liên quan đến việc ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp như: Thực trạng và triển vọng ứng dụng AI trong xây dựng pháp luật tại Việt Nam; phát triển Cổng Pháp luật quốc gia nhằm nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật, nghiên cứu pháp lý và hỗ trợ thực thi pháp luật trong môi trường số; chia sẻ kinh nghiệm của các quốc gia ASEAN về xây dựng khuôn khổ pháp luật và chính sách đối với chuyển đổi số và AI;…

Đồng thời, các phiên thảo luận tập trung vào những vấn đề đang được cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm như: Bảo đảm chủ quyền AI quốc gia và thúc đẩy quản trị hợp tác trong khu vực ASEAN; trọng tài trong kỷ nguyên số; cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm trong xây dựng và triển khai các chính sách AI; cũng như những cơ hội và thách thức của AI đối với quản trị nhà nước hiện đại.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, Bộ Tư pháp Việt Nam phối hợp với một số doanh nghiệp công nghệ hàng đầu trong nước tổ chức hoạt động Triển lãm các sản phẩm công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Nhiều hoạt động bên lề, tiếp xúc, gặp gỡ song phương cũng đã được tổ chức, góp phần làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác pháp luật và tư pháp giữa Việt Nam với các quốc gia trong khu vực.

Diệu Anh